Beyin ve Sinir Cerrahisi
Omurga Cerrahisi
Bel ve boyun fıtığı, dar kanal, bel kayması, omurga kırığı, omurilik ve omurga tümörleri. Hedef kemiği onarmak değil, sinir dokusunu korumaktır; hastaların büyük bölümü ameliyatsız rahatlar, cerrahi ise kalıcı sinir kaybını önlemek için gerekir.
Omurga cerrahisi, omurga kemiklerini, diskleri ve içlerinden geçen omurilik ile sinir köklerini etkileyen hastalıkların cerrahi tedavisidir. Bel fıtığı, boyun fıtığı, dar kanal, bel kayması, omurga kırıkları ve omurilik tümörleri bu alanın başlıca konularıdır. Genellikle hastaların büyük bölümü ameliyatsız yöntemlerle rahatlar. Ancak sinir hasarı ilerliyorsa veya yapısal bir dengesizlik varsa cerrahi, kalıcı kaybı önlemenin tek yoludur.
İçindekiler
- Omurga Cerrahisi Nedir ve Hangi Hastalıkları Kapsar?
- Omurga Hastalıkları Neden Oluşur?
- Omurga Hastalığı Belirtileri Bölgeye Göre Nasıl Değişir?
- Omurga Hastalıklarında Tanı Nasıl Konur?
- Her Omurga Hastalığı Ameliyat Gerektirir mi?
- Omurga Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
- Omurga Cerrahisinde Hangi Yöntemler Kullanılır?
- Ameliyat Güvenliği Nasıl Sağlanır?
- Omurga Ameliyatı Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?
- Omurga Sağlığını Korumak İçin Neler Yapmalısınız?
- Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?
- Sıkça Sorulan Sorular
Omurga Cerrahisi Nedir ve Hangi Hastalıkları Kapsar?
Öncelikle omurga, üst üste duran 33 omurdan oluşur ve omuriliği korur. Ayrıca her omur arasında yastık görevi gören bir disk bulunur. Omuriliğin ve sinir köklerinin geçtiği kanal ise bu sütunun ortasından ilerler. Dolayısıyla omurgadaki her yapısal sorun, hem mekanik ağrıya hem de sinir sıkışmasına yol açar.
Bu nedenle beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, bu iki sorunu birlikte ele alır. Çünkü omurga cerrahisinin asıl hedefi kemiği onarmak değil, sinir dokusunu korumaktır. Nitekim cerrah her ameliyat kararını, sinirin ne kadar baskı altında olduğuna göre verir.
Bel fıtığı
Disk içeriğinin dışarı taşıp sinire basması
- Tipik belirti
- Bacağa yayılan ağrı (siyatik), uyuşma
Boyun fıtığı
Boyun diskinin sinir köküne veya omuriliğe basması
- Tipik belirti
- Kola yayılan ağrı, elde uyuşma
Lomber dar kanal
Yaşa bağlı kanal daralması
- Tipik belirti
- Yürürken artan, oturunca geçen bacak ağrısı
Servikal miyelopati
Boyunda omuriliğin kendisine baskı
- Tipik belirti
- Ellerde beceri kaybı, denge bozukluğu
Bel kayması
Bir omurun alttaki üzerinden öne kayması
- Tipik belirti
- Ayakta artan, öne eğilince geçen ağrı
Omurga çökme kırığı
Osteoporoz veya travmaya bağlı omur çökmesi
- Tipik belirti
- Ani başlayan, hareketle artan sırt ağrısı
Omurilik tümörü
Sinir dokusundan veya zarlardan kaynaklanan kitle
- Tipik belirti
- Yavaş ilerleyen güç kaybı, uyuşma
Omurga tümörü
Kemik yapıdan kaynaklanan veya metastatik kitle
- Tipik belirti
- Geceleri artan sırt ağrısı, kırık riski
Omurga ile Omurilik Aynı Şey midir?
Hayır, bu iki terim sık karışır ama farklı yapıları anlatır. Öncelikle omurga, kemiklerden oluşan sütundur. Omurilik ise bu sütunun içinden geçen sinir dokusudur. Dolayısıyla omurga hastalıkları kemiği ve diski, omurilik hastalıkları ise sinir dokusunu ilgilendirir. Buna karşın ikisi birbirini doğrudan etkiler, çünkü kemikteki her daralma sinire baskı yapar.
Omurga Hastalıkları Neden Oluşur?
