Omurga Çökme Kırığı ve Kifoplasti Tedavisi

Omurga çökme kırığı, bir omur gövdesinin yüksekliğini kaybederek ezilmesidir. Hastaların çoğunda temel neden osteoporozdur, çünkü zayıflayan kemik basit bir hareketle bile çöker. Ancak kırığın arkasında tümör ya da ağır travma da durabilir.

Bu nedenle 50 yaş üstünde ani başlayan sırt ağrısını ciddiye alın. Doğru tanı sonrası hekimler çoğu hastayı korse ve ilaçla tedavi eder. Ağrı geçmezse balon kifoplasti ya da vertebroplasti devreye girer.

Omurga hastalıklarının genel çerçevesi, tanı yöntemleri ve ameliyat kararı için omurga cerrahisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Omurga Çökme Kırığı Nedir?

Omurga çökme kırığı, tıp dilinde vertebra kompresyon kırığı adını taşır. Omur gövdesi bir tuğla gibi yükü taşır, ancak kemik yoğunluğu azalınca bu tuğla ezilir. Böylece omur önden basıklaşır ve gövde öne doğru eğilir.

Kırık genellikle tek bir omurda başlar. Buna karşın tedavi edilmeyen osteoporoz yeni kırıkları tetikler. Nitekim bir çökme kırığı geçiren hastada ikinci kırık riski belirgin şekilde artar.

Bu kırıklar omurga kanalını çoğu zaman daraltmaz. Dolayısıyla hastaların büyük bölümünde felç riski ortaya çıkmaz.

Ancak kırık parçası geriye kayarsa omurilik veya sinir kökleri baskı görür. Böyle bir tablo acil değerlendirme gerektirir.

Hangi Omurlar Daha Sık Kırılır?

Kırıklar en sık sırt ile bel omurgasının birleştiği bölgede çıkar. Özellikle T11, T12, L1 ve L2 omurları bu yükü taşır. Çünkü hareketli bel bölgesi ile sabit göğüs kafesi tam burada buluşur ve mekanik yük yoğunlaşır.

Bu ayrım tedavi planını baştan değiştirir. Örneğin patolojik kırıkta hekim önce biyopsi alır ve onkoloji ekibiyle birlikte karar verir. Omurgaya yerleşen kitleler hakkında ayrıntılı bilgi için omurga tümörleri sayfasını inceleyebilirsiniz.

Omurga Çökme Kırığı Neden Olur?

Ana neden kemik direncinin azalmasıdır. Kemik yoğunluğu düştükçe omur gövdesi normal yükü bile taşıyamaz. Böylece öksürmek, ağır bir poşet kaldırmak ya da sandalyeye sertçe oturmak kırığı başlatır.

Osteoporoz dışında başka nedenler de rol oynar. Öncelikle yüksekten düşme ve trafik kazası gibi ağır travmalar sağlam kemiği bile kırar.

Ayrıca uzun süreli kortizon kullanımı kemiği belirgin şekilde zayıflatır. Bunun yanı sıra multipl miyelom ve metastatik tümörler omuru içeriden eritir.

Menopoz sonrası dönem en büyük risk penceresini açar. Çünkü östrojen düşüşü kemik kaybını hızlandırır. Dolayısıyla bu dönemde kemik yoğunluğu ölçümünü ihmal etmeyin.

Omurga Çökme Kırığı Belirtileri Nelerdir?

En tipik belirti, sırt veya belde ani başlayan keskin ağrıdır. Ağrı ayağa kalkarken ve öne eğilirken artar, sırtüstü yatınca azalır. Nitekim hastalar çoğu zaman ağrının başladığı anı net hatırlar.

Diğer sık bulgular şunlardır:

• Boy kısalması: Birkaç ay içinde iki üç santimetre kayıp dikkat çeker.
• Kamburlaşma: Sırtta öne doğru eğim artar, hekimler buna kifoz adını verir.
• Hareketle artan ağrı: Yürümek ve öksürmek ağrıyı belirgin şekilde tetikler.
• Nefes darlığı: İleri kamburlukta göğüs boşluğu daralır ve solunum yüzeyselleşir.
• Karında dolgunluk: Gövde kısaldıkça karın içi organlar sıkışır ve iştah azalır.

Bazı kırıklar ise sessiz ilerler. Örneğin hasta ağrı hissetmez, ancak başka bir nedenle çekilen filmde eski kırık ortaya çıkar. Buna karşın sessiz kırık da osteoporozun ileri düzeyde olduğunu gösterir.

