Venöz Anjiom (Gelişimsel Venöz Anomali): Tehlikeli mi, Ameliyat Gerekir mi?

Venöz anjiom, tıptaki adıyla gelişimsel venöz anomali (DVA), beyindeki kirli kanı toplayan toplardamarların doğuştan farklı bir düzende gelişmesidir. Başka bir deyişle bir tümör ya da hastalık değil, beynin kendine özgü bir damar düzenidir. Hastaların büyük çoğunluğunda hiçbir belirti vermez, tedavi gerektirmez ve radyolog onu yalnızca MR’da tesadüfen fark eder.

Yine de “beyinde damar anomalisi” ifadesi raporda görülünce doğal olarak kaygı yaratır. Bu nedenle bu sayfa, venöz anjiomun ne olduğunu, diğer damar hastalıklarından farkını, hangi durumda önem kazandığını ve neden çoğu zaman ameliyat edilmediğini anlatır. Ayrıca MR raporunda geçen terimlerin anlamını da açıklar.

Venöz Anjiom (Gelişimsel Venöz Anomali) Nedir?

Venöz anjiom, beynin bir bölgesindeki çok sayıda küçük toplardamarın tek bir büyük toplayıcı damara açılarak şemsiye ya da yıldız benzeri bir görüntü oluşturmasıdır. Normalde bu küçük damarlar kanı farklı yollardan beynin büyük toplardamarlarına taşır. Venöz anjiomda ise kan tek bir kalın kanaldan boşalır.

Önemli bir ayrıntı şudur: bu damar düzeni, çevresindeki sağlıklı beyin dokusunun kanını da taşır. Yani venöz anjiom işe yaramayan bir fazlalık değildir. Aksine o bölgenin tek boşaltım yoludur ve bu gerçek tedavi kararının temelini oluşturur.

Gelişimsel venöz anomali, beyinde en sık rastlanan damar farklılığıdır. Araştırmalara göre beyin MR’ı çekilen kişilerin yaklaşık yüzde iki ila üçünde bulunur. Dolayısıyla toplumda milyonlarca insan farkında olmadan venöz anjiomla yaşar.

Venöz Anjiom Neden Olur?

Venöz anjiom, anne karnındaki gelişim sırasında beynin toplardamar ağının şekillenme aşamasında ortaya çıkar. Örneğin normal toplardamar yollarından biri gelişmeyince beyin, kanı boşaltmak için bu yedek düzeni kurar. Böylece kişi bu yapıyla dünyaya gelir.

Bu nedenle venöz anjiom sonradan kazanılan bir hastalık değildir. Ayrıca beslenme, stres, telefon kullanımı ya da travma venöz anjiom oluşturmaz. Buna ek olarak genetik geçiş çok nadirdir, dolayısıyla aile bireylerinin tarama MR’ı çektirmesi gerekmez.

Venöz Anjiom Beynin Neresinde Olur?

Venöz anjiom beynin her bölgesinde bulunur; ancak en sık alın lobunda ve beyincikte yerleşir. Bunun yanında şakak lobu, beyin sapı ve beynin derin bölgelerinde de rastlanır. Yerleşim yeri çoğu zaman bir risk göstergesi değildir, ancak birkaç özel durum vardır.

• Alın lobu: En sık yerleşim yeridir ve genellikle tamamen sessiz kalır.
• Beyincik: İkinci sık yerleşimdir; nadiren denge sorunlarıyla ilişkilendirilir.
• Beyin sapı: Daha seyrektir; eşlik eden bir kavernom varsa önem kazanır.
• Derin gri madde (bazal ganglionlar): Nadir yerleşimdir ve genellikle izlem yeterlidir.

Venöz Anjiomu Diğer Beyin Damar Hastalıklarından Ne Ayırır?

Venöz anjiom, beyindeki damar anomalileri arasında en zararsız olanıdır ve kanama riski açısından AVM ile kavernomdan belirgin olarak farklıdır. Buna karşın bu isimler radyoloji raporlarında yan yana geçtiği için sık karışır. Aşağıdaki tablo, en sık karışan beş damar anomalisini karşılaştırır.

Buradaki en kritik fark şudur: AVM ve dural fistülde yüksek basınçlı atardamar kanı doğrudan toplardamara akar. Oysa venöz anjiomda atardamar bağlantısı yoktur ve damarlar normal, düşük basınçlı kan taşır.

