Kraniotomi Nedir? Ameliyat Nasıl Yapılır, Riskleri ve İyileşme Süreci

Kraniotomi, beyne ulaşmak için kafatasından bir kemik parçasını geçici olarak kaldıran ameliyattır. Cerrah işini bitirince aynı kemiği yerine koyar ve küçük plaklarla sabitler. Bu yüzden kraniotomi bir hastalığın adı değil, beyin cerrahisinin temel giriş yoludur.

Özellikle cerrah kraniotomiyi tümör, anevrizma, beyin kanaması, apse ve bazı epilepsi türlerinde kullanır. Ayrıca yüz sinirlerine baskı yapan damarlara da bu yolla ulaşır. Dolayısıyla açıklığın yeri ve büyüklüğü hastalığa göre değişir.

Bu sayfa kraniotominin türlerini, hangi hastalıklarda gerektiğini ve ameliyatın adım adım nasıl ilerlediğini anlatır. Ayrıca riskleri, hastanede kalış süresini ve eve dönüş sonrası takvimi özetler. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın beyin cerrahisi deneyimi özellikle planlama bölümüne yön verir.

Kraniotomi Ne Demek?

Kraniotomi, kafatası anlamına gelen “kranium” ile kesme anlamına gelen “tomi” sözcüklerinin birleşimidir. Kısaca kafatasında cerrahi bir pencere açmak demektir. Hekimler bu kemik parçasına kemik flebi der.

Ameliyat boyunca kemik flebi steril ortamda bekler. Ardından cerrah onu yerine koyar ve titanyum plak ile vidalarla sabitler. Böylece kafatası eski bütünlüğüne kavuşur ve hasta ek bir ameliyata ihtiyaç duymaz.

Öte yandan beyne ulaşmak için tek bir yol yoktur. Nitekim cerrah hedefin yerine göre en kısa ve en güvenli koridoru seçer. Bu koridor beyin dokusuna en az dokunan yoldur.

Kraniotomi, Kraniektomi ve Burr Hole Arasındaki Fark Nedir?

Aslında bu üç işlem sıklıkla birbirine karışır. Ancak aralarındaki temel fark kemiğin yerine konup konmamasıdır. Aşağıdaki tablo bu farkları ve kullanıldıkları durumları karşılaştırır.

Özellikle kraniektomi hayat kurtaran bir basınç boşaltma yöntemidir. Bu durumda beyin şişmesi geçince kafatası açıklığının kapatılması gerekir. Bu ikinci ameliyatı kranioplasti sayfasında ayrıntılı anlattık.

Buna karşın burr hole en küçük girişimdir. Örneğin yaşlılarda sık görülen kronik kan birikiminde cerrah çoğu zaman iki delikle yetinir. Bu tabloyu kronik subdural hematom sayfasında bulabilirsiniz. Darbeden sonra kafatası ile zar arasında hızla biriken kanamayı ise epidural hematom sayfamızda anlattık. Zarın altında biriken taze kanamanın ameliyatını ise akut subdural hematom sayfamızda bulabilirsiniz.

Kraniotomi Hangi Durumlarda Yapılır?

Kraniotomi, beynin ya da zarlarının içindeki bir sorunu doğrudan görerek çözmek gerektiğinde gündeme gelir. Bu nedenle cerrah kararı hastalığın tipine ve yerine göre verir. Aşağıdaki tablo başlıca nedenleri ve cerrahın hedefini gösterir.

Örneğin son satırdaki ameliyatta cerrah kulak arkasından küçük bir kraniotomi açar. Bu yaklaşımı mikrovasküler dekompresyon sayfasında anlattık. Ayrıca anevrizma için klips ya da damar içi yöntem seçimi ayrı bir karardır.

Kraniotomi Türleri Nelerdir?

Genellikle cerrah kraniotomiyi hedefin yerine göre adlandırır. Dolayısıyla her türün kesi yeri, kemik penceresi ve ulaştığı bölge farklıdır. Aşağıdaki tablo en sık kullanılan türleri özetler.

Kraniotomi Yerine Kapalı Yöntem Mümkün mü?

