Epidermoid Kist: Belirtileri, Tanısı ve Ameliyat Süreci

Epidermoid kist, kafa içinde ya da omurga kanalında yavaş büyüyen, iyi huylu ve doğuştan gelen bir kisttir. İçi deri hücrelerinin döktüğü keratin ve kolesterol kristalleriyle doludur. Kanser değildir, ancak beyin sapına ve kafa sinirlerine baskı yaptığında ameliyat gerektirir.
Kısacası bu kist, anne karnında deri hücrelerinin beyin dokusu arasında kalmasıyla başlar. Yıllar boyunca deri gibi pul döker ve çok yavaş genişler. Bu yüzden belirtiler çoğunlukla 20 ile 50 yaş arasında ortaya çıkar.
Bununla birlikte her epidermoid kist ameliyat gerektirmez. Küçük ve belirti vermeyen kistlerde düzenli MR takibi yeterli olur. Buna karşın yüz ağrısı, işitme kaybı, denge bozukluğu ya da nöbet başladıysa cerrahi gündeme gelir.
Bu sayfa önce kistin ne olduğunu ve dermoid kistten farkını anlatır. Ardından yerleşim yerine göre belirtileri, MR bulgularını, ameliyat seçeneklerini, nüks riskini ve takip sürecini açıklar.
Şu belirtilerden biri varsa beklemeden acil servise başvurun:
- Ani ve şiddetli baş ağrısına ateş ve ense sertliği eşlik ediyorsa
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali ya da konuşma bozukluğu başladıysa
- İlk kez nöbet geçirdiyseniz ya da nöbetleriniz sıklaştıysa
- Yüzün bir yarısında kısa sürede felç gelişti ya da yutkunma zorlaştıysa
- Baş ağrısına fışkırır tarzda kusma ve görme bulanıklığı eklendiyse
Epidermoid Kist Nedir?
Epidermoid kist, deri tabakasının en üst katmanından köken alan hücrelerin kafa içinde oluşturduğu kapalı bir keseciktir. Kesenin iç duvarı deri gibi davranır. Bu nedenle sürekli keratin üretir ve kistin içi zamanla dolar.
Aslında bu yapıyı bir tümör gibi düşünmek tam doğru değildir. Çünkü hücreler hızla bölünmez, yalnızca deri gibi pul döker. Bu yüzden büyüme doğrusal ve çok yavaştır.
Üstelik kistin yüzeyi sedef gibi parlar. Bu görüntü nedeniyle cerrahlar ona eskiden “inci tümör” adını verirdi. Kafa içi tümörlerin yaklaşık yüzde 1’ini oluşturur, yani nadir bir hastalıktır.
Öte yandan kistin en önemli özelliği, çevresindeki boşluklara sızarak ilerlemesidir. Örneğin sinirlerin ve damarların arasına girer, onları itmek yerine sarar. Bu durum hem belirtileri hem ameliyat planını doğrudan etkiler.
Epidermoid Kist Neden Olur?
Epidermoid kist, gebeliğin üçüncü ile beşinci haftaları arasında sinir borusunun kapanması sırasında oluşur. Bu dönemde birkaç deri hücresi yanlışlıkla sinir sistemi tarafında kalır. Sonuç olarak doğumdan itibaren yerinde sessizce durur.
Dolayısıyla epidermoid kist kalıtsal değildir ve anne babanın bir hatasından kaynaklanmaz. Ayrıca beslenme, telefon kullanımı ya da stres gibi etkenlerle ilişkisi yoktur.
Bunun yanında nadir bir sonradan gelişen tip de vardır. Örneğin omurgaya yapılan iğne girişimi ya da kafa travması nadiren deri hücrelerini içeri taşır. Bu tip özellikle bel bölgesindeki omurga kanalında ortaya çıkar.
Epidermoid Kist ile Dermoid Kist Arasındaki Fark Nedir?
Epidermoid ve dermoid kistler aynı aileden gelir, ancak içerikleri ve davranışları farklıdır. Ayrıca radyoloji raporlarında sık karıştırılan bir başka yapı da araknoid kisttir. Aşağıdaki tablo üçünü yan yana koyar.
| Özellik | Epidermoid kist | Dermoid kist | Araknoid kist |
|---|---|---|---|
| İçeriği | Keratin ve kolesterol, beyaz ve pul pul | Keratin yanında kıl, yağ ve ter bezi | Beyin omurilik sıvısına benzer berrak sıvı |
| Sık yerleşim | Köşe bölgesi, orta kafa çukuru, hipofiz çevresi | Orta hat, beyincik çevresi, alın tabanı | Şakak bölgesi, beyincik arkası |
| Belirti yaşı | Çoğunlukla 20-50 yaş | Çoğunlukla çocukluk ve genç erişkinlik | Her yaşta, sıklıkla tesadüfen |
| MR difüzyon | Parlak (kısıtlama var) | Değişken, yağ sinyali belirgin | Karanlık (kısıtlama yok) |
| Yırtılma riski | Düşük | Daha yüksek, kimyasal menenjit yapar | Travmada nadiren kanama |
| Tedavi ilkesi | Belirti varsa cerrahi çıkarım | Belirti varsa cerrahi çıkarım | Çoğunlukla izlem, bası varsa açıklık oluşturma |
Kısacası epidermoid kist ile araknoid kist BT’de neredeyse aynı görünür. Ancak MR difüzyon sekansı ikisini kesin biçimde ayırır.