Genellikle nedenler yaşa ve hastalığa göre değişir. Ancak birkaç faktör hemen her omurga sorununun altında yatar.
- Yaşa bağlı aşınmaDiskler su kaybeder, eklemler kireçlenir ve kanal daralır. Bu süreç 40 yaşından sonra hızlanır
- Mekanik yüklenmeAğır kaldırmak, uzun süre oturmak ve yanlış duruş diskleri zorlar
- TravmaDüşme ve trafik kazası omur kırığına veya ani disk fıtıklaşmasına yol açar
- OsteoporozKemik yoğunluğu azalınca omurlar basit bir hareketle bile çöker
- Doğuştan dar kanalBazı kişilerde kanal çapı doğuştan küçüktür, bu nedenle küçük bir fıtık bile belirti yapar
- Tümör ve enfeksiyonKemiği veya sinir dokusunu doğrudan tutar
- Sigara ve kilo fazlalığıDisk beslenmesini bozar ve yükü artırır
Omurga Hastalığı Belirtileri Bölgeye Göre Nasıl Değişir?
Öncelikle belirtiler, sorunun omurganın hangi seviyesinde olduğuna bağlıdır. Çünkü her seviye vücudun farklı bir bölgesini yönetir.
Boyun (servikal)
Ağrının yayıldığı yer: Omuz, kol ve parmaklar
Uyuşma ve güç kaybı: Ellerde beceri kaybı, kavrama zayıflığı
Uyarıcı bulgu: Yürürken dengesizlik omurilik basısını düşündürür
Sırt (torakal)
Ağrının yayıldığı yer: Kaburgalar boyunca kuşak tarzı
Uyuşma ve güç kaybı: Gövdede his değişikliği
Uyarıcı bulgu: Bu bölgede fıtık nadirdir, tümör ve kırık öne çıkar
Bel (lomber)
Ağrının yayıldığı yer: Kalça, bacak arkası ve ayak
Uyuşma ve güç kaybı: Ayak bileğinde güçsüzlük, düşük ayak
Uyarıcı bulgu: Yürüme mesafesinin kısalması dar kanalı düşündürür
Kuyruk sokumu (sakral)
Ağrının yayıldığı yer: Makat çevresi ve iç bacak
Uyuşma ve güç kaybı: İdrar ve dışkı kontrolünde bozulma
Uyarıcı bulgu: Kauda ekina sendromu, acil ameliyat gerektirir
Acil Başvuru Gerektiren Bulgular
Özellikle aşağıdaki belirtiler sinirin ciddi baskı altında olduğunu gösterir. Bu durumda saatler önem kazanır.
- Yeni başlayan idrar tutamama veya idrar yapamama
- Dışkı kontrolünde kayıp
- Makat ve iç bacak bölgesinde uyuşma
- Bacakta veya kolda hızla ilerleyen güç kaybı
- Ayağın yukarı kaldırılamaması
- Bir travma sonrası şiddetli sırt ağrısıyla birlikte uyuşma
Omurga Hastalıklarında Tanı Nasıl Konur?
Öncelikle doktorunuz ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar. Ardından görüntüleme yöntemlerini soruna göre seçer. Çünkü her yöntem farklı bir yapıyı gösterir.
- Nörolojik muayene: Refleksler, kas gücü, duyu haritası
- Ayakta düz grafi: Omur dizilimi, kayma, eğrilik
- Fleksiyon-ekstansiyon grafi: Harekette ortaya çıkan dengesizlik
- MRG: Disk, omurilik, sinir kökü ve tümör
- Bilgisayarlı tomografi: Kemik yapı, kırık ve kireçlenme
- EMG: Sinir iletim düzeyi
- Kemik yoğunluğu ölçümü: Osteoporoz derecesi
Özellikle ayakta çekilen grafi burada belirleyici rol oynar. Nitekim yatarak çekilen filmde kayma kendiliğinden azalır ve sorun olduğundan küçük görünür.
Her Omurga Hastalığı Ameliyat Gerektirir mi?
Hayır, genellikle hastaların büyük çoğunluğu ameliyatsız yöntemlerle iyileşir. Özellikle bel ve boyun fıtıklarının önemli bir bölümü haftalar içinde kendiliğinden geriler. Bu nedenle acil bir bulgu yoksa doktorunuz tedaviye ameliyatsız yöntemlerle başlar.