Tanı Nasıl Konur?

Hekim önce ayrıntılı muayene yapar ve kırık seviyesini elle bulur. Ardından görüntüleme yöntemleri devreye girer.

Direkt grafi ilk basamaktır ve omur yüksekliğindeki kaybı gösterir. Ancak film, kırığın yeni mi eski mi olduğunu ayırt edemez.

Bu nedenle MR tetkiki kritik önem taşır. Çünkü MR, kemik iliğindeki ödemi görüntüler ve taze kırığı ortaya koyar. Nitekim kifoplasti kararı büyük ölçüde bu ödem bulgusuna dayanır.

Bilgisayarlı tomografi kemik yapısını ayrıntılı gösterir. Özellikle arka duvarın bütünlüğünü değerlendirmek için gerekir.

Ayrıca kemik yoğunluğu ölçümü osteoporozun derecesini belirler. Dolayısıyla hekim tedaviyi yalnızca kırığa değil, altta yatan kemik hastalığına da yöneltir.

Omurga Çökme Kırığı Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Tedavi kararı ağrının şiddetine, kırığın yaşına ve omurilik basısı olup olmadığına bağlıdır. Hekimler çoğu hastada önce ameliyatsız yöntemi dener.

Ameliyatsız tedavi kulağa güvenli gelir, ancak kendi riskini taşır. Çünkü uzun yatak istirahati kas kütlesini eritir ve kemik kaybını hızlandırır.

Ayrıca hareketsizlik pıhtı riskini yükseltir. Dolayısıyla hekimler hastayı olabildiğince erken ayağa kaldırır.

Kifoplasti ile Vertebroplasti Arasındaki Fark Nedir?

İki yöntem de kırık omura kemik çimentosu verir. Ancak kifoplasti bir adım daha içerir.

Öncelikle cerrah omur içine küçük bir balon yerleştirir ve şişirir. Böylece çökmüş omur bir miktar yükselir ve çimento için boşluk açılır. Ardından cerrah çimentoyu bu hazır boşluğa düşük basınçla verir.

Kısacası kifoplasti, kaçak riskini azaltır ve şekil düzeltmesi sunar. Buna karşın vertebroplasti daha basit ve daha ekonomiktir. Bu nedenle seçim kırığın yaşına, çökme miktarına ve arka duvarın durumuna göre değişir.

Kifoplasti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

İşlem ameliyathanede ve skopi denilen canlı röntgen eşliğinde ilerler. Hasta yüzüstü yatar. Cerrah çoğu olguda lokal anestezi ve hafif sedasyon kullanır, ancak bazı hastalarda genel anestezi tercih eder.

Adımlar şu sırayla ilerler:

1. Cerrah cilde yaklaşık beş milimetrelik bir giriş açar.
2. Ardından omurun arka çıkıntısından ince bir kanül ilerletir.
3. Kanülden balonu gönderir ve kontrollü şekilde şişirir.
4. Böylece çökmüş omur yükselir ve içeride boşluk oluşur.
5. Sonra balonu çıkarır ve macun kıvamındaki çimentoyu doldurur.
6. Son olarak çimentonun sertleşmesini skopi ile izler.

İşlem tek seviyede genellikle yarım saat civarında biter. Ayrıca cerrah aynı seansta birden fazla kırığa müdahale edebilir. Dikiş çoğu zaman gerekmez, çünkü giriş deliği çok küçüktür.

İşlem Sonrası İyileşme Süreci Nasıl İlerler?

Hastaların büyük bölümü işlemden birkaç saat sonra ayağa kalkar. Nitekim ağrıdaki azalma çoğu kişide ilk gün belirginleşir. Hekimler hastayı genellikle aynı gün ya da ertesi gün taburcu eder.

İlk iki hafta boyunca ağır kaldırmaktan ve ani dönüş hareketlerinden kaçının. Ardından fizyoterapist eşliğinde sırt ve karın kaslarını güçlendirin. Çünkü güçlü gövde kasları omurgayı destekler ve yeni kırıkları azaltır.

Ancak işlemin ağrıyı geçirmesi tedavinin bittiği anlamına gelmez. Osteoporoz tedavisi mutlaka devam eder.

Örneğin hekim D vitamini, kalsiyum ve kemik yapımını destekleyen ilaçları düzenler. Aksi halde komşu omurlarda yeni kırıklar sıraya girer.

