Omurga Füzyon Ameliyatı (Bele Platin Takılması): Ne Zaman Gerekir, İyileşme Ne Kadar Sürer?

Omurga füzyon ameliyatı, halk arasında bilinen adıyla bele platin takılması, iki ya da daha fazla omurun vida ve çubuklarla sabitlenip birbirine kaynatılmasıdır. Böylece cerrah hareketli ve ağrılı bir omurga bölümünü tek bir kemik bloğuna dönüştürür. Sonuçta kayan, kırılan ya da dengesini yitiren omurga yeniden sağlam bir taşıyıcıya dönüşür.

Ancak “platin” sözcüğü yanıltıcıdır. Çünkü omurgaya takılan malzeme platin değil, titanyum alaşımıdır. Nitekim titanyum hafiftir, paslanmaz, vücutla uyumludur ve MR çekimine engel olmaz.

Hastalar en çok şu üç soruyu sorar: bele platin takılması şart mı, iyileşme ne kadar sürer ve platin ömür boyu kalır mı? Dolayısıyla bu yazı üç soruya sırayla yanıt verir. Ayrıca füzyonun hangi hastalıkta gerektiğini, hangisinde gerekmediğini açıklar.

Bu sayfa füzyon ameliyatının amacını, kullanılan malzemeleri, yöntemleri, iyileşme takvimini ve olası sorunları anlatır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın omurga cerrahisi deneyimi özellikle “füzyon gerekli mi” bölümüne yön verir.

Omurga Füzyonu Nedir?

Omurga füzyonu, iki komşu omur arasındaki hareketi kalıcı olarak ortadan kaldıran cerrahi işlemdir. Başka bir deyişle cerrah iki ayrı kemiği kaynatarak tek kemik yapar. Nitekim kırık bir kolun alçıda kaynaması gibi, omurlar da uygun koşullarda birbirine kaynar.

Bu kaynamayı sağlayan asıl unsur kemik greftidir, vida değildir. Nitekim vida ve çubuk yalnızca geçici bir iskele görevi görür. Bu yüzden cerrah omurların arasına kemik parçaları yerleştirir; ayrıca vidalarla bölgeyi hareketsiz tutar. Böylece kemik greft altı ila on iki ayda komşu omurlarla bütünleşir.

Kaynama tamamlanınca yükü artık vidalar değil, yeni oluşan kemik köprü taşır. Dolayısıyla vidaların ömrü ile ameliyatın başarısı ayrı şeylerdir. Buna karşın kaynama olmazsa vidalar yıllar içinde yorulur ve gevşer.

Bele Takılan Platin Aslında Nedir?

Cerrahın kullandığı sistem üç parçadan oluşur: pedikül vidaları, bağlantı çubukları ve gerekirse omurlar arası kafes. Vidalar omurun arkasındaki kalın kemik köprüden (pedikül) omur gövdesine ilerler; çubuklar ise vidaları birbirine bağlar ve bölgeyi sabitler.

Kafes (cage), çıkarılan diskin yerine konan içi boş bir kutudur. Ardından cerrah kafesin içini kemik greftiyle doldurur. Böylece kafes hem omurlar arası yüksekliği korur hem de kaynama için köprü kurar. Aşağıdaki tablo malzemeleri karşılaştırır:

Titanyum manyetik değildir. Bu yüzden hasta ameliyattan sonra MR çektirir ve havaalanı dedektöründen çoğunlukla sorunsuz geçer. Ayrıca titanyum kemikle dost bir metaldir; nitekim kemik hücreleri zamanla vidanın yüzeyine tutunur.

Omurga Füzyonu Hangi Hastalıklarda Gerekir?

Füzyonun tek amacı vardır: dengesini yitirmiş omurgayı sabitlemek. Dolayısıyla cerrah füzyonu ağrının şiddetine göre değil, omurganın stabil olup olmadığına göre planlar. Aşağıdaki tablo füzyon gerektiren başlıca hastalıkları gösterir:

Tablonun gösterdiği gibi bel fıtığı tek başına füzyon nedeni değildir. Nitekim ilk fıtıkta cerrah yalnızca taşan parçayı alır ve omurga sağlam kalır. Bel kaymasında ise durum tersidir; çünkü kayan omur zaten dengesizdir. Bu ayrımı ayrıca bel kayması sayfasında ayrıntılı anlattık.

Cerrah Füzyon Kararını Nasıl Verir?

Kararın anahtarı hareketli grafidir. Bunun için hasta öne eğilirken ve geriye yaslanırken cerrah iki ayrı film çeker.

Omurlar bu iki filmde birbirine göre kayıyorsa omurga dengesizdir ve füzyon gerekir. Buna karşın kayma yoksa cerrah çoğunlukla yalnızca siniri gevşetir.

İkinci ölçüt sinir basısının kaynağıdır. Örneğin MR sinirin diskten mi, kemikten mi, yoksa kaymadan mı sıkıştığını gösterir. Ayrıca bilgisayarlı tomografi kemik kalitesini ve vida için uygun yolu ortaya koyar.

Üçüncü ölçüt ise hastanın genel durumudur. Örneğin ileri osteoporoz vidaların tutunmasını zorlaştırır; sigara ise kaynamayı yarı yarıya azaltır. Bu yüzden cerrah kemik yoğunluğu ölçümü ister ve sigarayı ameliyat öncesinde bıraktırır.

