Foraminal Stenoz (Nöral Foramen Daralması): Belirtileri ve Tedavisi

Foraminal stenoz, sinir kökünün omurgadan çıktığı yan deliğin (nöral foramen) daralmasıdır. MR raporlarında “nöral foraminal daralma” ya da “foraminal darlık” olarak geçer. Daralma kökü sıkıştırırsa kola ya da bacağa yayılan tek taraflı ağrı, uyuşma ve güç kaybı yapar.

Bununla birlikte raporda bu ifadenin yazması tek başına ameliyat gerektirmez. Nitekim 50 yaş üstündeki pek çok kişide, hiçbir şikâyet olmadan da MR hafif foraminal daralma gösterir. Asıl önemli olan, daralmanın gerçekten bir sinir kökünü sıkıştırıp sıkıştırmadığı ve muayene bulgularının MR ile örtüşüp örtüşmediğidir.

Bu sayfa; MR raporundaki terimlerin anlamını, daralmanın derecelerini, hangi seviyede hangi kökün etkilendiğini, belirtileri, ameliyatsız tedaviyi ve foraminotomi ameliyatını sade bir dille anlatır.

Nöral Foramen Nedir, Foraminal Stenoz Neden Önemlidir?

Nöral foramen, iki omur arasında, omurganın sağ ve sol yanında bulunan küçük kemik deliktir. Her seviyede bir sağda, bir solda olmak üzere iki foramen vardır. Omurilikten ya da bel kanalından ayrılan sinir kökü bu delikten geçerek kola veya bacağa ulaşır.

Aslında foramen dört yapının arasında kalan dar bir geçittir. Üstünde ve altında omurların kemik köprüleri (pediküller) bulunur. Önünde disk ve omur gövdesi, arkasında ise omurları birbirine bağlayan faset eklemi ve sarı bağ (ligamentum flavum) yer alır.

Dolayısıyla bu dört yapıdan herhangi biri büyüdüğünde ya da yer değiştirdiğinde delik daralır. Özellikle sağlıklı omurgada kökün çevresinde koruyucu bir yağ dokusu bulunur. Ancak daralma ilerledikçe önce bu yağ dokusu kaybolur, ardından kök sıkışmaya başlar.

Öte yandan foraminal stenoz, omurganın ortasındaki ana kanalın daralmasından farklıdır. Ana kanal darlığı genellikle iki bacağı birden etkiler. Foraminal darlık ise çoğu zaman tek bir kökü, yani tek bir kolu ya da bacağı etkiler. Ana kanal darlığını ayrıca bel dar kanal (spinal stenoz) sayfamızda anlattık.

MR Raporunda “Nöral Foraminal Daralma” Ne Demek?

MR raporundaki “nöral foraminal daralma” ifadesi, radyoloğun ilgili seviyede sinir çıkış deliğini normalden dar gördüğünü anlatır. Rapor genellikle seviyeyi (örneğin L4-L5), tarafı (sağ, sol ya da bilateral) ve derecesini (hafif, orta, ileri) belirtir.

Ayrıca aynı cümlede çoğu zaman daralmanın nedeni de yazar. Aşağıdaki tablo, raporlarda en sık karşılaşılan ifadeleri sadeleştirir.

Dolayısıyla raporu okurken tek bir kelimeye takılmamak gerekir. Örneğin “bulging” ya da “protrüzyon” gibi disk taşmasını anlatan terimler deliği daraltan nedenlerden yalnızca birini tarif eder.

Foraminal Darlık Dereceleri Nelerdir?

Radyologlar foraminal darlığı genellikle kökün çevresindeki yağ dokusuna bakarak dört derecede sınıflar. Bel bölgesinde en sık kullanılan sistem bu mantığa dayanır, boyun için de benzer bir derecelendirme vardır.

Ancak MR’daki derece ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez. Örneğin ileri darlığı olan bir kişi az ağrı duyarken, orta darlığı olan biri şiddetli kol ağrısı yaşar. Bu yüzden cerrah kararı, görüntüyü ve muayeneyi birlikte okuyarak verir.

Foraminal Stenoz Neden Olur?

Foraminal stenozun en sık nedeni, yaşla gelişen omurga yıpranmasıdır. Bunun yanında disk fıtığı, bel kayması ve daha nadir olarak kist ya da tümör de deliği daraltır.

