Kronik Subdural Hematom: Belirtileri, Ameliyatı ve İyileşme

Kronik subdural hematom, beyin zarları arasında haftalar içinde biriken ve sıvılaşan eski kanamadır. Genellikle ileri yaştaki bir kişide hafif bir kafa darbesinden sonra ortaya çıkar. Belirtiler yavaş ilerlediği için aileler durumu çoğu kez yaşlılığa bağlar.

Oysa doğru tanı konduğunda tedavi genellikle kısa bir ameliyatla tamamlanır. Bu sayfa hastalığın belirtilerini, tanı adımlarını, cerrahi seçenekleri ve kan sulandırıcı yönetimini ayrıntılı anlatır.

Kronik subdural hematom nedir?

Kronik subdural hematom, beynin dış zarı ile örümceksi zar arasında biriken eski ve sıvılaşmış kan koleksiyonudur. Hekimler bu boşluğa subdural aralık adını verir. Nitekim kan burada haftalar boyunca yavaşça çoğalır.

Ayrıca birikim büyüdükçe beyin dokusuna yandan baskı yapar. Böylece hasta önce dalgınlık, sonra güç kaybı yaşar. Ayrıca baskı belirli bir eşiği geçtiğinde bilinç bulanıklığı başlar.

Bu tablo altmış beş yaş üstü nüfusta oldukça sık görülür. Nitekim yaşlanan toplumlarda görülme sıklığı her yıl artar. Dolayısıyla nöroşirürji kliniklerinin en çok karşılaştığı ameliyatlardan biridir.

Diğer kanama türleriyle karıştırmamak önemlidir. Örneğin beyin içi kanamalar ve anevrizma kanamaları ani başlar. Ayrıntılı karşılaştırma için beyin kanamaları rehberimize göz atın.

Kronik subdural hematom belirtileri nelerdir?

Hastalığın en tipik belirtisi, haftalar içinde yavaşça artan baş ağrısı ve zihinsel yavaşlamadır. Belirtiler sinsi ilerler. Bu yüzden aileler değişimi çoğu zaman geç fark eder.

• Giderek şiddetlenen ve sabahları artan baş ağrısı
• Unutkanlık, dalgınlık ve konuşurken kelime bulamama
• Kişilik değişimi, içe kapanma veya huzursuzluk
• Vücudun tek tarafında güçsüzlük ve beceriksizlik
• Yürürken dengesizlik, adım kısalması ve sık düşme
• Uyku halinin artması ve gün içinde uyandırma güçlüğü
• Bulantı, kusma ve çift görme
• İdrar kaçırma ve tuvalet ihtiyacını geç fark etme
• Seyrek olguda epilepsi nöbeti

Belirtiler gün içinde dalgalanır. Örneğin hasta sabah iyi, akşam belirgin şekilde kötü görünür. Ayrıca bu dalgalanma tanıyı zorlaştıran en önemli özelliktir.

Kimlerde daha sık görülür?

Risk grubunun ortak özelliği, beyin ile kafatası arasındaki boşluğun genişlemiş olmasıdır. Ayrıca bu boşluk köprü toplardamarlarını gerer. Dolayısıyla küçük bir darbe bile damarı yırtar.

• İleri yaş: Altmış beş yaş üstünde beyin hacmi doğal olarak azalır
• Kan sulandırıcı kullanımı: Aspirin, klopidogrel, varfarin ve yeni nesil antikoagülanlar
• Alkol bağımlılığı: Hem düşme riskini hem pıhtılaşma bozukluğunu artırır
• Sık düşme: Denge bozukluğu, görme kaybı ve kas erimesi
• Diyaliz hastalığı: Kanama eğilimi ve sıvı dengesizliği
• Epilepsi: Nöbet sırasında tekrarlayan kafa travmaları
• Şant taşıyan hasta: Aşırı beyin omurilik sıvısı drenajı
• Karaciğer hastalığı: Pıhtılaşma faktörlerinin azalması

Erkeklerde görülme sıklığı kadınlara göre yaklaşık iki kat yüksektir. Ayrıca hastaların önemli bir bölümü kafa darbesini hiç hatırlamaz. Nitekim otobüste sarsılmak ya da dolap kapağına çarpmak bile yeterli olur.

Neden haftalar sonra ortaya çıkar?

Darbe sırasında beyin yüzeyindeki ince köprü toplardamarları yırtılır ve subdural aralığa az miktarda kan sızar. Bu kan başlangıçta hiçbir belirti vermez, çünkü miktarı çok azdır. Ancak vücut sızıntıyı temizlemek için bir zar üretir.

Yeni oluşan zarın damarları kırılgan ve sızdıran yapıdadır. Dolayısıyla bu damarlar sürekli küçük kanamalar yapar. Böylece koleksiyon her hafta biraz daha büyür.

