Sırt Fıtığı (Torakal Disk Hernisi): Belirtileri, Tanısı ve Ameliyatı

Sırt fıtığı, göğüs kafesi hizasındaki omurlar arasında yer alan diskin yırtılıp omuriliğe ya da sinir köküne basmasıdır. Tıp dilinde bu duruma “torakal disk hernisi” denir. Nitekim sırt fıtığı tüm omurga fıtıklarının yalnızca yüzde bir ikisini oluşturur. Ancak bu bölgede omurilik kanalı dar olduğu için fıtık, bel ve boyun fıtığından daha ciddi sonuçlar doğurur.

Hastalar en çok şu üç soruyu sorar: sırt fıtığı ağrısı nasıl bir ağrıdır, kalp ve mide hastalıklarından farkı nedir ve ameliyat ne zaman gerekir? Bu yüzden yazı bu üç soruya ayrıntılı yanıt verir. Ayrıca sırt fıtığı ameliyatının neden bel fıtığı ameliyatından farklı olduğunu açıklar.

Bu sayfa sırt fıtığının neden oluştuğunu, belirtilerini, tanı basamaklarını, tedavi seçeneklerini ve cerrahi yaklaşımları sırayla anlatır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın omurga ve omurilik cerrahisindeki deneyimi özellikle ameliyat kararı bölümüne yön verir.

Sırt Fıtığı Nedir?

Sırt fıtığı, on iki torakal omur arasındaki disklerden birinin dış halkasının yırtılıp jel kıvamındaki çekirdeğin dışarı taşmasıdır. Başka bir deyişle fıtık, bel fıtığıyla aynı mekanizmayla oluşur. Ancak sırt bölgesinde kaburgalar omurgayı sıkıca sabitler.

Dolayısıyla bu diskler bel disklerine göre çok daha az hareket eder. Bu yüzden sırt fıtığı nadirdir.

Sırt omurgasının ikinci farkı ise omurilikle ilişkisidir. Bel bölgesinde omurilik biter ve kanalda yalnızca sinir kökleri uzanır. Buna karşın sırt bölgesinde omurilik kanalın içinde yer alır ve kanal görece dardır.

Sonuç olarak taşan disk doğrudan omuriliğe basar. Bu durum ise bacaklarda güçsüzlük ve yürüme bozukluğuna kadar giden bir tabloya yol açar.

Sırt Fıtığının Bel ve Boyun Fıtığından Farkı Nedir?

Üç fıtık aynı mekanizmayla oluşur; ancak yerleşim, sıklık ve risk açısından birbirinden farklıdır. Aşağıdaki tablo üç fıtığı karşılaştırır:

Bel fıtığının belirtilerini ve tedavisini bel fıtığı sayfasında, boyun fıtığını ise boyun fıtığı sayfasında ayrıntılı anlattık. Torakal fıtık ise bu ikisinden farklı bir cerrahi planlama gerektirir.

Sırt Fıtığı Neden Olur?

Fıtığın iki ana nedeni vardır: yaşa bağlı disk aşınması ve ani zorlanma. Disk yıllar içinde su kaybeder ve dış halkası çatlar. Ardından bu çatlaktan disk çekirdeği dışarı taşar.

Ayrıca bazı hastalarda taşan disk zamanla kireçlenir ve kemik sertliğine ulaşır. Bu kireçli fıtıklar özellikle ameliyatı belirgin zorlaştırır.

Bazı etkenler ise bu süreci hızlandırır. Başlıca etkenler şunlardır:

• Yaş: Sırt fıtığı en sık 30-50 yaş arasında ortaya çıkar. Çünkü bu dönemde disk hem aşınmaya başlar hem de gündelik yük hâlâ yüksektir.
• Travma: Trafik kazası, yüksekten düşme ve sırt üstü sert düşme diski aniden yırtar. Nitekim genç hastalarda fıtığın en sık nedeni travmadır.
• Ağır kaldırma ve dönme hareketi: Gövdeyi döndürerek ağır kaldırmak diske en zararlı yükü bindirir.
• Scheuermann hastalığı: Ergenlikte sırt omurlarını kamburlaştıran bu hastalık disk yapısını bozar; dolayısıyla erişkinlikte fıtık riskini artırır.
• Kalıtım: Ailede erken yaşta disk hastalığı öyküsü riski yükseltir.
• Sigara ve hareketsizlik: İkisi de diskin beslenmesini bozar ve aşınmayı hızlandırır.

Fıtıkların büyük bölümü sırt omurgasının alt kısmında, sekizinci ile on ikinci omurlar arasında yerleşir. Çünkü bu bölge kaburgaların sabitleyici etkisinden görece uzaktır ve daha çok hareket eder.

Sırt Fıtığı Hangi Belirtileri Verir?

