Karpal Tünel Sendromu ve Sinir Sıkışması: Belirtiler, Hangi Doktor, Ameliyat

Karpal tünel sendromu, el bileğindeki dar kanalda median sinirin sıkışmasıdır ve en sık görülen sinir sıkışması türüdür. Geceleri uyandıran el uyuşması, ilk üç parmakta karıncalanma ve kavrama gücünde azalma tipik belirtileridir. Tanıyı muayene ve EMG koyar.

Tedavi ise evreye göre ateldan mikrocerrahi gevşetmeye kadar uzanır.

Sinir sıkışmasının tanı ve cerrahi tedavisinden beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) sorumludur. Bu rehberde elde, dirsekte, bacakta ve ayakta görülen tüm sıkışmaları, hangi doktora gideceğinizi ve ameliyat sürecini ayrıntısıyla bulacaksınız.

Sinir Sıkışması Nedir?

Öncelikle vücudu bir elektrik ağı gibi düşünün. Beyin ana santral, omurilik ana kablodur.

Omurilikten çıkıp kollara ve bacaklara giden ince kablolara ise periferik sinir deriz. Nitekim bu sinirler kaslara hareket emrini götürür ve deriden gelen sıcak, soğuk, acı duyusunu beyne taşır.

Ancak bu sinirler yer yer kemik ve bağlardan oluşan dar tünellerden geçer. İşte o dar noktalarda sinir baskı altında kalır ve görevini yapamaz. Tıpta buna tuzak nöropati, halk arasında ise sinir sıkışması denir.

Dolayısıyla sinir sıkışması tek bir hastalık değil, sinirin geçtiği yere göre adlandırılan bir hastalık grubudur. Aşağıdaki tablo en sık görülen türleri özetler.

Karpal Tünel Sendromu Nedir?

El bileğinin iç kısmında kemik ve kalın bir bağdan oluşan dar bir kanal vardır. Buna karpal tünel denir. Nitekim bu tünelin içinden parmakları büken dokuz tendon ve elin hissini sağlayan median sinir birlikte geçer.

Ancak tünelin genişleme payı yoktur. Tendonlar şiştiğinde veya kanal daraldığında tünel median siniri arada ezer. Sonuçta baş parmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının yarısı hissini kaybeder. İleri evrede ise baş parmak kökündeki kas zayıflar.

Nitekim karpal tünel sendromu tüm sinir sıkışmalarının açık ara en sık görülenidir. Ayrıca kadınlarda erkeklere göre üç kat fazla ortaya çıkar. Çünkü kadınlarda kanal doğuştan daha dardır ve hormonal değişimler tendon şişmesini kolaylaştırır.

Karpal Tünel Sendromu Belirtileri

Hastalık sinsi başlar. Öncelikle hasta belirtileri önemsemez. Ancak zamanla hastalık uyku düzenini bozar ve günlük işleri zorlaştırır.

Belirtiler genellikle şu sırayla ilerler:

• Gece uyuşması: En tipik belirtidir. Hasta uykudan uyanır, elini sallayıp ovuşturur ve rahatlar.
• Karıncalanma: Baş, işaret ve orta parmakta elektrik çarpması hissi. Serçe parmak genellikle etkilenmez.
• Sabah tutukluğu: Sabah parmaklar şiş ve hantal hisseder, ısınınca açılır.
• Güç kaybı: Bardak elden düşer, kavanoz kapağı açılamaz, düğme iliklemek zorlaşır.
• Ağrının yayılması: Ağrı bilekten ön kola, bazen omuza kadar çıkar.
• Kas erimesi: İleri evrede baş parmak kökündeki kas erir, avuç içi düzleşir. Bu bulgu sinirin ciddi hasar gördüğünü gösterir.

Elde Sinir Sıkışması Neden Olur?

Aslında tek bir neden yoktur, genellikle birkaç etken birleşir. Öncelikle tekrarlayan bilek hareketleri tendonları şişirir. Ardından hormonal ve metabolik etkenler sinirin dayanıklılığını azaltır.