Kifoplasti Kimlere Uygun Değildir?

Yöntem her hastaya uymaz. Öncelikle kırık bölgesinde aktif enfeksiyon varsa cerrah çimento vermez. Ayrıca kanama pıhtılaşma bozukluğu düzeltilmeden işlem planlanmaz.

Kırığın yaşı da belirleyicidir. Nitekim bir yılı aşan ve tamamen kaynamış kırıklarda ağrı azalması sınırlı kalır.

Bunun yanı sıra omur arka duvarı belirgin şekilde bozulmuşsa çimento kanala kaçabilir. Bu olgularda cerrah genellikle vida ile stabilizasyonu tercih eder.

Omurilik ya da sinir kökü basısı varsa yalnızca çimento yetmez. Çünkü asıl sorun kemik parçasının sinir dokusuna yaptığı baskıdır.

Dolayısıyla hekim önce baskıyı kaldırır. Omurilik basısının nasıl bulgu verdiğini servikal miyelopati sayfasında ayrıntılı okuyabilirsiniz.

Kifoplasti Riskleri Nelerdir?

İşlem minimal invaziv sayılır, ancak yine de bir cerrahi girişimdir. Bu nedenle hekim riskleri ameliyat öncesi görüşmede tek tek anlatır.

Başlıca riskler şunlardır:

• Çimento kaçağı: En sık görülen komplikasyondur. Kaçakların çoğu belirti vermez, ancak seyrek olarak sinir dokusunu etkiler.
• Enfeksiyon: Seyrek çıkar. Buna karşın şeker hastalığı ve bağışıklık baskılanması riski artırır.
• Kanama: Giriş yolunda sınırlı kalır. Ayrıca kan sulandırıcı kullananlarda hekim ilaç planını önceden düzenler.
• Sinir kökü tahrişi: Kanül yerleşimine bağlı geçici bacak ağrısı ortaya çıkar.
• Akciğere çimento kaçışı: Çok seyrek görülür, ancak ciddi bir tablo oluşturur.
• Komşu seviye kırığı: Osteoporoz sürdüğü sürece yeni kırık riski devam eder.

Deneyimli ellerde bu risklerin görülme oranı düşük kalır. Çünkü cerrah her adımı canlı röntgen ile takip eder. Ayrıca doğru hasta seçimi komplikasyonları belirgin şekilde azaltır.

Yeni Kırıkları Önlemek için Ne Yapmalısınız?

Kırığı onarmak tablonun yalnızca yarısıdır. Asıl hedef, kemiği yeniden güçlendirmektir.

Öncelikle kemik yoğunluğu ölçümünüzü düzenli aralıklarla tekrarlayın. Ardından hekiminizin verdiği osteoporoz ilacını kesintisiz kullanın. Ayrıca kan D vitamini düzeyinizi yılda en az bir kez kontrol ettirin.

Beslenme tarafında kalsiyum ve protein alımı öne çıkar. Örneğin süt ürünleri, yumurta ve kuru baklagiller kemik yapımını destekler. Buna karşın aşırı tuz ve fazla kafein kalsiyum kaybını artırır.

Hareket ise en güçlü koruyucudur. Nitekim düzenli yürüyüş ve hafif direnç egzersizleri kemik yoğunluğunu korur. Ayrıca denge çalışmaları düşme riskini azaltır.

Komşu Omurda Yeni Kırık Riski Var mı?

Bu soru hastaların en sık merak ettiği konudur. Çimento verilen omur sertleşir, ancak komşu omurlar hâlâ osteoporotiktir. Bu nedenle yeni kırık riski tamamen ortadan kalkmaz.

Buna karşın asıl belirleyici, çimentonun kendisi değil kemik kalitesidir. Çünkü tedavi edilmeyen osteoporozda kırıklar zaten peş peşe gelir. Dolayısıyla ilaç tedavisi, egzersiz ve düşme önleme birlikte yürür.

Düşmeyi azaltmak için evde basit önlemler alın. Örneğin kayan halıları kaldırın, banyoya tutunma barı ekleyin ve gece için aydınlatma bırakın. Ayrıca denge egzersizleri kalça ve omurga kırıklarını belirgin şekilde azaltır.

Sırt Ağrısının Her Türü Kırık Anlamına Gelir mi?