Hekim sırt fıtığının belirtilerini fıtığın bastığı yapıya göre iki grupta inceler. Fıtık sinir köküne basıyorsa belirti göğsü saran kuşak ağrısıdır. Buna karşın fıtık omuriliğe basıyorsa belirtiler bacaklarda ortaya çıkar.

Ayrıca fıtıkların önemli bir kısmı hiç belirti vermez. Bu durumda radyolog fıtığı başka nedenle çekilen MR’da tesadüfen fark eder.

Sırt Fıtığı Ağrısı Nasıl Bir Ağrıdır?

Ağrı genellikle kürek kemiklerinin arasında ya da altında başlar. Ardından kaburgalar boyunca öne, göğse ya da karına doğru ilerler. Hastalar bu ağrıyı “sırtımdan göğsüme kuşak gibi saran ağrı” diye tarif eder.

Nitekim ağrı derin nefes almak, öksürmek ve ıkınmakla artar. Bu özellik hastaları önce kalp ve akciğer hastalıklarına yönlendirir; dolayısıyla tanı çoğu zaman gecikir.

Sinir kökü basısına bağlı diğer belirtiler şunlardır:

• Kaburga hattında yanma ve elektriklenme: Tek bir kaburga aralığı boyunca ilerler ve bazen zona ağrısına benzer.
• Göğüs duvarında uyuşma: Bant biçiminde bir alanda his azalır.
• Karın ağrısı: Alt torakal fıtıklarda ağrı karına yayılır; bu yüzden hasta safra kesesi ya da mide hastalığı sanır.
• Uzun süre oturunca artan sırt ağrısı: Masa başı çalışanlar özellikle öğleden sonra zorlanır.

Omurilik Basısı Hangi Belirtileri Verir?

Fıtık omuriliğe bastığında tablo sinir kökü basısından çok daha ciddidir. Tıp dilinde bu duruma “torakal miyelopati” denir. Üstelik belirtiler bazen ağrı olmadan, sinsice başlar. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Bacaklarda güçsüzlük ve ağırlık hissi: Hasta merdiven çıkarken yorulur ve koşamaz.
• Yürüme bozukluğu: Yürüyüş dengesiz ve geniş adımlı hâle gelir. Hasta karanlıkta daha çok sendeler.
• Bacaklarda uyuşma: Uyuşma göbek hizasından aşağı doğru bir seviyede başlar.
• Bacaklarda sertlik ve kasılma: Kaslar gergin çalışır; refleksler artar.
• İdrar ve dışkı kontrol güçlüğü: Hasta sık idrara çıkar ya da idrarı tutamaz. Bu belirti gecikmiş bası bulgusudur.

Boyun bölgesindeki omurilik basısı benzer bir tablo yapar; ancak orada kollar da etkilenir. Bu tabloyu servikal miyelopati sayfasında ayrıntılı anlattık. Sırt fıtığında ise kollar sağlamdır ve belirtiler yalnızca gövde ile bacaklarda kalır. Bu fark özellikle hekimin basının seviyesini anlamasına yardım eder.

Sırt Fıtığı Kalp ve Mide Hastalıklarıyla Karışır mı?

Evet, sırt fıtığı en çok karışan omurga hastalıklarından biridir. Çünkü ağrı göğse ve karına doğru uzanır; dolayısıyla hastalar çoğu zaman önce kardiyoloji ya da gastroenteroloji uzmanına başvurur. Nitekim bu hastaların bir bölümü aylarca kalp ve mide tetkiki yaptırır.

Aşağıdaki tablo sırt fıtığı ağrısını en sık karıştığı hastalıklardan ayırır:

Gece artan ve dinlenmekle geçmeyen sırt ağrısı özellikle dikkat gerektirir. Çünkü bu ağrı fıtıktan çok omurga tümörleri ve enfeksiyonlarına işaret eder. Hekim bu hastalarda MR’ı geciktirmez.

Hekim Sırt Fıtığını Nasıl Teşhis Eder?

Tanının temel aracı sırt (torakal) MR’ıdır. Zira MR fıtığın seviyesini, boyutunu ve omuriliğe basıp basmadığını net gösterir. Ancak sırt fıtığı sık atlanır; çünkü hekimler sırt ağrısında çoğunlukla bel ya da boyun MR’ı ister.

Oysa bu iki tetkik torakal bölgeyi görüntülemez. Bu yüzden kuşak ağrısı ve bacak belirtisi olan hastada hekim özellikle torakal MR ister.

