Disk Dejenerasyonu: MR Raporu, Belirtileri ve Tedavisi

Disk dejenerasyonu, omurlar arasındaki yastıkçıkların (disklerin) su kaybederek incelmesi ve esnekliğini yitirmesidir. MR raporlarında “dejeneratif disk”, “diskte dehidratasyon” ya da “diskte su kaybı” olarak geçer ve çoğu zaman yaşın doğal bir sonucudur.

Nitekim 40 yaş üstündeki kişilerin büyük bölümünde, hiçbir ağrı olmadan da MR bu bulguyu gösterir. Bu yüzden raporda dejenerasyon yazması tek başına tedavi gerektirmez. Asıl önemli olan, diskin sinire ya da omuriliğe baskı yapıp yapmadığı ve ağrının günlük hayatı ne kadar kısıtladığıdır.

Bu sayfa; MR raporundaki terimlerin anlamını, dejenerasyonun evrelerini, belirtileri, ağrının gerçekten diskten gelip gelmediğinin nasıl anlaşıldığını ve ameliyatın hangi durumda gündeme geldiğini anlatır.

Disk Dejenerasyonu Nedir?

Disk dejenerasyonu, omurlar arasındaki diskin yapısını ve suyunu zamanla kaybetmesidir. Başka bir deyişle disk, gençlikteki dolgun ve esnek yapısından daha kuru, ince ve sert bir yapıya geçer.

Aslında her disk iki bölümden oluşur. Ortada jöle kıvamında bir çekirdek (nükleus pulpozus), çevresinde ise sağlam lifli bir halka (anülüs fibrozus) bulunur. Çekirdek gençlikte yaklaşık yüzde 80 oranında sudan oluşur ve omurgaya amortisör görevi yapar.

Ancak yaş ilerledikçe çekirdekteki su tutan moleküller azalır. Böylece disk yüksekliği düşer ve halka yükü tek başına taşımaya başlar. Sonuç olarak halkada küçük çatlaklar, omur kenarlarında kemik çıkıntıları ve eklemlerde yıpranma gelişir.

Öte yandan “dejeneratif disk hastalığı” adı yanıltıcıdır. Çünkü dejenerasyon çoğu zaman bir hastalık değil, saç beyazlaması gibi bir yaşlanma bulgusudur. Hekimler bu adı yalnızca disk gerçekten ağrıya ya da sinir baskısına yol açtığında hastalık anlamında kullanır.

MR Raporunda “Disk Dejenerasyonu” ve “Su Kaybı” Ne Demek?

MR raporundaki “diskte dejenerasyon” ya da “dehidratasyon” ifadesi, diskin T2 ağırlıklı görüntülerde normalden koyu göründüğünü anlatır. Sağlıklı disk bu görüntülerde parlak beyaz görünür, su kaybeden disk ise grileşir ya da kararır.

Bu yüzden radyolog, diskin rengine ve yüksekliğine bakarak dejenerasyonun derecesini yazar. Ayrıca aynı raporda genellikle başka terimler de yer alır. Aşağıdaki tablo, raporlarda en sık geçen ifadeleri sadeleştirir.

Dolayısıyla raporu okurken tek bir kelimeye takılmamak gerekir. Örneğin diskin taşmasıyla ilgili terimleri diskte bombeleşme sayfamızda ayrıca açıkladık.

Disk Dejenerasyonunun Evreleri Nelerdir?

Disk dejenerasyonu, MR’da diskin rengine, yüksekliğine ve iç yapısına göre beş evrede sınıflanır. Radyologlar bunun için genellikle Pfirrmann sınıflamasını kullanır.

Ancak evre ile ağrı arasında doğrudan bir bağ yoktur. Örneğin evre 5 diski olan biri hiç ağrı duymazken, evre 3 diski olan biri ciddi ağrı çeker. Bu nedenle hekim tedaviyi evreye göre değil, muayene ve belirtilere göre planlar.

Disk Dejenerasyonu Neden Olur?

Disk dejenerasyonunun en güçlü nedenleri yaş ve genetik yatkınlıktır. Bunun yanında sigara, ağır fiziksel yük, fazla kilo ve hareketsizlik süreci hızlandırır.

Özellikle ikiz çalışmaları, dejenerasyon farkının önemli bir kısmını genetik yapıya bağlar. Başka bir deyişle aynı işi yapan iki kişiden biri erken, diğeri geç yıpranır.

