Temporal Lob Tümörü: Belirtileri, Nöbet ve Ameliyatı

Temporal lob tümörü, beynin şakak kemiğinin hemen iç tarafında yer alan yan bölümünde gelişen tümördür. Bu bölge hafızayı, duyguları, işitmeyi ve konuşulanı anlamayı yönetir.

Bu yüzden temporal lob tümörü çoğu zaman baş ağrısından önce nöbetle kendini gösterir. Özellikle garip bir koku duyma, “bunu daha önce yaşadım” hissi ve kısa süreli dalma atakları tipiktir. Neyse ki bu bölgedeki tümörlerin önemli bir kısmı iyi huyludur ve cerrahiye uygundur.

Bununla birlikte nöbetler kısa ve sessiz geçtiği için hasta ve ailesi onları uzun süre önemsemez. Bu sayfa; temporal lobun görevlerini, tümörün yerine göre değişen belirtileri, sık görülen tümör türlerini, tanıyı ve ameliyat seçeneklerini anlatır.

Temporal Lob Nedir, Ne İşe Yarar?

Temporal lob, beynin iki yanında, kulakların hemen üstünde ve önünde yer alan bölümdür. Ayrıca her iki yarıkürede birer temporal lob bulunur.

Özellikle iç yüzündeki hipokampus yeni bilgileri kalıcı belleğe aktarır. Buna ek olarak hemen önündeki amigdala korku ve duyguların merkezidir.

Ayrıca üst kenardaki işitme merkezi sesleri işler. Örneğin çoğu insanda sol temporal lobun arka kısmı konuşulanı anlamayı sağlar.

Bunun yanı sıra gözden gelen görme liflerinin bir kısmı, temporal lobun içinden geçerek beynin arkasına ulaşır. Dolayısıyla tümörün tam yeri, hem belirtiyi hem de cerrahi planı belirler.

Temporal Lob Tümörünün Belirtileri Nelerdir?

Temporal lob tümörünün en sık belirtisi nöbettir; bunu hafıza sorunu, konuşmayı anlamada güçlük, baş ağrısı ve görme alanı kaybı izler. Nitekim temporal lob, beynin nöbete en yatkın bölgesidir. Bu yüzden küçük bir tümör bile yıllarca yalnızca nöbetle kendini belli eder.

• Nöbet: Hasta birkaç saniye ile birkaç dakika boyunca dalar, çevreye tepki vermez, sonra olanı hatırlamaz.
• Aura: Nöbetten hemen önce mideden yükselen bir his, ani korku ya da tanıdıklık duygusu oluşur.
• Koku ve tat halüsinasyonu: Hasta yanık lastik ya da çürük gibi olmayan bir kokuyu kısa süre duyar.
• Otomatizmalar: Nöbet sırasında hasta dudak şapırdatır, yutkunur ya da ellerini anlamsızca oynatır.
• Hafıza sorunu: Özellikle yeni öğrenilen bilgiyi akılda tutmak zorlaşır.
• Anlama bozukluğu: Sol taraftaki tümörlerde hasta akıcı konuşur ama söylenenleri kavramakta zorlanır.
• Görme alanı kaybı: Karşı tarafta üst çeyrekte görme azalır; hasta bunu çoğu zaman fark etmez.
• Baş ağrısı ve bulantı: Tümör büyüdükçe kafa içi basıncı artar, ağrı özellikle sabahları belirginleşir.

Hafızadaki değişikliklerin ayrıntısını beyin tümörü hafızayı etkiler mi sayfamızda ayrıca ele aldık.

Temporal Lob Tümörü Neden Nöbet Yapar?

Temporal lobun iç yüzündeki hipokampus ve amigdala, beynin elektriksel olarak en kolay uyarılan yapılarıdır. Tümör bu dokuya bastırdığında ya da içine yayıldığında çevredeki sinir hücreleri düzensiz ateşlenir. Sonuç olarak tümörün kendisi değil, çevresindeki beyin dokusu nöbeti başlatır.

Bu nedenle yavaş büyüyen, iyi huylu tümörler özellikle nöbete yol açar. Çünkü çevre doku yıllar boyunca tümöre uyum sağlarken elektriksel dengesini yitirir. Ayrıca bu tümörlerde nöbetler çoğu zaman ilaçla tam kontrol altına girmez.

Temporal Lob Tümörü Kişilik ve Duyguları Etkiler mi?