- Aktivite düzenlemesiAğır kaldırma ve zorlayıcı hareketler geçici olarak kısıtlanır
- Fizik tedaviKarın ve sırt kaslarını güçlendiren program omurgayı doğal bir korse gibi destekler
- İlaç tedavisiAğrı kesici ve kas gevşeticiler alevlenme dönemini atlatmaya yardımcı olur
- Enjeksiyon uygulamalarıSinir kökü çevresine verilen ilaç hem ağrıyı azaltır hem de tanıya katkı sağlar
- Kilo kontrolü ve sigara bırakmaUzun vadede en etkili iki koruyucu önlemdir
Ameliyatsız yaklaşımların ayrıntısını ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.
Bel veya boyun ağrınız kola, bacağa yayılıyor mu?
Uyuşma, güç kaybı veya yürüme mesafesinde kısalma varsa görüntülemeyi ertelemeyin. MRG sonuçlarınızla birlikte muayene için randevu alın; ameliyat gerekip gerekmediğini birlikte netleştirelim.
Omurga Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Öncelikle cerrahi kararı tek bir ölçüte dayanmaz. Doktorunuz sinir bulgularını, görüntülemeyi ve yaşam kalitesindeki kaybı birlikte değerlendirir.
- İlerleyen sinir kaybı: Güç kaybı veya uyuşma artıyorsa beklemek kalıcı hasara yol açar
- Kauda ekina bulguları: İdrar ve dışkı kontrol kaybı acil ameliyat gerektirir
- Omurilik basısı: Boyunda omuriliğe baskı varsa cerrahi genellikle ertelenmez
- Ameliyatsız tedaviye yanıtsızlık: Altı ile on iki haftalık düzenli programa rağmen ağrı sürüyorsa
- Yapısal dengesizlik: Hareketli grafide artan kayma veya kırık varsa sabitleme gerekir
- Tümör: Sinir basısı yapan veya omurgayı zayıflatan kitle
Buna karşın yalnızca ağrı, sinir bulgusu olmadan, tek başına ameliyat gerekçesi değildir. Doktorunuz bu ayrımı sizinle açıkça konuşur.
Omurga Cerrahisinde Hangi Yöntemler Kullanılır?
Öncelikle ameliyatın iki temel hedefi vardır: sıkışan siniri rahatlatmak (dekompresyon) ve gerekiyorsa omurgayı sabitlemek (stabilizasyon). Cerrah bu hedeflere ulaşmak için farklı teknikler kullanır.
Mikrodiskektomi
Ne yapar: Mikroskop altında taşan disk parçası alınır
Hangi hastalıkta: Bel ve boyun fıtığı
Hastanede kalış: 1 ila 2 gün
Endoskopik disk cerrahisi
Ne yapar: Kalem kalınlığında kamerayla disk çıkarılır
Hangi hastalıkta: Uygun yerleşimli fıtıklar
Hastanede kalış: Günübirlik veya 1 gün
Laminektomi
Ne yapar: Kanalı daraltan kemik ve bağ dokusu alınır
Hangi hastalıkta: Lomber dar kanal
Hastanede kalış: 2 ila 3 gün
ACDF
Ne yapar: Boyundan disk alınır, omurlar kaynatılır
Hangi hastalıkta: Boyun fıtığı, servikal miyelopati
Hastanede kalış: 1 ila 2 gün
Servikal disk protezi
Ne yapar: Disk yerine hareketli protez konur
Hangi hastalıkta: Seçilmiş boyun fıtıkları
Hastanede kalış: 1 ila 2 gün
Füzyon (TLIF, PLIF, ALIF)
Ne yapar: Vida ve kafesle omurlar sabitlenir
Hangi hastalıkta: Bel kayması, dengesizlik
Hastanede kalış: 3 ila 5 gün
Vertebroplasti ve kifoplasti
Ne yapar: Çöken omura kemik çimentosu verilir
Hangi hastalıkta: Osteoporotik kırık
Hastanede kalış: Günübirlik veya 1 gün
Tümör cerrahisi
Ne yapar: Mikrocerrahi ile kitle çıkarılır, gerekirse sabitlenir
Hangi hastalıkta: Omurilik ve omurga tümörleri
Hastanede kalış: 3 ila 7 gün
Minimal İnvaziv Cerrahi Ne Demektir?