Bu nedenle venöz anjiomun kanama riski çok düşüktür. AVM’yi beyin damar yumağı, dural fistülü ise dural arteriyovenöz fistül sayfasında ayrıca anlattık.

Venöz Anjiom Belirti Verir mi?

Venöz anjiomların büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez ve ömür boyu sessiz kalır. Bu yüzden hastalar genellikle baş ağrısı, baş dönmesi ya da travma gibi başka bir nedenle MR çektirir. Ardından radyolog raporda venöz anjiomu tesadüfi bir bulgu olarak belirtir.

Burada sık yapılan bir hata vardır. Örneğin migren şikayetiyle MR çektiren bir kişide venöz anjiom çıkınca kişi ağrısını hemen bu damara bağlar.

Oysa venöz anjiomla sıradan baş ağrısı arasında çoğu zaman bir ilişki yoktur. Dolayısıyla var olan baş ağrısının kendi tedavisine devam etmek gerekir.

Buna karşın nadir durumlarda venöz anjiom gerçekten belirti verir. Bu durumların çoğunda sorun venöz anjiomun kendisinden değil, ona eşlik eden başka bir yapıdan kaynaklanır.

• Eşlik eden kavernom: Venöz anjiomların bir kısmının hemen yanında kavernom bulunur ve kanamaların çoğunu bu kavernom yapar.
• Toplayıcı damarın tıkanması: Çok nadiren toplayıcı damarda pıhtı gelişir ve o bölgede toplardamar kaynaklı inme ortaya çıkar.
• Nöbet: Özellikle eşlik eden kavernom ya da çevre dokuda iz varsa nöbet görülür.
• Bası etkisi: Çok büyük toplayıcı damarlar nadiren beyin sıvısının yolunu daraltır.

MR Raporunda Venöz Anjiom İçin Hangi Terimler Geçer?

Venöz anjiomun tanısı beyin MR’ı ile konur ve kontrastlı kesitlerde tipik “Medusa başı” görüntüsüyle kolayca tanınır. Buna ek olarak radyologlar raporda bazı teknik ifadeler kullanır. Aşağıdaki tablo, bu ifadelerin sade anlamını ve genel olarak ne kadar önem taşıdığını özetler.

Özellikle SWI adı verilen kesit, eşlik eden bir kavernomu ortaya koymada en değerli yöntemdir. Bu yüzden ilk MR’da kontrastlı ve SWI kesitleri yoksa hekim bir kez tamamlayıcı MR ister. Ardından eşlik eden bir yapı yoksa çoğu hastada rutin kontrol gerekmez.

Venöz Anjiom Tehlikeli midir, Kanama Riski Ne Kadardır?

Tek başına bulunan bir venöz anjiomun yıllık kanama riski çok düşüktür ve çalışmalar bu riski genellikle yılda binde birkaç düzeyinde bildirir. Üstelik bildirilen kanamaların önemli bir bölümünü aslında eşlik eden kavernom yapar. Dolayısıyla venöz anjiom tek başına çoğu zaman bir tehlike kaynağı değildir.

Bununla birlikte hekimin dikkat ettiği birkaç işaret vardır. Aşağıdaki tablo, hangi durumda rahat olmanın, hangi durumda ek değerlendirmenin gerektiğini özetler.

Kavernomun kendi kanama riski ve tedavi seçeneklerini kavernomlar sayfasında ayrıntılı olarak anlattık. Özellikle venöz anjiomla birlikte kavernom görüldüyse o sayfadaki ölçütler yol gösterir.

Cerrahlar Venöz Anjiomu Neden Çıkarmaz?

Cerrahlar venöz anjiomu ameliyatla çıkarmaz, çünkü çevresindeki sağlıklı beyin dokusunun kanını boşaltan tek yoldur. Cerrah bu damarı çıkarırsa o bölgenin kanı boşalamaz. Sonuçta beyin dokusu şişer, kanar ve toplardamar kaynaklı bir inme gelişir.

Başka bir deyişle venöz anjiomu çıkarmak, hastalığı tedavi etmek yerine yeni ve ciddi bir hasar yaratır. Bu nedenle modern nöroşirürjide venöz anjioma yönelik cerrahi, embolizasyon ya da radyocerrahi uygulanmaz. Hatta radyocerrahi de toplayıcı damarı kapatarak aynı riski taşır, bu yüzden uzmanlar onu da önermez.