Bazı hastalıklarda evet. Örneğin cerrah hipofiz tümörlerinin çoğuna burundan endoskopla ulaşır. Ayrıca derin ve küçük tümörlerde tanı için stereotaktik biyopsi çoğu zaman yeterlidir.

Buna karşın beyin yüzeyindeki büyük tümörlerde, anevrizma klipslemesinde ve kanamalarda kraniotomi hâlâ en güvenli yoldur. Çünkü cerrah bu hastalıklarda dokuyu doğrudan görmek ve kanamayı anında durdurmak zorundadır. Dolayısıyla açık ya da kapalı yöntem kararı bir tercih değil, hastalığın gereğidir.

Bununla birlikte günümüzde kraniotomi pencereleri eskisine göre belirgin biçimde küçüldü. Nitekim navigasyon sayesinde cerrah hedefin tam üzerinden, yalnızca gereken genişlikte bir açıklık planlar.

Uyanık Kraniotomi Nedir?

Uyanık kraniotomi, hastanın ameliyatın bir bölümünde uyanık kaldığı özel bir tekniktir. Bu sırada cerrah hastayla konuşur ve el hareketlerini izler. Böylece konuşma ve hareket merkezlerine zarar vermeden tümörü çıkarır.

Üstelik kafatası ve beyin dokusu ağrı hissetmez. Bu nedenle hasta yalnızca derideki uyuşturma sırasında hafif bir rahatsızlık yaşar. Hangi hastaya uygun olduğunu uyanık beyin ameliyatı sayfasında anlattık.

Kraniotomiye Nasıl Hazırlanmalı?

Hazırlık, ameliyattan bir ila iki hafta önce başlar. Öncelikle cerrah ve anestezi uzmanı genel sağlık durumunuzu değerlendirir. Ardından ekip kan tahlili, akciğer grafisi ve gerekirse kalp testleri ister.

İlaçlarınız bu dönemin en önemli konusudur. Örneğin kan sulandırıcı ve bazı ağrı kesiciler kanama riskini artırır. Bu nedenle hekiminiz hangi ilacı ne zaman bırakacağınızı tek tek söyler.

• Kan sulandırıcılar: Hekiminizin verdiği güne kadar kesin; kendiliğinizden bırakmayın.
• Tansiyon ve şeker ilaçları: Ameliyat sabahı hangisini alacağınızı anestezi ekibine sorun.
• Sigara: En az iki hafta önce bırakın; çünkü yara ve kemik iyileşmesini yavaşlatır.
• Açlık: Ameliyattan önceki gece yarısından sonra yiyip içmeyin.
• Saç yıkama: Ameliyat sabahı ya da önceki akşam saçınızı normal şampuanla yıkayın.

Ayrıca yanınızda güncel ilaç listenizi ve önceki MR ile BT kayıtlarınızı bulundurun. Böylece ekip karşılaştırmayı hızla yapar. Son olarak ameliyat sonrası ilk haftalarda size eşlik edecek bir yakınınızı önceden belirleyin.

Kraniotomi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Aslında ameliyat günler önce, görüntülerin üzerinde başlar. Önce cerrah MR ve BT görüntülerini navigasyon sistemine yükler ve kesi yerini planlar. Ardından ekip ameliyat gününü belirli bir sırayla yürütür.

1. Anestezi ve sabitleme: Anestezi uzmanı hastayı uyutur. Cerrah başı üç noktalı bir başlıkla sabitler; böylece baş ameliyat boyunca kıpırdamaz.
2. Navigasyon ve işaretleme: Cerrah navigasyon sistemiyle hedefi deri üzerine işaretler. Saçın yalnızca kesi hattındaki dar bir şeridini keser.
3. Deri kesisi: Cerrah kesiyi mümkünse saç çizgisinin gerisine yerleştirir. Böylece iz saç büyüdüğünde görünmez.
4. Kemik penceresi: Cerrah yüksek devirli bir motorla küçük bir delik açar. Ardından özel bir testereyle kemik flebini çıkarır.
5. Beyin zarının açılması: Cerrah beyni saran sert zarı (dura) keser ve kenarlarını askıya alır.
6. Asıl işlem: Cerrah mikroskop altında tümörü çıkarır, anevrizmayı klipsler ya da kanamayı boşaltır.
7. Kapanış: Cerrah zarı su geçirmez biçimde diker. Ardından kemiği titanyum plaklarla sabitler ve deriyi kapatır.