• Disk yüksekliğinin azalması: Su kaybeden disk incelir, böylece iki omur birbirine yaklaşır ve deliğin yüksekliği düşer.
• Kemik çıkıntıları (osteofit): Özellikle boyunda omur kenarlarındaki eklemlerden çıkan kemik uzantıları deliğe doğru büyür.
• Faset eklem kalınlaşması: Arkadaki eklemler yıprandıkça büyür ve deliği arkadan daraltır.
• Sarı bağın kalınlaşması: Omurları birbirine bağlayan bağ kalınlaşır ve kıvrılarak deliğe girer.
• Disk fıtığı: Fıtık doğrudan deliğin içine ya da dış ağzına taşabilir. Bu tip fıtıklar genellikle şiddetli ağrı yapar.
• Bel kayması (spondilolistezis): Bir omur öne kayınca delik ovalden yassı bir şekle döner ve kök sıkışır. Benzer şekilde omurun geriye kayması, yani retrolistezis de deliği daraltır.
• Sinovyal kist: Faset ekleminden kaynaklanan sıvı dolu kist, deliğe doğru büyüyebilir. Bu kistin belirtilerini ve tedavisini faset eklem kisti sayfamızda anlattık.
• Nadir nedenler: Sinir kılıfı tümörleri, kırıklar, enfeksiyonlar ve omurga eğrilikleri de deliği daraltır.

Aslında bu nedenlerin çoğu aynı sürecin parçalarıdır. Disk incelir, eklemler yük taşır, sonuç olarak kemik çıkıntıları gelişir. Bu zinciri disk dejenerasyonu sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Foraminal Stenozun Belirtileri Nelerdir?

Foraminal stenozun temel belirtisi, sıkışan kökün gittiği bölgeye yayılan tek taraflı sinir ağrısıdır. Hekimler bu tabloya radikülopati der. Ağrıya sıklıkla aynı bölgede uyuşma, karıncalanma ve bazen güç kaybı eşlik eder.

Boyunda Foraminal Darlık Hangi Belirtileri Verir?

Boyundaki darlık, boyundan omuza, kola ve belirli parmaklara inen ağrı yapar. Özellikle başı geriye atınca ya da ağrılı tarafa çevirince ağrı artar. Buna karşın bazı hastalar elini başının üstüne koyduğunda rahatladığını fark eder.

Ayrıca hasta kolda elektrik çarpması hissi, parmaklarda uyuşma ve kavrama gücünde azalma fark eder. Kola yayılan ağrının bütün nedenlerini kola vuran ağrı sayfamızda karşılaştırdık.

Belde Foraminal Darlık Hangi Belirtileri Verir?

Beldeki darlık, kalçadan bacağa ve bazen ayağa inen ağrı yapar. Nitekim bu ağrı halk arasında siyatik olarak bilinir. Nitekim ağrı genellikle ayakta uzun süre durunca ya da geriye doğru eğilince artar.

Öte yandan öne eğilmek ve oturmak çoğu zaman rahatlatır. Çünkü öne eğilince delik bir miktar genişler. Bazı hastalarda ise ağrı gece yatakta da sürer ve uykuyu böler.

Hangi Seviyede Hangi Sinir Kökü Etkilenir?

Her foramenden belirli bir kök çıkar, bu yüzden ağrının yeri hekime hangi seviyenin sorumlu olduğunu gösterir. Belde önemli bir ayrıntı vardır: foramenden, üstteki omurun numarasını taşıyan kök çıkar. Örneğin L4-L5 foramen darlığı L4 kökünü sıkıştırır.

Bununla birlikte kökler arasında geçişler vardır ve harita kişiden kişiye biraz değişir. Bu yüzden hekim muayenede duyu, kas gücü ve refleksleri tek tek test eder ve bulguları MR ile karşılaştırır.

Foraminal Stenozu Dar Kanal ve Disk Fıtığından Ne Ayırır?

Foraminal stenoz, ana kanal darlığı ve klasik disk fıtığı benzer ağrılar yapar, ancak sıkışmanın yeri ve belirtilerin dağılımı farklıdır. Aşağıdaki tablo bu üç durumu karşılaştırır.

Ayrıca bu durumlar aynı hastada yan yana yer alır. Örneğin yaşlı bir hastada çoğu zaman hem ana kanal hem de foramen daralmıştır.