Öncelikle minimal invaziv yöntemler, aynı işi daha küçük kesiyle ve kasları daha az zedeleyerek yapar. Bu yöntemde cerrah mikroskop veya endoskop kullanır ve özel aletlerle çalışır. Böylece kan kaybı azalır, ağrı hafifler ve hasta daha erken ayağa kalkar.
Ancak her hasta bu yöntemlere uygun değildir. Yaygın kanal daralması, ileri kayma veya büyük tümörlerde açık cerrahi daha güvenli sonuç verir. Dolayısıyla doktorunuz yöntemi hastalığa göre seçer, tersini değil.
Füzyon Her Zaman Gerekli midir?
Hayır, doktorunuz her hastada füzyon ameliyatı uygulamaz. Omurga sabitse ve asıl şikayet sinir basısıysa tek başına gevşetme yeterli olur. Buna karşın hareketli grafide dengesizlik varsa füzyon şarttır. Aksi halde sinir gevşetildikten sonra kayma hızlanır ve ikinci ameliyat gündeme gelir.
Ameliyat Güvenliği Nasıl Sağlanır?
Omurga cerrahisinde en büyük endişe sinir hasarıdır. Bu nedenle cerrah ameliyat boyunca sinir yollarının elektriksel yanıtlarını izler. Nöromonitörizasyon sayesinde riskli bir noktaya yaklaşıldığında anında uyarı gelir.
Ayrıca vidaların doğru yerleşimini cerrah ameliyat sırasında görüntüleme ile doğrular. Mikroskop altında çalışmak ise sinir köklerini ve damarları ayırt etmeyi kolaylaştırır. Bu üç uygulama birlikte, ameliyat sonrası sinir hasarı riskini belirgin şekilde azaltır.
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak
Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı, Nöroşirürji Profesörü
Omurga cerrahisinde mikrocerrahi ve endoskopik disk ameliyatları, dekompresyon, füzyon ve omurilik tümörü cerrahisini nöromonitörizasyon eşliğinde uygular; ameliyat kararını sinirin ne kadar baskı altında olduğuna göre verir.
- Harvard ve Helsinki Üniversitelerinde ileri eğitim
- 27 yılı aşkın deneyim, 5.000’i aşkın ameliyat
- 64 ülkeden hasta kabulü
- Mikrocerrahi ve nöronavigasyon uzmanlığı
Omurga Ameliyatı Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?
Öncelikle iyileşme süresi yönteme göre değişir. Genellikle disk ameliyatları hızlı, füzyon ameliyatları daha uzun bir süreç gerektirir.
Sigara kullanımı hem disk iyileşmesini hem de kemik kaynamasını doğrudan engeller. Bu nedenle ameliyat öncesi ve sonrası sigarayı bırakmak sonucu belirgin şekilde iyileştirir. Ayrıca düzenli yürüyüş, iyileşmenin en etkili parçasıdır.
Omurga Sağlığını Korumak İçin Neler Yapmalısınız?
Ayrıca doğru alışkanlıklar hem mevcut sorunu hafifletir hem de yeni sorunları önler.
- Ağır yükü bel yerine dizlerinizi bükerek kaldırın
- Uzun süre oturuyorsanız her 45 dakikada bir ayağa kalkın
- Karın ve sırt kaslarınızı düzenli çalıştırın, yüzme ve yürüyüş idealdir
- Kilonuzu kontrol altında tutun, her fazla kilo diske ek yük bindirir
- Sigarayı bırakın, çünkü disk beslenmesini bozar
- Kemik yoğunluğunuzu 50 yaşından sonra ölçtürün
- Bacağa veya kola yayılan ağrıyı ihmal etmeyin
Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?
Öncelikle hazırlıklı gitmek, kararı birlikte vermenizi kolaylaştırır. Aşağıdaki sorular ilk görüşmede işinizi kolaylaştırır.
- Ağrımın kaynağı disk mi, kanal darlığı mı, kayma mı?
- Sinirde kalıcı hasar riski var mı?
- Ameliyatsız tedaviyi ne kadar süre denemeliyim?
- Bende füzyon gerekli mi, yoksa tek başına gevşetme yeterli mi?
- Minimal invaziv yöntem benim için uygun mu?
- Ameliyatta nöromonitörizasyon uygulanacak mı?
- İşime ve sporuma ne zaman dönebilirim?
- Ameliyat olmazsam ne kadar risk almış olurum?