Ayrıca diskin kan damarı yoktur ve beslenmesini komşu kemikten süzülen sıvıyla alır. Bu yüzden onarım kapasitesi sınırlıdır.

• Yaş: Diskteki su ve su tutan moleküller her on yılda biraz daha azalır.
• Genetik: Ailede erken bel ya da boyun sorunu olanlarda süreç daha erken başlar.
• Sigara: Nikotin, diski besleyen küçük damarları daraltır ve beslenmeyi bozar.
• Fazla kilo: Bel diskleri üzerindeki yükü artırır.
• Tekrarlayan ağır yük: Eğilerek kaldırma ve titreşimli iş ortamı halkayı zorlar.
• Hareketsizlik: Disk, hareketle değişen basınç sayesinde beslenir; uzun oturma bunu azaltır.
• Önceki yaralanma ya da ameliyat: Hasar gören disk ve komşu seviyeler daha hızlı yıpranır.

Disk Dejenerasyonunun Belirtileri Nelerdir?

Disk dejenerasyonu çoğu kişide hiçbir belirti vermez. Belirti verdiğinde ise en sık bel ya da boyunda uzun süren, oturunca artan ve zaman zaman alevlenen bir ağrıya yol açar.

Aslında belirtileri iki gruba ayırmak mümkündür. Birincisi diskin kendisinden kaynaklanan bölgesel ağrıdır. İkincisi ise diskin ya da kemik çıkıntısının sinire bastığı durumlarda kola veya bacağa yayılan ağrıdır.

• Bel ya da boyunda derin, künt ve uzun süreli ağrı
• Uzun oturma, öne eğilme ve ağır kaldırmayla artan ağrı
• Yürüme, pozisyon değiştirme ya da kısa süre uzanmayla azalan ağrı
• Günler ya da haftalar süren ani alevlenmeler, arada sakin dönemler
• Sabah tutukluk ve ilk hareketlerde zorlanma
• Sinir baskısı varsa kola ya da bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve karıncalanma

Bacağa yayılan ağrı, sinir kökünün etkilendiğini düşündürür. Bu tablo hakkında daha ayrıntılı bilgiyi siyatik sayfamızda bulabilirsiniz.

Ağrının Gerçekten Diskten Geldiğini Hekim Nasıl Anlar?

Ağrının diskten geldiğini anlamak için MR tek başına yeterli değildir. Hekim, hastanın öyküsünü, muayene bulgularını ve görüntüleri birlikte değerlendirerek karar verir.

Çünkü ağrısız kişilerin MR’larında da dejenerasyon sıklıkla yer alır. Bu nedenle bel ağrısının kaynağı bazen faset eklemleri, sakroiliak eklem, kaslar ya da kalçadır. Aşağıdaki tablo bu ayrımı kolaylaştırır.

Ayrıca hekim gerektiğinde ek testlere başvurur. Örneğin röntgende öne ve arkaya eğilme çekimleri, omurlarda kayma ya da anormal hareket olup olmadığını gösterir. Sinir hasarından şüphe varsa EMG, sinir iletimini ölçer.

Bel ve Boyunda Disk Dejenerasyonu Arasında Fark Var mı?

Evet, bel ve boyundaki dejenerasyon benzer süreçle gelişir ama farklı riskler taşır. Belde asıl risk sinir köküne baskıdır, boyunda ise omuriliğin kendisi etkilenir.

Belde en çok yük alan seviyeler L4-L5 ve L5-S1’dir. Bu nedenle dejenerasyon da en sık bu iki seviyede ortaya çıkar. Boyunda ise C5-C6 ve C6-C7 seviyeleri öndedir.

Öte yandan boyundaki dejenerasyon kanalı daraltırsa omurilik baskı altında kalır. Bu tabloda ellerde beceriksizlik ve yürüme dengesizliği gelişir.

Bu nedenle boyunda bu belirtiler başlarsa beklemek doğru değildir. Ayrıntıları servikal miyelopati sayfamızda anlattık.

Disk Dejenerasyonu Bel Fıtığına Dönüşür mü?

Disk dejenerasyonu, bel fıtığı için zemin hazırlar ama her dejenere disk fıtıklaşmaz. Fıtık, halkadaki yırtıktan çekirdek dokusunun dışarı taşmasıyla oluşur.

Aslında fıtık en sık 30 ile 50 yaş arasında ortaya çıkar. Çünkü bu dönemde çekirdek hâlâ yeterince su içerir ve halka çatlamaya başlamıştır. Daha ileri yaşta ise çekirdek kuruduğu için fıtıktan çok kanal darlığı ve kireçlenme ön plana çıkar.

