Epidural Hematom: Belirtileri, Tanısı ve Ameliyatı

Epidural hematom, kafatası kemiği ile beyni saran en dış zar (dura) arasında kan birikmesidir. Genellikle bir darbeyle kırılan kafatası, hemen altındaki atardamarı yırtar.

Atardamar kanaması hızlı olduğu için hematom dakikalar ila saatler içinde büyür ve beyne bastırır. Bu nedenle epidural hematom, beyin cerrahisinin en acil durumlarından biridir.

Buna karşın erken fark edilip zamanında ameliyat edilen hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Bu sayfa; hematomun nasıl oluştuğunu, tehlikeli “iyilik dönemini”, belirtileri, tanıyı, ameliyat kararını ve iyileşme sürecini anlatır.

Epidural Hematom Nasıl Oluşur?

Epidural hematom, kafatasına gelen darbenin kemiği kırması ve altındaki damarı yırtmasıyla oluşur. Özellikle şakak bölgesinde kafatası incedir.

Üstelik hemen altından orta meningeal arter adlı atardamar geçer. Bu yüzden şakağa gelen darbeler epidural hematomun en sık nedenidir.

Bu durumda atardamardan sızan kan, kafatasına sıkıca yapışık olan zarı kemikten ayırır. Böylece kan, kemik ile zar arasında mercek biçiminde bir cep oluşturur.

Öte yandan hastaların bir kısmında kanama toplardamarlardan ya da kırık kemiğin kendisinden gelir. Bu tip kanamalar daha yavaş büyür.

• Trafik kazaları: Erişkinlerde en sık nedendir.
• Düşmeler: Çocuklarda ve yaşlılarda öne çıkar.
• Spor yaralanmaları: Özellikle kask kullanılmayan sporlarda başa gelen darbeler risk taşır.
• Darp ve iş kazaları: Başa çarpan sert cisimler kemiği kırar.

Epidural hematom en sık 10 ila 30 yaş arasındaki kişileri etkiler. Çünkü ileri yaşta zar kafatasına daha sıkı yapışır ve kanın arayı açması zorlaşır. Kafa travmasının genel çerçevesini kafa travması ve beyin sarsıntısı sayfamızda anlattık.

Epidural Hematomun Belirtileri Nelerdir?

Epidural hematomun belirtileri; artan baş ağrısı, kusma, uyku hali, bilinç kaybı, bir göz bebeğinde büyüme ve vücudun bir yarısında güçsüzlüktür. Bununla birlikte belirtiler, kanamanın hızına ve hematomun büyüklüğüne göre değişir. Özetle önemli olan, belirtilerin saatler içinde kötüleşmesidir.

• Baş ağrısı: Darbeden sonra geçmeyen, aksine giderek artan şiddetli ağrı.
• Bulantı ve kusma: Kafa içi basıncı arttıkça tekrarlar.
• Uyku hali: Hasta sürekli uyumak ister, uyandırmak giderek zorlaşır.
• Göz bebeğinde büyüme: Genellikle hematomla aynı taraftaki göz bebeği genişler ve ışığa tepkisini yitirir.
• Güçsüzlük: Hematomun karşı tarafındaki kol ve bacakta güç kaybı gelişir.
• Nöbet: Beyin yüzeyine bası, bazı hastalarda nöbeti tetikler.
• Bilinç kaybı: Hematom büyüdükçe hasta koma tablosuna girer.

“Lucid Interval” (Aradaki İyilik Dönemi) Nedir?

Lucid interval, darbenin ardından kısa bir bayılma, sonra hastanın kendine gelip normal davranması ve ardından hızla kötüleşmesidir. Genellikle bu dönem birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürer.

Hasta bu arada konuşur, yürür, hatta eve döner. Ancak kanama sessizce sürer.

Yayımlanan serilere göre epidural hematomlu hastaların kabaca beşte biri ile yarısı arasında bu tablo ortaya çıkar. Dolayısıyla “iyi görünüyor” demek, tehlikenin geçtiği anlamına gelmez. Bu yüzden başına sert darbe alan ve kısa süre bayılan her kişiyi hekim gözlem altında tutar.

Çocuklarda Belirtiler Farklı mı?

Evet, çocuklarda belirtiler daha sinsi olur. Örneğin küçük çocuk ağrısını anlatamaz, yalnızca huzursuzlanır, kusar ya da beslenmeyi reddeder.