Evet, özellikle amigdalaya yakın tümörler duygu durumunu etkiler. Örneğin hasta nedensiz korku, kaygı ya da ani öfke atakları yaşar.

Öte yandan bazı hastalarda ilgisizlik ve çökkünlük ön plandadır. Ancak bu belirtiler tek başına tümör anlamına gelmez. Bu yüzden hekim onları nöbet ve diğer bulgularla birlikte değerlendirir.

Temporal Lob Tümörü Başka Hastalıklarla Karışır mı?

Evet, temporal lob tümörünün nöbetleri sıklıkla panik atak, migren aurası ya da tümöre bağlı olmayan epilepsiyle karışır. Çünkü dördünde de kısa süreli, ani başlayan ve kendiliğinden geçen ataklar bulunur. Aşağıdaki tablo, hekimin şüphelenmesini sağlayan ayırt edici ipuçlarını özetler.

Dolayısıyla erişkin yaşta ilk kez başlayan dalma nöbetlerinde hekim mutlaka kontrastlı beyin MR’ı ister. Bu kural, tümörü erken ve küçükken yakalamanın en sağlam yoludur.

Temporal Lobda Hangi Tümörler Gelişir?

Temporal lobda en sık gliomlar, gangliogliom ve DNET gibi epilepsiyle ilişkili iyi huylu tümörler, menenjiom ve metastazlar gelişir. Özellikle çocuk ve genç erişkinde uzun yıllardır nöbeti olan hastalarda iyi huylu tümörler öne çıkar. Buna karşın ileri yaşta hızla gelişen belirtiler daha çok glioblastom ya da metastazı düşündürür.

Kesin tür, ancak ameliyatta alınan dokunun patolojik ve moleküler incelemesiyle belli olur. Bu yüzden hekim, MR görüntüsüne dayanarak tür hakkında kesin hüküm vermez.

Temporal Lob Tümörü Teşhisi İçin Hangi Testler Gerekir?

Temporal lob tümörünün teşhisi, nörolojik muayene ve kontrastlı beyin MR’ı ile konur. Ardından hekim, tümörün türüne ve ameliyat planına göre ek testler ister.

• Kontrastlı beyin MR’ı: Tümörün yerini, sınırlarını ve çevresindeki ödemi gösterir.
• İleri MR teknikleri: Perfüzyon ve spektroskopi, tümörün iyi ya da kötü huylu olma olasılığı hakkında ipucu verir.
• Traktografi (DTI): Görme ve dil liflerinin tümöre göre konumunu haritalar.
• Fonksiyonel MR: Dili anlama merkezinin hangi tarafta ve nerede olduğunu gösterir.
• EEG: Nöbetin başladığı bölgeyi saptar ve nöbet cerrahisi planına yön verir.
• Nöropsikolojik test: Ameliyat öncesi bellek ve dil düzeyini ölçer, sonraki karşılaştırmaya temel oluşturur.
• Görme alanı testi: Hastanın fark etmediği görme alanı kayıplarını ortaya çıkarır.

Görme alanı kayıplarının nasıl oluştuğunu beyin tümörünün görmeye etkisi sayfamızda anlattık.

Temporal Lob Tümörünün Tedavisi Nedir?

Temporal lob tümörünün temel tedavisi, tümörü beyin işlevlerini koruyarak olabildiğince çıkaran mikrocerrahidir. Bunun yanı sıra kötü huylu tümörlerde ameliyatı radyoterapi ve kemoterapi izler. Öte yandan küçük, belirti vermeyen ve iyi huylu görünen bazı lezyonlarda hekim önce MR ile izlemeyi seçer.

Cerrahi kararı üç soruya dayanır. Birincisi tümörün türü ve büyüme hızıdır. İkincisi tümörün dil ve hafıza merkezlerine uzaklığıdır.

Son olarak üçüncüsü nöbetlerin ilaçla kontrol altına girip girmediğidir.

Temporal Lob Tümörü Ameliyatında Cerrah Ne Yapar?

Cerrah, kulağın önünde ve üstünde kıvrık bir kesiyle kafatasında küçük bir pencere açar.

Ardından ameliyat mikroskobu altında tümörü çevre dokudan ayırarak çıkarır. Ameliyat boyunca nöronavigasyon, tümörün sınırlarını gerçek zamanlı gösterir. Ayrıca nöromonitorizasyon, hareket ve görme yollarını sürekli izler.