Hayır, bel ve sırt ağrısının pek çok başka nedeni vardır. Örneğin disk hastalıkları, kanal darlığı ve omur kayması benzer şikayet üretir. Nitekim bu tabloların ayrımını yalnızca muayene ve görüntüleme birlikte yapar.

Bacağa yayılan ağrı genellikle sinir kökü sorununu düşündürür. Bel bölgesindeki disk problemleri hakkında bilgi için bel fıtığı sayfasına bakabilirsiniz.

Yürürken artan ve oturunca geçen bacak ağrısında ise lomber dar kanal ön plana çıkar. Omurların birbirine göre kayması durumunda ise bel kayması tablosu gündeme gelir.

Sık Sorulan Sorular

Kifoplasti ameliyatı kaç saat sürer?

Tek seviyeli bir işlem genellikle yarım saat civarında biter. Ancak birden fazla omura müdahale edilirse süre uzar. Ayrıca anestezi hazırlığı ve uyanma dönemi bu sürenin dışında kalır.

İşlemden sonra ağrı hemen geçer mi?

Hastaların çoğu ilk 24 ile 48 saat içinde belirgin rahatlama tarif eder. Buna karşın giriş bölgesinde birkaç gün hassasiyet sürebilir. Ayrıca kas spazmına bağlı ağrı biraz daha uzun devam eder.

Kemik çimentosu vücutta kalıcı olarak kalır mı?

Evet, çimento omur içinde kalıcı biçimde sertleşir ve orada durur. Ancak madde biyolojik olarak sabittir, dolayısıyla zamanla kaymaz. Nitekim yıllar sonra çekilen filmlerde aynı konumda görünür.

Korse takmak tek başına yeterli olur mu?

Bazı hastalarda korse ve ilaç tedavisi ağrıyı kontrol altına alır. Örneğin çökme miktarı azsa ve hasta yürüyebiliyorsa bu yol denenir. Ancak altı haftayı geçen şiddetli ağrıda hekim girişimsel tedaviyi gündeme getirir.

Yaşlı bir hastada bu işlem güvenli midir?

İşlem çoğu zaman lokal anestezi altında ilerler, bu nedenle ileri yaşta da uygulanabilir. Ayrıca kısa süresi anestezi yükünü azaltır. Buna karşın kalp ve akciğer değerlendirmesi yine de gerekir.

Çimento kaçağı ne anlama gelir?

Çimento, omur dışına sızarsa buna kaçak adı verilir. Kaçakların büyük bölümü belirti vermez ve tesadüfen görülür. Ancak çimento omurga kanalına ya da damara giderse ciddi sorun çıkarır. Bu nedenle cerrah her adımı skopi ile izler.

Kırıktan sonra ne zaman işleme karar verilir?

Hekimler genellikle ilk dört ile altı haftayı ameliyatsız izleyerek geçirir. Ağrı bu sürede sönerse girişim gerekmez. Buna karşın hasta ayağa kalkamıyorsa ya da ağrı artıyorsa bekleme süresi kısalır.

Boy kaybı işlemden sonra geri gelir mi?

Balon kifoplasti taze kırıklarda bir miktar yükseklik kazandırır. Ancak eski ve kaynamış kırıklarda bu kazanç çok sınırlı kalır. Dolayısıyla erken başvuru şekil düzeltmesi açısından avantaj sağlar.

Aynı seansta kaç omura müdahale edilir?

Cerrah çoğu zaman bir ya da iki seviyeyi tek seansta tedavi eder. Üç ve üzeri seviyede ise çimento miktarı ve işlem süresi artar. Bu nedenle ekip hastanın genel durumuna göre seansı bölebilir.

Osteoporoz ilaçlarını ne kadar süre kullanmak gerekir?

Süreyi kemik yoğunluğu değerleri ve kırık öyküsü belirler. Hekimler tedaviyi genellikle yıllar boyunca sürdürür ve düzenli aralıklarla gözden geçirir. Ayrıca D vitamini düzeyini kontrol altında tutar.

Hangi hekime başvurmak gerekir?

Beyin ve sinir cerrahisi uzmanları omurga kırıklarını değerlendirir ve tedaviyi planlar. Ayrıca fizik tedavi ile endokrinoloji ekipleri osteoporoz yönetiminde rol alır. Dolayısıyla süreç çoğu zaman birden fazla uzmanın iş birliğiyle ilerler.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Acil belirtiler varsa vakit kaybetmeden en yakın acil servise gidin.