Aynı zamanda pıhtı parçalanır ve sıvı çeker. Dolayısıyla hematom hem kanamayla hem sıvı emilimiyle genişler. Bu iki mekanizma birlikte üç ile altı hafta içinde belirti eşiğine ulaşır.

Orta meningeal atardamar bu kısır döngüyü besleyen ana damardır. Bu nedenle son yıllarda damar içi tıkama tedavisi gündeme geldi. Aşağıdaki cerrahi bölümünde bu yöntemi ayrıca ele aldık.

Demans ve inme ile nasıl karışır?

Kronik subdural hematom, tersine çevrilebilen bir bunama tablosu yaratır. Hasta yavaş yavaş unutkanlaşır, ayrıca ilgisini kaybeder. Bu yüzden aileler tabloyu Alzheimer hastalığına bağlar.

Ancak ayırt edici nokta hızdır. Alzheimer hastalığı yıllar içinde ilerler. Oysa hematomda değişim haftalar içinde belirginleşir.

İkinci sık karışan tablo felçtir. Örneğin tek taraflı güç kaybı inme izlenimi verir. Ancak inmede belirti dakikalar içinde otururken, hematomda günler boyunca artar.

Normal basınçlı hidrosefaliden farkı nedir?

İki hastalık da yürüme bozukluğu, unutkanlık ve idrar kaçırma üçlüsü yapar. Dolayısıyla ayrım yalnızca görüntülemeyle netleşir. Bilgisayarlı tomografi hematomda beyin yüzeyinde koleksiyon gösterir.

Buna karşın normal basınçlı hidrosefalide karıncıklar genişler ve yüzeyde birikim görülmez. Ayrıca iki hastalık aynı hastada birlikte de bulunur. Dolayısıyla hekim tedavi sırasını dikkatle planlar.

Akut ve kronik subdural hematom farkı nedir?

İki tablo aynı boşlukta gelişir, ancak seyirleri ve tedavileri tamamen ayrıdır. Aşağıdaki tablo temel farkları özetler.

Arada bir de subakut dönem bulunur. Bu dönem yaklaşık dört gün ile üç hafta arasını kapsar. Ayrıca görüntüde kan ile beyin dokusu benzer yoğunlukta göründüğü için tanı zorlaşır.

Kronik subdural hematom tanısı nasıl konur?

Tanının temel aracı kontrastsız beyin tomografisidir ve sonuç dakikalar içinde çıkar. Bu yüzden hekim koleksiyonun kalınlığını milimetre olarak ölçer. Ayrıca orta hat kaymasını da aynı kesitte değerlendirir.

• Bilgisayarlı tomografi: İlk basamak, hızlı ve yaygın
• Beyin MR görüntüleme: Çift taraflı ve eş yoğunluklu olguları ortaya çıkarır
• Nörolojik muayene: Güç kaybı, konuşma ve bilinç düzeyi
• Kan tahlilleri: Pıhtılaşma değerleri, böbrek ve karaciğer işlevleri
• İlaç dökümü: Kullanılan tüm kan sulandırıcıların listesi
• Elektroensefalografi: Nöbet şüphesi bulunan hastalarda

Çift taraflı hematomlarda orta hat kayması görülmeyebilir. Ayrıca bu durum deneyimsiz gözü yanıltır. Dolayısıyla radyolog karıncıkların basılıp basılmadığına ayrıca bakar.

Her hastaya ameliyat gerekir mi?

Hayır, belirti vermeyen ve ince koleksiyonlarda hekim izlem tercih eder. Çünkü karar kalınlığa, orta hat kaymasına ve hastanın şikayetlerine dayanır. Ayrıca yaş ve genel durum da planı etkiler.

Genellikle on milimetrenin altındaki ve belirti yapmayan birikimler kendiliğinden erir. Bu hastalarda ekip dört ile altı hafta arayla tomografi tekrarlar. Ancak yeni bir belirti çıkarsa plan hemen değişir.

İzlem sırasında hekim düşme riskini azaltan önlemleri anlatır. Örneğin ev içi halıların kaldırılması ve banyoya tutamak takılması işe yarar. Ayrıca kan sulandırıcı dozunu kardiyoloji ile birlikte gözden geçirir.

İlaçla eritme konusunda tek başına yeterli kanıt bulunmaz. Örneğin bazı merkezler steroid veya traneksamik asit dener. Yine de bu yaklaşımlar cerrahinin yerini tutmaz.

Ameliyat yöntemleri nelerdir?