Cerrah Omurga Füzyon Ameliyatını Nasıl Yapar?

Füzyon ameliyatı genel anestezi altında, çoğunlukla iki ile dört saat sürer. Cerrah omurgaya arkadan, önden ya da yandan ulaşır. Ayrıca yolu hastalığın yerine ve sinirin hangi taraftan sıkıştığına göre seçer.

Bel bölgesinde en sık kullanılan yöntem arkadan girilen TLIF’tir. Bu yöntemde cerrah tek taraftan diski alır, kafes yerleştirir ve pedikül vidalarını takar.

Boyunda ise cerrah çoğunlukla önden girer; ardından diski alır ve kafesi ince bir plakla sabitler. Aşağıdaki tablo başlıca yöntemleri karşılaştırır:

Cerrah vidaların yolunu ayrıca ameliyat sırasında cihazla doğrular. Nitekim nöronavigasyon ya da ameliyat içi tomografi vidanın kemik içinde kaldığını gösterir. Ayrıca nöromonitorizasyon sinirlerin elektrik sinyalini sürekli izler; böylece vida sinire yaklaşırsa cihaz anında uyarır.

Boyun bölgesindeki füzyon ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü boyunda sıkışan yapı çoğu zaman omuriliğin kendisidir. Bu tabloyu servikal miyelopati sayfasında ayrıntılı anlattık.

Bele Platin Takıldıktan Sonra İyileşme Nasıl İlerler?

İyileşme iki ayrı takvimde ilerler. Örneğin yara ve kaslar birkaç haftada iyileşir; kemik kaynaması ise altı ila on iki ay sürer. Bu yüzden hasta kendini iyi hissetse bile kaynama tamamlanana kadar bazı kurallara uyar.

Hasta ameliyatın ertesi günü fizyoterapist eşliğinde ayağa kalkar ve yürür. Çünkü erken yürüme pıhtı riskini azaltır ve kasları korur. Hastanede kalış ise çoğunlukla iki ile dört gündür; perkütan yöntemde bu süre kısalır.

Aşağıdaki tablo iyileşme aşamalarını özetler:

Ağrının seyri de bilgi verir. Örneğin ameliyat yerindeki kesi ağrısı iki üç haftada azalır; bacak ağrısı ise çoğunlukla ilk günlerde belirgin hafifler. Buna karşın uyuşukluk daha yavaş geriler; çünkü sıkışan sinir aylar içinde toparlar.

Öte yandan sigara ve şeker hastalığı kaynamayı en çok geciktiren iki etkendir. Nitekim sigara içen hastada kaynamama riski iki kata çıkar. Bu yüzden cerrah ameliyattan önce ve sonra en az üç ay sigara yasağı koyar.

Füzyon Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Füzyon büyük bir ameliyattır; ancak günümüzde cerrah risklerin çoğunu önceden görür ve önler. Nitekim en sık sorunlar enfeksiyon, kaynamama ve komşu seviyenin yıpranmasıdır. Aşağıdaki tablo başlıca sorunları, sıklığını ve cerrahın önlemini gösterir:

Komşu seviye hastalığı ise hastaların en çok sorduğu sorundur. Çünkü kaynayan bölüm hareket etmeyince yük bir üst ve bir alt seviyeye biner. Ancak bu yıpranma her hastada gelişmez; nitekim düzenli kas egzersizi ve kilo kontrolü riski belirgin azaltır.

Kırık nedeniyle füzyon geçiren hastada ise durum biraz farklıdır. Çünkü cerrah kırık iyileşince bazı hastalarda vidaları çıkarır ve hareketi geri kazandırır. Osteoporoza bağlı çökme kırığında ise cerrah çoğunlukla vida yerine çimento tercih eder; bu yöntemi kifoplasti sayfasında anlattık.

Füzyon mu, Sinir Gevşetme mi, Disk Protezi mi?

Aynı yakınmaya üç farklı cerrahi yaklaşım vardır. Ancak cerrah bunlardan birini hastalığın tipine göre seçer, ameliyatın büyüklüğüne göre değil. Aşağıdaki tablo üç yaklaşımı karşılaştırır:

Dar kanal hastaları bu ayrımın en iyi örneğidir. Çünkü omurga sabitse cerrah yalnızca kanalı genişletir ve platin takmaz. Ancak kanal daralması bel kaymasıyla birlikteyse füzyon gerekir. Bu durumu lomber dar kanal sayfasında ayrıntılı anlattık.

Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Füzyon sonrası çoğu yakınma beklenen iyileşme sürecinin parçasıdır. Ancak bazı belirtiler enfeksiyon, kanama ya da sinir sıkışması anlamına gelir ve bekleme kabul etmez:

Üçüncü madde özellikle önemlidir; çünkü idrar kaçırma ve kasık uyuşması omurganın alt ucundaki sinir demetinin sıkıştığını gösterir. Bu yüzden cerrah bu tabloda saatler içinde ameliyathaneye döner.

Omurga Füzyonu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Füzyon kararı, yöntem ve iyileşme takvimi her hastada farklıdır; kesin plan için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Ameliyat sonrası ateş, yeni bacak güçsüzlüğü, idrar kaçırma ya da ani nefes darlığı durumunda vakit kaybetmeden acil servise gidin.