Ayrıca bebeklerde kafatası esnek olduğu için kemik kırılmadan da kanama gelişir. Bu nedenle düşme sonrası alışılmadık uyku hali ya da kusma, çocukta da acil başvuru gerektirir.

Epidural Hematomu Diğer Kafa İçi Kanamalardan Ayıran Nedir?

Epidural hematom, kemik ile zar arasında yer alır, çoğunlukla atardamardan kaynaklanır ve tomografide mercek biçiminde görünür. Buna karşın subdural hematom zarın altında, toplardamar yırtığıyla oluşur ve hilal biçimindedir. Bu kanamanın acil tablosunu akut subdural hematom sayfamızda anlattık. Aşağıdaki tablo, sık karışan kanamaları karşılaştırır.

Haftalar içinde yavaşça gelişen kanamayı kronik subdural hematom sayfamızda ayrıca anlattık. Kafa içi kanamaların tümünü ise beyin kanamaları sayfamızda topluca ele aldık.

Epidural Hematom Teşhisi İçin Hangi Testler Gerekir?

Epidural hematomun teşhisinde ilk ve en önemli test kontrastsız beyin tomografisidir. Çünkü tomografi birkaç dakika sürer ve hem kanamayı hem de kafatası kırığını net gösterir. Bu yüzden acil serviste hekim MR yerine tomografiyi seçer.

• Glasgow Koma Skalası (GKS): Hekim hastanın göz açma, konuşma ve hareket yanıtını 3 ile 15 arasında puanlar.
• Göz bebeği muayenesi: Göz bebeklerinin boyu ve ışığa tepkisi, beyin sapına basının en erken işaretidir.
• Beyin tomografisi: Hematomun kalınlığını, hacmini ve orta hattın ne kadar kaydığını ölçer.
• Kontrol tomografisi: Ameliyat gerekmeyen küçük hematomlarda hekim birkaç saat sonra çekimi tekrarlar.
• Kan testleri: Pıhtılaşma değerleri, özellikle kan sulandırıcı kullanan hastada tedaviyi doğrudan etkiler.
• Boyun görüntülemesi: Ağır travmada eşlik eden omurga yaralanmasını dışlar.

Kafatası kırığı tek başına ameliyat nedeni değildir. Ancak şakak bölgesinden geçen bir kırık çizgisi, altındaki atardamarın yırtılma riskini gösterir. Bu nedenle hekim, böyle bir kırığı olan hastada ilk tomografi temiz olsa bile izlemi uzatır.

Epidural Hematom Ameliyat Gerektirir mi?

Büyük, belirti veren ya da beyni iten epidural hematom acil ameliyat gerektirir; küçük ve belirtisiz hematom ise yakın izlemle zamanla kaybolur. Özellikle hekim bu kararı tomografi ölçümlerine ve hastanın bilinç durumuna göre verir. Nitekim uluslararası travma kılavuzları bu karar için somut sınırlar tanımlar.

Tabloda “yakın izlem mümkün” sütunundaki ölçütlerin hepsinin birlikte bulunması gerekir. Ayrıca izlem kararı, hastanın beyin cerrahisi olan bir merkezde yatmasını şart koşar. Çünkü küçük bir hematom bile ilk saatlerde büyür ve hekim gerekirse hemen ameliyata geçer.

Epidural Hematom Ameliyatında Cerrah Ne Yapar?

Epidural hematomun standart ameliyatı kraniotomidir. Cerrah, hematomun üzerindeki saçlı deride bir kesi yapar ve kafatasında bir kemik penceresi açar.

Ardından pıhtıyı boşaltır ve kanayan damarı yakarak kapatır.

Sonrasında zarı, yeniden kan birikmesini önlemek için kemiğin kenarlarına askıya alır. Böylece kemik ile zar arasında boşluk kalmaz.

Son olarak kemik kapağını yerine koyar ve küçük plaklarla sabitler. Ameliyat genellikle 1-2 saat sürer. Kemik penceresi açma işleminin ayrıntılarını kraniotomi sayfamızda bulabilirsiniz.

Arka Çukur Epidural Hematomu Neden Daha Tehlikelidir?

Arka çukur, kafatasının ense tarafında beyinciği ve beyin sapını barındıran dar bölümdür. Burada oluşan epidural hematom çoğunlukla ense kemiği kırığına ve büyük toplardamar kanallarının yırtılmasına bağlıdır. Ancak alan çok dar olduğu için küçük bir hematom bile beyin sapına hızla bastırır.