Tanı basamakları şunlardır:

• Nörolojik muayene: Hekim bacak gücünü, refleksleri, his seviyesini ve yürüyüşü değerlendirir. Artmış refleksler omurilik basısını gösterir.
• Torakal MR: Fıtığı, omurilikteki sıkışmayı ve omurilik içindeki hasar sinyalini gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi: Fıtığın kireçli olup olmadığını en iyi BT gösterir. Bu bilgi ameliyat yolunu doğrudan belirler.
• Kaburga sayımı: Cerrah MR ve BT üzerinde fıtığın seviyesini kaburgalara göre işaretler. Çünkü ameliyatta yanlış seviye açmak sırt bölgesinde en sık yapılan hatadır.
• EMG ve uyarılmış potansiyeller: Sinir ve omurilik iletimini ölçer; böylece basının işlevsel etkisini ortaya koyar.

Her Sırt Fıtığı Ameliyat Gerektirir mi?

Hayır, sırt fıtıklarının büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmez. Belirtisiz fıtıkta hekim yalnızca izlem önerir. Yalnızca ağrı yapan fıtık ise ilaç ve fizik tedaviyle çoğunlukla düzelir.

Buna karşın omurilik basısı bulgusu olan fıtıkta hekim cerrahi kararı geciktirmez. Aşağıdaki tablo belirti durumuna göre genel yaklaşımı özetler:

Sırt Fıtığının Ameliyatsız Tedavisi Nasıl İlerler?

Ameliyatsız tedavi ağrıyı azaltmayı ve omurgayı korumayı hedefler. Fıtığı ortadan kaldırmaz; ancak vücut taşan disk parçasını aylar içinde kısmen geri emer. Bu nedenle hekim omurilik basısı olmayan hastada öncelikle şu basamakları uygular:

• Kısa süreli istirahat: Hasta ağır kaldırmaz ve gövdeyi döndüren hareketlerden kaçınır. Ancak uzun yatak istirahati kasları zayıflatır; bu yüzden hekim yatağı birkaç günle sınırlar.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar ve kas gevşeticiler ilk basamaktır. Yanıcı sinir ağrısında ise hekim sinir ağrısına özgü ilaçlar ekler.
• Fizik tedavi: Duruş eğitimi, sırt ve karın kaslarını güçlendiren egzersizler omurgayı destekler. Isı ve elektrik uygulamaları ağrıyı hafifletir.
• Enjeksiyon tedavisi: Hekim görüntüleme eşliğinde sinir kökü çevresine ilaç verir. Böylece iltihap azalır ve ağrı haftalarca geriler.
• Yaşam düzeni: Hasta oturma süresini kısaltır, sigarayı bırakır ve kilo verir. Bu adımlar diskin beslenmesini iyileştirir.

Hekim bu programı genellikle altı on iki hafta sürdürür. Bu sürede belirtiler gerilerse cerrahi gündeme gelmez. Ancak bacak belirtileri başlarsa hekim programı sonlandırır; ardından cerrahi planlamaya geçer.

Cerrah Sırt Fıtığı Ameliyatını Nasıl Yapar?

Sırt fıtığı ameliyatı, bel fıtığı ameliyatından temel bir noktada farklıdır. Bel bölgesinde cerrah arkadan girer ve sinir köklerini yana çekerek fıtığa ulaşır. Sırt bölgesinde ise omurilik kanalı doldurur ve cerrah omuriliği kesinlikle yana çekemez.

Çünkü omuriliği çekmek kalıcı felce yol açar. Bu yüzden cerrah fıtığa omuriliğin önünden ya da yanından ulaşır. Aşağıdaki tablo başlıca cerrahi yolları karşılaştırır:

Cerrah Hangi Yolu Nasıl Seçer?

Cerrah yolu üç ölçüte göre seçer: fıtığın kanaldaki yeri, kireçli olup olmadığı ve omurilikle ilişkisi. Örneğin orta hatta yerleşen ve kireçli fıtıkta cerrah çoğunlukla yandan yaklaşır; çünkü bu fıtık omuriliğe yapışıktır ve arkadan güvenle çıkmaz. Buna karşın yana kaymış yumuşak fıtıkta arkadan yaklaşım yeterlidir ve hasta daha hızlı toparlanır.

Ameliyat sırasında nöromonitorizasyon omuriliğin iletimini anlık ölçer. Böylece cerrah fıtığı çıkarırken omurilikte bir zorlanma olursa bunu anında fark eder. Ayrıca cerrah ameliyat başında röntgenle seviyeyi bir kez daha doğrular. Sonuç olarak bu iki önlem sırt fıtığı ameliyatının güvenliğini belirgin artırır.

Ameliyatta Omurgaya Vida Gerekir mi?

Çoğu sırt fıtığı ameliyatında vidaya gerek yoktur. Çünkü kaburgalar sırt omurgasını zaten sabitler. Ancak cerrah fıtığa ulaşmak için omurun önemli bir bölümünü aldıysa omurga dengesi bozulur.