Mesleki ve Günlük Zorlanmalar

Öncelikle ellerini sürekli ve tekrarlayıcı kullananlar risk altındadır. Örneğin bilgisayar başında uzun saatler geçirenler, marangozlar, müzisyenler, tekstil işçileri, kasiyerler ve ev işlerinde yoğun çalışanlar bu grubu oluşturur. Ayrıca titreşimli alet kullananlarda risk belirgin şekilde artar.

Hormonal ve Metabolik Nedenler

Özellikle hamilelik dönemi kritiktir. Vücut su tutar, dokular şişer ve tünel daralır. Genellikle doğumdan sonra geçer.

Öte yandan tiroid yetmezliği, diyabet, romatoid artrit ve böbrek yetmezliği sinirleri baskıya karşı hassas hale getirir.

Anatomik ve Diğer Nedenler

Öncelikle bazı kişilerin bilek kanalı doğuştan dardır. Ayrıca bilek kırıkları, kanal içinde kist veya yağ bezesi ve aşırı kilo da tüneli daraltır. Nitekim bu nedenlerin çoğunu tedavi etmek mümkündür. Bu yüzden hekim altta yatan hastalığı da araştırır.

Sinir Sıkışması İçin Hangi Doktora Gidilir?

Bu, hastaların en sık sorduğu sorudur. Öncelikle sinir sıkışması sinir sisteminin hastalığıdır. Dolayısıyla tanı ve cerrahi tedavisi beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanının alanına girer.

Sinirin sıkıştığı yer el, dirsek, bacak veya ayak olsa da doğru adres değişmez.

Nitekim sinir sıkışması ameliyatını beyin ve sinir cerrahları yapar. Çünkü sinir dokusuyla mikroskop altında çalışmak bu uzmanlığın temel eğitimidir. Öte yandan fizik tedavi ve nöroloji tanı ve ameliyatsız dönemde sürece eşlik eder.

Tanı Nasıl Konur?

Öncelikle hekim şikayetlerinizi dinler ve ayrıntılı nörolojik muayene yapar. Ardından basit ama değerli iki test uygular.

Tinel testinde bileğe hafifçe vurur, Phalen testinde ise bileği bir dakika bükülü tutar. Böylece parmaklarda elektriklenme oluşursa şüphe güçlenir.

EMG tanının altın standardıdır. Çünkü sinirin elektriği ne kadar hızlı ilettiğini ölçer. Sıkışmış bir sinirde sinyal o bölgeden yavaş geçer.

Böylece hekim sıkışmanın hafif, orta veya ağır olduğunu nesnel olarak görür ve tedavi planını buna göre çizer.

Karpal Tünel Sendromu Tedavisi: Ameliyat Şart mı?

Her hasta ameliyat olmaz. Çünkü hekim tedaviyi hastalığın evresine göre planlar. Hafif ve orta evrede önce ameliyatsız yöntemleri dener.

Buna karşın kas erimesi başladıysa veya EMG ağır hasar gösteriyorsa beklemek siniri kalıcı olarak kaybettirir.

Sinir Sıkışması Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın amacı basittir: siniri sıkıştıran kalınlaşmış bağı (transvers karpal ligaman) keserek tünelin çatısını açmak. Böylece basınç anında kalkar ve sinir rahatlar.

Ancak bu basit hedefe ulaşmanın birkaç yolu vardır.

Mikrocerrahi yöntemde cerrah işlemi lokal anestezi altında yapar. Yani sadece el uyuşur, hasta uyanıktır.

Ardından cerrah avuç içinden küçük bir kesiyle girer ve mikroskop altında bağı keser. Mikroskop sayesinde sinir ve damar yaralanma riski yok denecek kadar azalır. Dolayısıyla hasta aynı gün evine döner.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

Öncelikle hastaların büyük çoğunluğu ameliyat gecesi o meşhur uyuşma ağrısının bittiğini söyler ve ilk kez rahat uyur. Ancak sinirdeki hasar eskiyse, hissin tamamen geri gelmesi aylar alır.