Yöntem, tümörün yerine ve nöbet durumuna göre değişir. Aşağıdaki tablo, sık kullanılan cerrahi seçenekleri karşılaştırır.

Uyanık Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Tümör sol temporal lobun arka kısmında, konuşmayı anlama merkezine yakınsa cerrah uyanık ameliyatı önerir. Bu yöntemde hasta ameliyatın kritik bölümünde uyanıktır ve ağrı duymaz.

Böylece cerrah, hastayla konuşarak dil alanlarını haritalar ve onları korur. Yöntemin ayrıntısı uyanık beyin ameliyatı sayfamızda yer alır.

Ameliyat Nöbetleri Durdurur mu?

Tümöre bağlı nöbetlerde cerrahi, en etkili tedavidir. Nitekim yayımlanan seriler, uygun hastaların büyük çoğunluğunun ameliyattan sonra nöbetsiz kaldığını gösterir. Özellikle nöbet süresi kısa olan ve tümörün tam çıkarıldığı hastalarda sonuç daha iyidir.

Bu nedenle ilaca rağmen süren nöbetlerde ameliyatı geciktirmemek önemlidir.

Nöbet odağının tümörden bağımsız değerlendirildiği durumları epilepsi ameliyatı sayfamızda ayrıca ele aldık.

Temporal Lob Tümörü Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Temporal lob ameliyatının başlıca riskleri görme alanında kayıp, kelime bulma güçlüğü ve sözel bellekte azalmadır. Ancak bu risklerin çoğu geçicidir ya da günlük yaşamı belirgin etkilemez. Ayrıca her beyin ameliyatında olduğu gibi kanama, enfeksiyon ve ödem riski bulunur.

• Görme alanı kaybı: Görme lifleri temporal lobun içinden geçtiği için karşı tarafta üst çeyrekte kayıp gelişir. Çoğu hasta bunu fark etmez.
• Kelime bulma güçlüğü: Sol taraftaki ameliyatlardan sonra geçici olarak isimleri hatırlamak zorlaşır.
• Sözel bellek: Sol hipokampusun çıkarıldığı ameliyatlarda sözel bellek bir miktar azalır. Bu yüzden hekim ameliyat öncesi testlerle riski önceden hesaplar.
• Duygu durumu: İlk haftalarda hasta kaygı ya da çökkünlük yaşar, bu durum genellikle zamanla düzelir.

Traktografi, uyanık ameliyat ve nöromonitorizasyon bu riskleri belirgin olarak azaltır. Sonuç olarak riskin büyüklüğü, tümörün yerine ve hangi tarafta olduğuna doğrudan bağlıdır.

Ameliyattan Sonra İyileşme Süreci Nasıl İlerler?

Temporal lob tümörü ameliyatından sonra hasta çoğunlukla 3-5 gün hastanede kalır. Ardından birkaç hafta içinde günlük işlerine döner. Ancak iyileşme hızı tümörün türüne, ameliyatın genişliğine ve hastanın genel durumuna göre değişir.

Kelime bulma güçlüğü ya da bellek değişikliği yaşayan hastalarda dil ve bellek egzersizleri iyileşmeyi hızlandırır. Bununla birlikte hasta, hekimin onayı olmadan nöbet ilacını kesmemelidir.

Temporal Lob Tümörü ile Frontal Lob Tümörü Arasındaki Fark Nedir?

Temporal lob tümörü daha çok nöbet, hafıza ve anlama sorunlarıyla; frontal lob tümörü ise kişilik değişikliği, ilgisizlik ve güçsüzlükle başlar. Başka bir deyişle aile temporal tümörü “ne yaşadığını hatırlamama”, frontal tümörü ise “huyunun değişmesi” şeklinde fark eder. Dokunma, yön bulma ve hesap becerisini bozan tümörleri ise parietal lob tümörü sayfamızda anlattık. Beynin merkezine yerleşen talamus tümörü ise derin konumu nedeniyle farklı bir ameliyat planı gerektirir.

Ancak büyük tümörler iki lobu birden etkiler ve belirtiler iç içe geçer. Ön bölgedeki tümörlerin özelliklerini frontal lob tümörü sayfamızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. İlk kez nöbet, uzun süren ya da art arda gelen nöbet, ani konuşma bozukluğu ya da kusmayla birlikte artan baş ağrısı gelişirse beklemeden 112’yi arayın.