Üstelik pıhtı, beyin omurilik sıvısının akışını tıkar ve ani hidrosefaliye yol açar. Bu yüzden belirtiler ense ağrısı, kusma ve dengesizlikle başlar, ardından bilinç birden kaybolur. Sonuç olarak hekim bu bölgedeki hematomlarda ameliyat eşiğini daha düşük tutar.

Ameliyatta Zaman Neden Bu Kadar Önemli?

Epidural hematomda sonucu belirleyen en önemli etken, göz bebeği büyümesi ile ameliyat arasında geçen süredir. Çünkü kafatası kapalı bir kutudur, büyüyen pıhtı beyni sıkıştırır ve sonunda beyin sapını iter.

Bu aşamadan sonra geçen her dakika kalıcı hasar riskini artırır. Dolayısıyla belirtisi kötüleşen hastada ilk hedef, zaman kaybetmeden ameliyathaneye ulaşmaktır.

Omurgada Epidural Hematom Olur mu?

Evet, omurga kanalında omuriliği saran zarın dışında da kan birikir; buna spinal epidural hematom denir. Ancak kafatasındakinden farklı olarak çoğunlukla travma olmadan gelişir. Özellikle kan sulandırıcı ilaç kullananlarda, epidural iğne ya da kateter uygulamalarından sonra ve damar anomalilerinde ortaya çıkar.

Özellikle tipik belirti ani, şiddetli sırt ya da boyun ağrısıdır. Ardından saatler içinde bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ve idrar yapamama başlar.

Bu tablo acildir; bu durumda cerrah genellikle laminektomi ile pıhtıyı boşaltır ve omurilik üzerindeki baskıyı kaldırır. Omurilik basısının genel sonuçlarını omurilik yaralanması sayfamızda anlattık.

Kafa Darbesinden Sonra Evde Nelere Dikkat Etmeli?

Hafif bir kafa darbesinden sonra hekim hastayı eve gönderse bile ilk 24 saat dikkatli gözlem gerekir. Çünkü epidural hematom, ilk muayenesi normal olan kişide bile sonradan gelişir. Bu yüzden hasta bu süreyi yalnız geçirmemelidir.

• Yanında biri kalsın: Hasta ilk gece tek başına uyumamalı, bir yakını onu aralıklarla uyandırmalıdır.
• Uyandırınca kontrol edin: Hasta adını, nerede olduğunu ve günü doğru söylüyor mu, ona bakın.
• Ağrının seyrini izleyin: Hafifleyen ağrı olağandır; ancak giderek artan ağrı alarm işaretidir.
• Alkol ve uyku ilacı almayın: Bu maddeler uyku halini artırır ve kötüleşmeyi gizler.
• Ağrı kesiciyi doğru seçin: Kanamayı artıran ilaçlar yerine hekimin önerdiği ağrı kesiciyi kullanın.
• Araç kullanmayın: İlk günlerde dikkat ve tepki süresi yavaşlar.

Bu belirtilerden biri kötüleşirse randevu beklemeden acil servise dönün. Özellikle kusma, sersemlik ve göz bebeklerinde eşitsizlik, yeniden tomografi gerektirir.

Kan Sulandırıcı Kullananlarda Risk Neden Artar?

Kan sulandırıcı ilaçlar pıhtılaşmayı yavaşlatır. Bu nedenle küçük bir damar yırtığı bile durmadan kanar ve hematom daha hızlı büyür. Dolayısıyla bu ilaçları kullanan kişi, hafif görünen bir darbeden sonra da mutlaka tomografi çektirmelidir.

Ayrıca ameliyat gerekirse ekip, pıhtılaşmayı önce hızla düzeltir.

Ameliyattan Sonra İyileşme Süreci Nasıl İlerler?

Zamanında ameliyat edilen ve ameliyattan önce bilinci açık olan hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Buna karşın ameliyata derin komada ulaşan hastalarda sonuç daha belirsizdir. Ayrıca eşlik eden beyin hasarı da iyileşmeyi doğrudan etkiler.

Bazı hastalarda iyileşme döneminde baş ağrısı, dikkat dağınıklığı ve uyku sorunu birkaç ay sürer. Ancak bu yakınmalar çoğunlukla zamanla azalır. Ayrıca nöbet geçiren hastalarda hekim bir süre nöbet ilacı verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kafa darbesinden sonra artan baş ağrısı, kusma, uyku hali, göz bebeğinde büyüme ya da güçsüzlük gelişirse randevu beklemeyin, hemen 112’yi arayın.