Bu nedenle cerrah ameliyat planında iki darlığı birlikte ele alır. Bacağa yayılan ağrının genel nedenlerini siyatik sayfamızda inceledik.

Foraminal Stenoz Tanısını Hangi Testler Koyar?

Foraminal stenoz tanısı, belirtilerin muayene bulgularıyla ve görüntülemeyle birlikte değerlendirilmesine dayanır. Tek başına MR raporu tanı koydurmaz.

• Muayene: Hekim duyu kaybının dağılımını, kas gücünü ve refleksleri değerlendirir. Boyunda başı geriye ve yana yatırarak kökü zorlayan testler yapar.
• MR: Kökü, diski ve yumuşak dokuları en iyi gösteren tetkiktir. Özellikle yandan alınan kesitler deliğin içini net gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi: Kemik çıkıntılarını MR’dan daha iyi gösterir. Bu yüzden ameliyat planında sıklıkla kullanılır.
• Hareketli röntgen: Öne ve arkaya eğilerek çekilen filmler, omurlar arasında kayma ya da oynama olup olmadığını gösterir.
• EMG (sinir iletim testi): Sinirin hasar görüp görmediğini ve sorunun kökte mi yoksa daha aşağıda mı olduğunu ayırır. Örneğin kol ağrısını bilekteki sinir sıkışmasından ayırmaya yardım eder.
• Tanısal sinir kökü iğnesi: Birden fazla seviyede darlık olduğunda, tek köke yapılan uyuşturma (lokal anestezik) iğnesi ağrının kaynağını doğrulamaya yardım eder.

Foraminal Stenoz Ameliyatsız Geçer mi?

Evet, belirtileri olan hastaların büyük bölümü ameliyatsız tedaviyle rahatlar. Özellikle güç kaybı olmayan ve ağrısı yeni başlayan hastalarda ilk basamak her zaman ameliyatsız tedavidir.

Bununla birlikte iyileşme süresi nedene göre değişir. Örneğin fıtık kaynaklı darlıkta fıtık zamanla geriler ve ağrı geçer.

Buna karşın kemik çıkıntısı kaynaklı darlık kendiliğinden genişlemez. Yine de bu hastalarda da ağrı çoğu zaman yatışır ve kişi uzun süre ameliyatsız yaşar.

Ayrıca hekimler bel ya da boyun korsesini uzun süre önermez. Çünkü korse kasları zayıflatır ve iyileşmeyi geciktirir.

Foraminal Stenozda Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Foraminal stenozda ameliyat, sinir hasarı ilerliyorsa ya da yeterli ameliyatsız tedaviye rağmen ağrı günlük hayatı kısıtlamaya devam ediyorsa gündeme gelir. Üstelik cerrah kararı MR’daki dereceye göre değil, hastanın tablosuna göre verir.

• İlerleyen güç kaybı: Ayak bileğini kaldıramama ya da elde kavrama gücünün azalması gibi bulgular erken ameliyat gerektirir.
• Dirençli ağrı: 6-12 haftalık düzenli tedaviye rağmen geçmeyen ve işi, uykuyu engelleyen kol ya da bacak ağrısı.
• Sık tekrarlayan ataklar: Her ay yeniden başlayan ve hastayı ilaç bağımlı hale getiren ağrı.
• Omurilik basısı: Boyunda foraminal darlığa omurilik sıkışması eşlik ediyorsa cerrah ikisini birlikte çözer.
• Omurga oynaması: Kayma ya da oynama varsa, cerrah deliği açmanın yanında omurgayı sabitlemeyi de planlar.

Öte yandan yalnızca uyuşma olan ve ağrısı hafif seyreden hastalarda acele gerekmez. Bu hastalarda cerrah çoğunlukla düzenli muayene ve izlem önerir.

Foraminotomi Ameliyatı Nasıl Gerçekleşir?

Foraminotomi, daralmış sinir çıkış deliğini kemik çıkıntılarını, kalınlaşmış bağı ya da fıtık parçasını alarak genişleten ameliyattır. Amaç, omurganın sağlamlığını bozmadan kökü serbest bırakmaktır.

Hasta genel anestezi alır, ardından cerrah ameliyat mikroskobuyla çalışır. Önce sorumlu seviyeyi röntgenle doğrular. Ardından küçük bir kesiyle kasları kemikten ayırır ve deliğin arka duvarına ulaşır.