Belirti veren kronik subdural hematomda standart tedavi, kafatasında açılan küçük bir delikten sıvının boşaltılmasıdır. Nitekim işlem çoğu hastada kısa sürer. Ayrıca hastaların büyük bölümü ameliyattan hemen sonra belirgin şekilde rahatlar.

Cerrah ameliyat sonunda ince bir dren bırakır. Bu dren yirmi dört ile kırk sekiz saat boyunca kalan sıvıyı çeker. Nitekim yayımlanan çalışmalar dren kullanımının nüksü azalttığını gösterir.

Orta meningeal arter embolizasyonunu girişimsel radyoloji ve nöroradyoloji ekipleri yürütür. Bu yöntem son yıllarda hızla yaygınlaştı. Ayrıca bazı merkezler onu cerrahiyle birlikte uygular.

Ameliyat sonrası iyileşme nasıl ilerler?

Hastaların büyük bölümü ilk yirmi dört saat içinde belirgin şekilde açılır. Özellikle baş ağrısı hızla azalır. Ancak beynin eski konumuna dönmesi haftalar sürer.

• 1. gün: Dren takibi, yatak başı düz pozisyon ve bol sıvı
• 2. gün: Drenin çekilmesi ve kontrol tomografisi
• 3-5. gün: Ayağa kalkma, yürüme ve taburculuk
• 2. hafta: Dikiş kontrolü ve günlük ev içi aktivite
• 4-6. hafta: Kontrol görüntülemesi ve normal yaşama dönüş
• 3. ay: Ağır kaldırma ve spor izni

Kontrol tomografisinde bir miktar sıvı görülmesi olağandır. Çünkü vücut bu kalıntıyı haftalar içinde emer. Dolayısıyla tek başına görüntü bulgusu yeni ameliyat gerektirmez.

İlk haftalarda bol su içmek iyileşmeyi destekler. Ayrıca hekim yatak başını düz tutmayı önerir, çünkü bu pozisyon beynin genişlemesine yardımcı olur. Yaşlı hastalarda fizyoterapi desteği de kas gücünü geri kazandırır.

Kan sulandırıcı ilaçlar ne zaman yeniden başlar?

Bu soru hastaların en çok merak ettiği konudur ve yanıt her hasta için ayrı belirlenir. Öncelikle ekip iki riski birlikte tartar. Bir yanda yeniden kanama, diğer yanda pıhtı ve inme riski durur.

Ameliyat öncesinde hekim ilacı geçici olarak durdurur. Gerekirse pıhtılaşma değerlerini ilaçla veya kan ürünüyle düzeltir. Ardından cerrahi güvenli aralıkta gerçekleşir.

Yeniden başlama zamanı genellikle ameliyattan sonraki birinci ile dördüncü hafta arasındadır. Kalp kapağı protezi taşıyan hastalarda ekip daha erken davranır. Buna karşın nüks riski yüksek hastada bekleme süresi uzar.

Kararı asla tek başınıza vermeyin. Nitekim kardiyoloji ve beyin cerrahisi ekipleri bu planı birlikte yapar. Ayrıca ilaca yeniden başladıktan sonra kontrol görüntülemesi yararlı olur.

Nüks neden olur ve nasıl önlenir?

Nüks, boşaltılan hematomun aynı bölgede yeniden birikmesidir. Nitekim serilerde bu oran yaklaşık yüzde on ile yirmi arasında değişir. Ayrıca çoğu nüks ilk üç ay içinde ortaya çıkar.

Beyin dokusu yaşlılarda küçüldüğü için boşluğu tam dolduramaz. Böylece bu boşluk yeni kanamaya zemin hazırlar. Dolayısıyla ileri yaş en güçlü nüks etkenidir.

Nüks riskini azaltan uygulamalar nelerdir?

• Ameliyat sonrası kapalı dren kullanımı
• Boşluğun serum fizyolojik ile iyice yıkanması
• Ameliyattan sonra yeterli sıvı alımı
• Kan sulandırıcıların planlı ve kontrollü yönetimi
• Düşme önleme tedbirleri ve ev düzenlemesi
• Seçilmiş hastalarda orta meningeal arter embolizasyonu

Nüks geliştiğinde tedavi çoğu kez yine basit drenajdır. Ancak tekrarlayan olgularda cerrah zar temizliği yapar. Ayrıca ekip bu grupta embolizasyon seçeneğini ciddi biçimde değerlendirir.

Beyin cerrahisinin kapsamı hakkında daha geniş bilgi için kapsamlı rehberimizi inceleyin.

Sıkça sorulan sorular

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi amacıyla kullanılamaz. Şikayetleriniz için mutlaka bir hekime başvurun.

İçerik, beyin ve sinir cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak tarafından gözden geçirilmiştir. Beyin kanaması belirtileri sayfamız acil uyarı işaretlerini ayrıca listeler.