Bu gecikme normaldir. Çünkü sinir günde yaklaşık bir milimetre hızla kendini onarır.

Nitekim hastalara “elinizi sakınmayın” deriz. Çünkü ameliyattan hemen sonra parmakları oynatmak yapışıklığı önler ve iyileşmeyi hızlandırır. Ayrıca dikiş izi avuç içi çizgisinde zamanla kaybolur.

Ameliyatın Riskleri Nelerdir?

Karpal tünel gevşetmesi en güvenli sinir ameliyatlarından biridir. Yine de her cerrahi gibi bazı riskler taşır. Öncelikle kesi yerinde enfeksiyon ve avuç içinde birkaç hafta süren hassasiyet görülür. Ayrıca nadiren dikiş çevresinde sertlik oluşur.

Sinir veya damar yaralanması ise mikroskop altında çalışıldığında son derece nadirdir. Öte yandan en sık “başarısızlık” nedeni ameliyat değil, gecikmedir. Çünkü kas erimesi başladıktan sonra yapılan ameliyat ilerlemeyi durdurur ama kaybolan gücü tam geri getiremez. Dolayısıyla ameliyat kararında zamanlama, tekniğin kendisi kadar önemlidir.

Dirsekte Sinir Sıkışması: Ulnar Oluk Sendromu

Dirseğinizi bir yere çarptığınızda kolunuza yayılan elektrik hissi hepimize tanıdıktır. İşte orası ulnar sinirin geçtiği oluktur.

Dirseği sürekli masaya dayamak, uyurken kolu yastığın altında bükülü tutmak veya eski bir dirsek kırığı bu siniri ezer.

Belirtileri karpal tünelden farklıdır. Öncelikle ulnar sinir sıkışmasında serçe parmak ve yüzük parmağında uyuşma olur. İleri evrede elin küçük kasları erir ve pençe el görünümü gelişir.

Tedavide hekim önce dirseği korur. Düzelmezse mikrocerrahiyle siniri sıkıştığı yerden kurtarır. Gerekirse siniri dirseğin ön yüzüne taşır.

Bacakta ve Ayakta Sinir Sıkışması

Bacak ve ayaktaki uyuşmanın en sık nedeni aslında belden gelen sıkışmadır, yani bel fıtığı. Ancak sinir bel dışında da sıkışır. Ayırım önemlidir, çünkü tedavi tamamen farklıdır.

Dolayısıyla bacaktaki sinir sıkışması için de doğru adres beyin ve sinir cerrahisidir. Nitekim hekim muayene ve EMG ile sıkışmanın belden mi yoksa bacaktaki bir tünelden mi kaynaklandığını ayırır.

Karpal Tünel Boyun Fıtığıyla Karışır mı?

Evet, sık karışır. Çünkü boyun fıtığı da ele yayılan uyuşma yapar. Ancak birkaç ipucu ayırır.

Boyun kaynaklı uyuşmada boyun ağrısı eşlik eder, uyuşma omuzdan başlayarak aşağı iner ve boynu çevirmekle artar. Karpal tünelde ise uyuşma bilekten başlar, gece belirginleşir ve eli sallamakla geçer.

Öte yandan iki hastalık aynı anda da bulunur. Tıp bu tabloya çift ezilme sendromu der. Bu yüzden hekim EMG ve gerekirse boyun MRG’yi birlikte değerlendirir. Omurilik basısı düşünülüyorsa servikal miyelopati sayfasındaki belirtilere de bakabilirsiniz.

Sinir Sıkışmasını Önlemek İçin Ne Yapabilirsiniz?

• Klavye ve fare kullanırken bileği düz tutun, bilek desteği kullanın.
• Tekrarlayan işlerde her saat başı birkaç dakika el ve bilek egzersizi yapın.
• Dirseği sert yüzeylere dayamayın, uyurken kolu bükülü tutmayın.
• Diyabet ve tiroid hastalığınız varsa düzenli kontrol ettirin.
• Gece uyuşması başladıysa erken dönemde atel kullanın ve muayene olun.

Sıkça Sorulan Sorular

Sinir sıkışması için hangi doktora gidilir?