Sonrasında cerrah, kökü sıkıştıran kemik ve bağ dokusunu yüksek devirli ince bir tur ve küçük aletlerle inceltip alır. Ardından varsa deliğe taşan fıtık parçasını da çıkarır. Nihayetinde kökün delikten serbestçe geçtiğini kontrol eder. Bu sırada faset ekleminin yeterli bölümünü korur, çünkü eklemin fazlası alınırsa omurga dengesini kaybeder.

Ayrıca uygun hastalarda ekip, nöromonitorizasyon ile sinir fonksiyonunu ameliyat boyunca takip eder. Böylece cerrah, köke giden elektrik uyarılarındaki değişimi anında fark eder.

Hangi Hastaya Hangi Ameliyat Yöntemi Uygundur?

Cerrah yöntemi; daralmanın seviyesine, nedenine, etkilenen seviye sayısına ve omurganın sağlamlığına göre belirler. Aşağıdaki tablo başlıca seçenekleri karşılaştırır.

Dolayısıyla “en iyi yöntem” diye tek bir seçenek yoktur. Örneğin boyunda tek taraflı kök basısı olan bir hastada arkadan foraminotomi hareketi korur. Buna karşın iki taraflı darlıkta ya da omurilik basısında önden yaklaşım daha uygun olur. Omurga sabitleme ameliyatlarını omurga füzyon ameliyatı sayfamızda ayrıca anlattık.

Foraminotomi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Foraminotomi deneyimli ellerde güvenli bir ameliyattır, ancak her cerrahi girişim gibi riskleri vardır. Bu nedenle hekim bu riskleri ameliyat öncesinde hastayla ayrıntılı konuşur.

• Kökte geçici tahriş: Ameliyattan sonra birkaç hafta yanma ya da uyuşma artabilir, çoğunlukla kendiliğinden geçer.
• Sinir zarında yırtık: Cerrah ameliyat sırasında fark eder ve onarır. Nadiren beyin omurilik sıvısı sızıntısı gelişir.
• Enfeksiyon ve kanama: Seyrek görülür, çoğunlukla ilaç tedavisiyle düzelir.
• Darlığın yeniden gelişmesi: Yıllar içinde aynı ya da komşu seviyede yıpranma sürer ve yeni darlık gelişebilir.
• Omurga dengesinde bozulma: Eklemin fazla alınması bu riski artırır. Bu yüzden cerrah eklemin taşıyıcı bölümünü korur.

Foraminotomi Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Füzyon yapılmayan mikrocerrahi foraminotomiden sonra hastalar çoğunlukla aynı gün ya da ertesi gün yürür ve kısa sürede günlük hayata döner. Füzyon eklenen ameliyatlarda ise iyileşme daha uzun sürer.

Genellikle kol ya da bacak ağrısı ilk günlerde belirgin biçimde azalır. Buna karşın uyuşma daha yavaş düzelir ve bazen aylarca sürer. Ayrıca uzun süre ezik kalan bir kökte güç kaybının bir kısmı kalıcı kalır. Bu yüzden ilerleyici güç kaybı varsa ameliyatı geciktirmemek gerekir.

Foraminal Stenozun İlerlemesini Ne Yavaşlatır?

Yaşla gelişen yıpranmayı tamamen durdurmak mümkün değildir, ancak bazı alışkanlıklar belirtileri azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatır.

• Düzenli egzersiz: Gövde ve boyun kaslarını güçlendiren egzersizler omurgadaki yükü dengeler.
• Kilo kontrolü: Fazla kilo bel omurlarına binen yükü artırır, dolayısıyla yıpranmayı hızlandırır.
• Ekran ve masa düzeni: Ekranı göz hizasında tutmak, boynu uzun süre öne ya da geriye bükmeyi önler.
• Sigarayı bırakmak: Sigara diskin beslenmesini bozar ve dejenerasyonu hızlandırır.
• Doğru kaldırma tekniği: Yükü dizleri bükerek ve gövdeye yakın tutarak kaldırmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Kolda ya da bacakta hızla artan güç kaybı, idrar ya da dışkı kontrolünde sorun veya kasıkta uyuşma gelişirse beklemeden acil servise başvurun.