Bel fıtığının belirtilerini ve tedavisini bel fıtığı sayfamızda, kanal darlığını ise lomber dar kanal sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Disk Dejenerasyonunun Tedavisi Nedir?

Disk dejenerasyonunun tedavisi, ağrıyı azaltmaya ve omurgayı destekleyen kasları güçlendirmeye dayanır. Hastaların büyük çoğunluğu ameliyat olmadan, birkaç ay içinde belirgin rahatlama yaşar.

Ancak su kaybeden diski eski haline döndüren kanıtlanmış bir tedavi bugün için yoktur. Bu yüzden amaç, diski “yenilemek” değil, ağrıyı kontrol edip hareketi korumaktır.

Özellikle egzersiz, tedavinin en güçlü ve en ucuz basamağıdır. Nitekim karın ve sırt kaslarını birlikte güçlendiren programlar, diskin üzerindeki yükü azaltır. Bunun yanında yürüyüş ve yüzme, diskin beslenmesini sağlayan hareketi artırır.

Öte yandan kök hücre, trombositten zengin plazma ve benzeri disk içi uygulamalar hakkında çok sayıda iddia vardır. Ancak bu yöntemlerin uzun dönem yararını gösteren güçlü çalışmalar henüz sınırlıdır. Bu nedenle bu tür bir tedaviye karar vermeden önce kanıt düzeyini hekiminizle konuşmanız önemlidir.

Disk Dejenerasyonunda Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Disk dejenerasyonunda ameliyat, yalnızca sinir ya da omurilik baskısı, omurgada dengesizlik veya en az altı ay süren dirençli ağrı varsa gündeme gelir. Raporda dejenerasyon yazması tek başına ameliyat nedeni değildir.

Beyin ve sinir cerrahı karar verirken muayene bulgusu ile MR’daki baskının birbirini tutmasına bakar. Ayrıca hastanın konservatif tedaviyi yeterince denemiş olması gerekir.

• Sinir kökü baskısı: Fıtık ya da kemik çıkıntısı köke basıyor ve ağrı geçmiyorsa cerrah mikrocerrahi ile baskıyı kaldırır.
• İlerleyen güç kaybı: Ayak bileğinde ya da elde güçsüzlük artıyorsa cerrahi beklemeden planlanır.
• Omurilik baskısı: Boyunda miyelopati belirtileri varsa cerrah omuriliği rahatlatır.
• İnstabilite ve kayma: Omurlar hareketle kayıyorsa seviye sabitlenir.
• Dirençli diskojenik ağrı: Tek seviyede, başka nedeni olmayan ağrıda cerrah füzyonu yalnızca uygun hastada önerir.

Füzyon, iki omuru vida ve kafeslerle birleştirerek ağrılı hareketi durdurur. Bu yöntemin ayrıntıları omurga füzyon ameliyatı sayfamızda yer alır.

Bununla birlikte yalnızca bel ağrısı için yapılan füzyonun sonuçları, sinir baskısı için yapılan ameliyatlar kadar net değildir. Bu yüzden cerrah hastayı dikkatle seçer.

Disk Dejenerasyonunun İlerlemesini Ne Yavaşlatır?

Disk dejenerasyonunu durdurmak mümkün değildir, ancak ilerleme hızını ve ağrı sıklığını azaltmak mümkündür. Bunun için en etkili adımlar sigarayı bırakmak, ideal kiloya inmek ve düzenli hareket etmektir.

• Her 30-45 dakikada bir kalkın ve birkaç dakika yürüyün.
• Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş ya da yüzme yapın.
• Gövde kaslarını güçlendiren egzersizleri haftada 2-3 gün tekrarlayın.
• Yerden yük kaldırırken belden değil, dizlerden eğilin.
• Ekranı göz hizasına getirin, böylece boynu öne eğmekten kaçının.
• Sigarayı bırakın; çünkü nikotin diskin beslenmesini doğrudan bozar.

Ayrıca ağrı alevlendiğinde uzun süre yatakta kalmak doğru değildir. Aksine kısa yürüyüşlerle hareketli kalmak iyileşmeyi hızlandırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir uzmana başvurun. İdrar ya da dışkı kontrolünde sorun, kasıkta uyuşma, bacakta hızla artan güç kaybı ya da yürüme dengesizliği gelişirse beklemeden acil servise başvurun.