Bu durumda cerrah aynı seansta vida ve çubukla omurgayı sabitler. Ayrıca bu kararı ameliyat öncesi planlamada verir ve hastayla önceden konuşur.

Ameliyat Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?

Hastanede kalış süresi ameliyat yoluna göre değişir. Örneğin arkadan yapılan ameliyatta hasta genellikle iki üç gün, göğüs kafesinden yapılan ameliyatta ise dört beş gün kalır. Çünkü ikinci grupta göğüs tüpü birkaç gün yerinde kalır. İyileşmenin ana basamakları şunlardır:

• İlk gün: Hasta fizyoterapist eşliğinde ayağa kalkar ve kısa yürüyüş yapar. Erken hareket akciğer sorunlarını önler.
• İlk iki hafta: Yara bakımı ve ağrı kontrolü sürer. Hasta ağır kaldırmaz ve gövdeyi döndürmez.
• İlk altı hafta: Yürüyüş süresi artar. Masa başı işe dönüş çoğu hastada bu dönemde gerçekleşir.
• Üçüncü ay: Kontrol MR’ı omuriliğin rahatladığını gösterir. Fizik tedavi programı başlar; hafif spor serbesttir.
• Altıncı ay ve sonrası: Ağır işe ve spora dönüş. Omurilik iyileşmesi ise bir yıla kadar sürer.

Kuşak ağrısı genellikle ameliyattan hemen sonra belirgin azalır. Buna karşın bacak güçsüzlüğü ve uyuşma daha yavaş düzelir; çünkü omurilik dokusu yavaş iyileşir. Ayrıca uzun süredir bası altında kalan omurilikte bazı belirtiler kalıcı olur. Bu yüzden hekim omurilik basısı bulgusu olan hastada ameliyatı geciktirmez.

Sırt Fıtığı Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Sırt fıtığı ameliyatı, omurilik kanalın içinde olduğu için bel fıtığı ameliyatından daha titiz bir planlama gerektirir. Deneyimli ellerde güvenli bir ameliyattır; ancak her ameliyat gibi riskleri vardır. Özetle başlıca riskler şunlardır:

• Omurilik hasarı: En önemli risktir. Nöromonitorizasyon, mikroskop ve doğru yol seçimi bu riski azaltır.
• Yanlış seviye: Sırt omurları birbirine çok benzer; bu yüzden cerrah seviyeyi ameliyat öncesi ve sırasında röntgenle doğrular.
• Beyin omurilik sıvısı kaçağı: Kireçli fıtık omurilik zarına yapışık olduğu için zar yırtılır. Cerrah yırtığı aynı seansta onarır.
• Akciğer sorunları: Göğüs kafesinden yapılan ameliyatta akciğerde sıvı ya da hava toplanır. Göğüs tüpü bunu önler.
• Kaburgalar arası sinir ağrısı: Yandan yaklaşımda kaburga altındaki sinir zorlanır; birkaç hafta yanma sürer, ardından geriler.
• Enfeksiyon ve kanama: Her omurga ameliyatında bulunan genel risklerdir.

Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Sırt fıtığı çoğunlukla yavaş ilerler. Ancak bazı belirtiler omurilikte hızlı bir sıkışmayı gösterir ve beklemeye gelmez:

Göğüs ağrısı nefes darlığı, soğuk terleme ve sol kola yayılmayla birlikteyse hekim önce kalp krizi olasılığını dışlar. Bu nedenle böyle bir hastada ilk olarak EKG ister; omurga değerlendirmesi ardından gelir.

Sırt Fıtığı ile Günlük Hayat Nasıl Düzenlenir?

Belirtili ama ameliyat gerektirmeyen hastada günlük düzenlemeler ağrıyı belirgin azaltır. Öncelikle hasta uzun süre oturmaktan kaçınır ve her yarım saatte bir ayağa kalkar. Ayrıca sırtı destekleyen bir sandalye ve göz hizasında ekran omurgaya binen yükü düşürür. Ağır eşyayı kaldırırken ise hasta gövdeyi döndürmez; aksine dizlerini bükerek kaldırır.

Egzersiz konusunda denge gerekir. Örneğin yürüyüş ve yüzme sırt kaslarını güçlendirir; bu yüzden hekim ikisini de önerir. Buna karşın gövdeyi döndüren sporlar, ağırlık kaldırma ve sıçrama diski zorlar.

Sigara ise diskin beslenmesini doğrudan bozar; dolayısıyla bırakmak tedavinin bir parçasıdır. Ayrıca omurga sağlığına dair genel yaklaşımımızı omurga cerrahisi sayfasında bulabilirsiniz.

Sırt Fıtığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Hızla artan bacak güçsüzlüğü, yürüyememe, idrar ya da dışkı kontrolünün kaybı durumunda vakit kaybetmeden en yakın acil servise gidin.