Ameliyat süresi işlemin karmaşıklığına göre iki ila sekiz saat arasında değişir. Nitekim küçük bir kanama boşaltımı kısa sürer; buna karşın kafa tabanı tümörü saatler alır. Bu yüzden ameliyatın uzun sürmesi tek başına risk göstergesi değildir.

Cerrah Ameliyatta Hangi Teknolojilerden Yararlanır?

Günümüzde kraniotomi, açıklığı küçültmeyi ve beyni korumayı hedefler. Bu hedefe özellikle üç teknoloji hizmet eder: navigasyon, ameliyat mikroskobu ve sinir izlemesi.

Öncelikle navigasyon, cerrahın aletinin beyindeki yerini ekranda anlık gösterir. Böylece cerrah gereğinden büyük pencere açmaz. Ayrıca cerrah tümör sınırına yaklaştığında sistem bunu ekranda gösterir.

Buna ek olarak sinir izlemesi hareket ve duyu yollarını ameliyat boyunca takip eder. Ayrıca bazı tümörlerde floresan boya, tümör sınırını sağlam dokudan ayırır. Dolayısıyla bu araçlar bir arada güvenliği belirgin biçimde artırır.

Kraniotomi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Elbette her beyin ameliyatı gibi kraniotominin de riskleri vardır. Bununla birlikte risklerin çoğu seyrektir ve ekip bunlara karşı önlem alır. Ayrıca riskin büyüklüğü asıl hastalığa ve yerine bağlıdır.

Özellikle ameliyat sonrası konuşma ya da güç sorunlarının çoğu ödemden kaynaklanır. Bu yüzden ödem çözüldükçe bu şikâyetler de haftalar içinde azalır. Buna karşın kalıcı kayıp riski hedefin kritik merkezlere yakınlığıyla artar.

Kraniotomi Sonrası Hangi Belirtiler Acildir?

Kraniotomi Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?

Doğal olarak iyileşme, ameliyatın nedeni ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bununla birlikte çoğu hasta benzer bir takvim izler. Aşağıdaki tablo bu takvimi genel hatlarıyla gösterir.

Öncelikle ilk haftalarda yorgunluk ve hafif baş ağrısı beklenen bulgulardır. Ayrıca kesi çevresinde uyuşma ve çiğnerken şakakta gerginlik hissedebilirsiniz. Neyse ki bu şikâyetler çoğu hastada aylar içinde azalır.

Özellikle tümör ameliyatlarında evde bakım, beslenme ve sonraki tedaviler ayrıca önem taşır. Bu konuları beyin tümörü ameliyatı sonrası iyileşme sayfasında ayrıntılı anlattık.

Günlük Hayatta Nelere Dikkat Etmeli?

• Araç kullanma: Hekiminiz izin verene kadar araç kullanmayın. Nöbet geçirdiyseniz yasal süre daha uzundur.
• Uçak yolculuğu: Kraniotomi sonrası uçuşu genellikle ilk kontrolden sonra planlayın. Hava kalmışsa hekiminiz bekleme süresini belirler.
• Ağır kaldırma: İlk 6 hafta 5 ila 10 kilogramın üzerinde yük kaldırmayın.
• Havuz ve deniz: Yara tamamen kapanana kadar suya girmeyin.
• Alkol ve sigara: İkisi de yara iyileşmesini ve kemik kaynamasını geciktirir.

Son olarak titanyum plaklar kalıcı olarak yerinde kalır. Bu plaklar MR çekimine engel değildir ve havalimanı güvenlik kapısında genellikle alarm vermez. Ayrıca çoğu hasta plakları deri altında hissetmez.

Kraniotomi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Ameliyat sonrası artan baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, nöbet ya da yeni güç kaybı durumunda vakit kaybetmeden 112’yi arayın ya da acil servise gidin.