Venöz Anjiomda Cerrahi Hangi Durumda Gündeme Gelir?

Cerrahi yalnızca eşlik eden bir sorun varsa ve hedef venöz anjiomun kendisi değilse gündeme gelir. Örneğin yanındaki kavernom tekrarlayan kanamalar yapıyorsa cerrah yalnızca kavernomu çıkarır. Bu sırada venöz anjiomu dikkatle korur.

Benzer şekilde venöz anjiomun yanında büyük bir kanama odağı bası yapıyorsa cerrah yalnızca kanamayı boşaltır. Böyle ameliyatlarda mikrocerrahi, nöronavigasyon ve damar haritalaması yol gösterir. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, bu tür kararlarda venöz boşaltım yolunu ameliyat öncesi görüntülemede ayrıntılı olarak inceler.

Venöz Anjiomda Kontrol MR’ı Gerekir mi?

Tek başına, tipik görünümlü ve belirti vermeyen bir venöz anjiomda düzenli kontrol MR’ı genellikle gerekmez. Çünkü bu yapı zamanla büyümez ve davranış değiştirmez. Bununla birlikte ilk değerlendirmede SWI ve kontrastlı kesitlerin bulunması önemlidir.

Öte yandan eşlik eden kavernom, nöbet öyküsü ya da çevre dokuda değişiklik varsa hekim kişiye özel bir takip planı yapar. Ayrıca yeni bir nörolojik belirti ortaya çıkarsa kontrol MR’ı hemen gerekir. Dolayısıyla takip, raporun kendisine değil eşlik eden bulgulara göre belirlenir.

Venöz Anjiomla Günlük Hayat Nasıl Olmalı?

Venöz anjiomu olan kişilerin çoğu hiçbir kısıtlama olmadan normal hayatını sürdürür. Örneğin spor yapmak, uçağa binmek, dalış dışında yüzmek ve ağır olmayan egzersizler güvenlidir. Aslında venöz anjiom nedeniyle hayat tarzını değiştirmeye genellikle gerek yoktur.

• Gebelik ve doğum: Tek başına venöz anjiom, gebeliğe ya da normal doğuma genellikle engel değildir.
• Kan sulandırıcılar: Başka bir nedenle gerektiğinde çoğu hastada kullanılabilir; karar hekimle birlikte verilir.
• Doğum kontrol hapı ve sigara: Pıhtı eğilimini artırdıkları için birlikte kullanım ayrıca konuşulmalıdır.
• Sıvı alımı: Uzun yolculuklarda ve ateşli hastalıklarda yeterli sıvı almak pıhtı riskini azaltır.
• Ehliyet ve askerlik: Belirtisiz venöz anjiom çoğunlukla engel oluşturmaz; kararı ilgili sağlık kurulları verir.

Nöbet geçiren hastalarda ise ehliyet ve iş planlaması nöbet kontrolüne göre şekillenir. Nöbetlerin genel yönetimini epilepsi rehberimizde ele aldık. Buna ek olarak ani başlayan şiddetli baş ağrısı her zaman acil değerlendirme gerektirir.

Çocukta Venöz Anjiom Bulunursa Ne Yapmalı?

Çocuklarda venöz anjiom yetişkinlerdeki gibi çoğunlukla tesadüfen bulunur ve aynı ölçüde zararsızdır. Örneğin baş ağrısı ya da ateşli havale sonrası çekilen MR’da ortaya çıkar. Bununla birlikte çocuğun önünde uzun bir yaşam olduğu için eşlik eden kavernomu dışlamak daha da önemlidir.

Bu nedenle çocukta venöz anjiom görüldüğünde hekim ilk MR’ı SWI kesitleriyle tamamlar. Ardından eşlik eden bir yapı yoksa aile, çocuğun normal gelişimine ve etkinliklerine güvenle devam eder. Ayrıca yeni bir belirti ortaya çıkarsa hekim değerlendirmeyi yeniden yapar.

Beyin kanamalarının farklı nedenlerini ve acil yönetimini beyin kanamaları sayfasında ayrıntılı olarak anlattık. Dolayısıyla kanama belirtilerini tanımak için o sayfa da yol gösterir.

Venöz Anjiom Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Ani ve şiddetli baş ağrısı, nöbet, konuşma bozukluğu ya da ani güçsüzlük gelişirse beklemeden 112’yi arayın.