Sıkça Sorulan Sorular
Omurga ameliyatı felç yapar mı?
Öncelikle her omurga ameliyatı belirli riskler taşır, ancak felç çok nadirdir. Nöromonitörizasyon ve mikrocerrahi teknikler bu riski belirgin şekilde azaltır. Ayrıca birçok hastada ameliyatın asıl amacı, ilerleyen sinir kaybını durdurmaktır. Dolayısıyla karar verirken ameliyatın riskini, ameliyat olmamanın riskiyle birlikte değerlendirmek gerekir.
Bel fıtığı kendiliğinden geçer mi?
Evet, fıtıkların önemli bir bölümü haftalar içinde kendiliğinden küçülür. Çünkü vücut taşan disk parçasını zamanla emer. Bu nedenle acil bulgu yoksa doktorunuz önce ameliyatsız tedaviyi dener. Ancak güç kaybı ilerliyorsa beklemek doğru olmaz.
Omurga ameliyatını beyin cerrahı mı ortopedist mi yapar?
Öncelikle her iki uzmanlık da omurga ameliyatı yapar. Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, özellikle sinir dokusunu ilgilendiren durumlarda öne çıkar. Omurilik tümörleri, omurilik basısı ve sinir kökü sorunları bu alana girer. Doktorunuz kendi uzmanlığı dışındaki durumlarda sizi doğru ekibe yönlendirir.
Vida takıldıktan sonra hareketim kısıtlanır mı?
Sabitlenen seviyelerde hareket sınırlanır. Buna rağmen bir veya iki seviyeli füzyondan sonra hastalar günlük yaşamda belirgin kısıtlanma hissetmez. Nitekim sabit bir omurga, ağrıyı azaltarak hareket kabiliyetini çoğu zaman artırır.
Ameliyattan sonra ağrı tamamen geçer mi?
Bacağa veya kola yayılan sinir ağrısı genellikle hızla azalır. Buna karşın bel veya boyun bölgesindeki mekanik ağrı daha yavaş düzelir. Ayrıca uzun süre baskı altında kalmış sinirde uyuşma bir süre devam eder. Doktorunuz beklentiyi ameliyat öncesinde sizinle netleştirir.
Minimal invaziv cerrahi her hastaya uygulanır mı?
Hayır, doktorunuz yöntemi hastalığa göre seçer. Tek seviyeli fıtık ve sınırlı darlıkta küçük kesili yöntemler idealdir. Ancak yaygın darlık, ileri kayma veya büyük tümörde açık cerrahi daha güvenli sonuç verir. Doktorunuz hangi yöntemin size uygun olduğunu görüntülemeye göre belirler.
Omurga ameliyatından sonra ne zaman işe dönebilirim?
Genellikle masa başı çalışanlar disk ameliyatından sonra 2 ile 4 hafta içinde işe döner. Füzyon ameliyatında bu süre 6 ile 12 haftaya uzar. Ağır fiziksel iş yapanlarda doktorunuz süreyi kemik kaynamasına göre belirler.
Korse kullanmak faydalı mı?
Öncelikle korse alevlenme dönemlerinde ve bazı ameliyatlardan sonra geçici destek sağlar. Buna karşın uzun süreli kullanım bel kaslarını zayıflatır. Bu nedenle korseyi yalnızca doktorunuzun belirlediği süre boyunca takın. Asıl desteği güçlü karın ve bel kasları sağlar.
Omurga ameliyatı sonrası spor yapabilir miyim?
Genellikle yürüyüş ilk günlerden itibaren başlar. Yüzme ve sabit bisiklet ilk aylarda eklenir. Koşu, halter ve temaslı sporlar ise doktorunuz iyileşmeyi doğruladıktan sonra kademeli olarak serbest kalır. Programı mutlaka doktorunuzla birlikte belirleyin.
Yaşlı hastalar omurga ameliyatı olabilir mi?
Evet, çünkü yaş tek başına engel değildir. Genel sağlık durumu ve kemik kalitesi daha belirleyicidir. Ayrıca kifoplasti gibi minimal invaziv yöntemler ileri yaşta bile güvenle uygulanır. Doktorunuz anestezi riskini ve beklenen faydayı birlikte değerlendirir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.
Hemen Randevu Planlayın
Aşağıdaki butona tıklayarak Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak‘ın uygun zaman dilimlerini görüntüleyebilir ve randevunuzu oluşturabilirsiniz.