Öncelikle sinir sıkışması sinir sisteminin hastalığıdır. Bu yüzden tanı ve cerrahi tedavisi için beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanına başvurun. Sıkışma elde, dirsekte, bacakta veya ayakta olsa da adres aynıdır. Ayrıca nöroloji EMG ile tanıya, fizik tedavi ise ameliyat sonrası egzersizlere katkı sağlar.

Sinir sıkışması ameliyatını hangi doktor yapar?

Sinir sıkışması ameliyatını beyin ve sinir cerrahları yapar. Çünkü sinir dokusuyla mikroskop altında çalışmak bu uzmanlığın temel eğitimidir. Dolayısıyla karpal tünel, ulnar oluk ve bacaktaki tünel gevşetmeleri aynı cerrahi ekibin alanına girer.

Karpal tünel sendromu kendiliğinden geçer mi?

Öncelikle hamilelik gibi geçici nedenlere bağlı hafif sıkışmalar neden ortadan kalkınca düzelir. Ancak diğer durumlarda hastalık genellikle ilerler. Dolayısıyla iki haftadan uzun süren gece uyuşmasında beklemek yerine muayene olun.

Ameliyattan sonra ağrım hemen geçer mi?

Evet, hastaların büyük çoğunluğu ameliyat gecesi uyuşma ağrısının bittiğini söyler. Böylece ilk kez rahat uyur. Ancak sinirdeki hasar eskiyse hissin tamamen geri gelmesi birkaç ay sürer. Çünkü sinir yavaş onarılan bir dokudur.

Ameliyat sonrası elimi ne zaman kullanırım?

Ameliyattan hemen sonra parmaklarınızı oynatmaya başlarsınız. Kendi yemeğinizi yer, hafif günlük işleri yaparsınız. Ancak ağır kaldırmaktan dört ila altı hafta kaçının. Genellikle iki hafta sonra dikişler alınır ve normal hayata tam dönüş başlar.

Karpal tünel ameliyatı tekrarlar mı?

Mikrocerrahiyle bağı tam olarak gevşettiğimizde nüks oranı %1’in altındadır. Ancak bağın bir kısmını kesmeyen yetersiz cerrahilerde belirtiler geri gelir. Dolayısıyla deneyimli bir beyin ve sinir cerrahına başvurmak önemlidir.

Karpal tünel tedavi edilmezse ne olur?

Öncelikle tedavi olmazsanız sinirdeki hasar kalıcı hale gelir. Baş parmak kasları erir, kavrama gücü kaybolur ve düğme iliklemek bile zorlaşır. Erken müdahale siniri kurtarır; geç kalındığında ameliyat ilerlemeyi durdurur ama kaybolan his tam geri gelmez.

Elde sinir sıkışması belirtileri nelerdir?

Öncelikle en tipik belirti gece uyandıran uyuşmadır. Ardından baş, işaret ve orta parmakta karıncalanma, sabah tutukluğu ve kavrama gücünde azalma gelir. İleri evrede baş parmak kökündeki kas erir. Öte yandan serçe parmakta uyuşma varsa sıkışma büyük olasılıkla dirsektedir.

Kortizon iğnesi karpal tüneli iyileştirir mi?

Öncelikle kortizon enjeksiyonu tünel içindeki ödemi hızla azaltır ve orta evrede aylarca rahatlama sağlar. Ancak tüneli genişletmediği için etkisi genellikle geçicidir. Dolayısıyla iğneden sonra belirtiler geri geliyorsa kalıcı çözüm cerrahi gevşetmedir.

Karpal tünel ameliyatı lokal anesteziyle mi yapılır?

Evet, cerrah mikrocerrahi gevşetmeyi lokal anestezi altında yapar. Sadece el uyuşur, hasta uyanıktır ve işlem 15 ila 20 dakika sürer. Dolayısıyla genel anestezi gerekmediği için kalp ve akciğer hastaları da güvenle ameliyat olur ve aynı gün evine döner.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Ek bilimsel kaynak: NIH, Carpal Tunnel Syndrome.