Bu nedenle raporda “kistik lezyon” yazıyorsa difüzyon sonucuna bakmak önemlidir. Diğer kist türlerinin genel tablosunu beyin kistleri rehberimizde bulabilirsiniz.
Epidermoid Kist Beynin Neresinde Yerleşir?
Epidermoid kist en sık beyin sapı ile beyincik arasındaki köşe bölgesine yerleşir. Uzmanlar bu bölgeye serebellopontin köşe der. Burada işitme siniri, yüz siniri ve yüz duyusunu taşıyan trigeminal sinir yan yana ilerler.
Aslında köşe bölgesinde en sık iki kitle akustik nörinom ve menenjiyomdur. Epidermoid kist ise bu bölgede üçüncü sırada gelir. Köşe bölgesindeki diğer kitleleri köşe tümörü yazımızda ayrıntılı anlattık.
Bunun yanında kist başka bölgelerde de ortaya çıkar. Örneğin hipofiz bezi çevresi, şakak lobunun altı, dördüncü beyin boşluğu ve kafatası kemiğinin kendisi bu yerler arasındadır. Ayrıca omurga kanalında, özellikle bel bölgesinde de gelişir.
Epidermoid Kistin Belirtileri Nelerdir?
Epidermoid kistin belirtileri, kistin baskı yaptığı sinire ya da beyin bölgesine göre değişir. Kist çok yavaş büyüdüğü için belirtiler de sinsi başlar. Bu yüzden hastalar şikayetlerini yıllarca başka nedenlere bağlar.
En sık şikayetler şunlardır:
- Yüz ağrısı: Elektrik çarpması gibi saplanan, yüzün bir yarısında kısa ataklar halinde gelen ağrı.
- Yüz seğirmesi: Göz çevresinden başlayıp yanağa yayılan istemsiz kasılmalar.
- İşitme kaybı ve çınlama: Genellikle tek kulakta, yavaş ilerleyen azalma.
- Baş dönmesi ve dengesizlik: Özellikle yürürken bir yana kayma hissi.
- Baş ağrısı: Genellikle aralıklı ve özgül olmayan bir ağrı.
- Nöbet: Özellikle şakak bölgesine yerleşen kistlerde.
- Görme sorunları: Hipofiz çevresindeki kistlerde görme alanında daralma.
Bununla birlikte bazı hastalar tekrarlayan menenjit atakları yaşar. Bu durumda kistten sızan keratin ve kolesterol beyin zarını tahriş eder. Hekimler bu tabloya Mollaret menenjiti der ve bu ataklar mikrop kaynaklı değildir.
Yerleşim yerine göre belirtiler nasıl değişir?
| Yerleşim | Sık belirtiler | Sık kullanılan cerrahi yol |
|---|---|---|
| Köşe bölgesi | Trigeminal nevralji, yüz seğirmesi, işitme kaybı, dengesizlik | Kulak arkasından (retrosigmoid) yaklaşım |
| Orta kafa çukuru ve şakak | Nöbet, yüz uyuşması, baş ağrısı | Şakak üstünden (pteriyonal ya da subtemporal) yaklaşım |
| Hipofiz çevresi | Görme alanı kaybı, çift görme, hormon değişikliği | Alın-şakak yaklaşımı, seçilmiş hastada endoskopi |
| Dördüncü beyin boşluğu | Baş ağrısı, kusma, yürüme bozukluğu, su toplaması | Ense orta hattından yaklaşım |
| Kafatası kemiği içi | Kafada ağrısız şişlik, nadiren ağrı | Kemik çıkarımı ve gerekirse kafatası onarımı |
| Omurga kanalı | Bel ve bacak ağrısı, uyuşma, idrar sorunları | Arkadan omurga kanalını açma |
Epidermoid Kist Trigeminal Nevraljiye Neden Olur mu?
Evet, epidermoid kist ikincil trigeminal nevraljinin en bilinen nedenlerinden biridir. Kist köşe bölgesinde trigeminal sinirin çevresine sızar. Böylece sinire hem doğrudan baskı yapar hem de çevresindeki damarları sinire doğru iter.
Özellikle 40 yaşından genç bir hastada yüz ağrısı başlarsa hekim bu olasılığı düşünür. Çünkü klasik trigeminal nevralji genellikle daha ileri yaşta ortaya çıkar. Bu nedenle genç hastada ilaçla geçiştirmek yerine ince kesitli MR istemek önemlidir.
Ayrıca bu hastalarda yüzde uyuşma gibi ek bulgular sık eşlik eder. Oysa klasik tipte muayene genellikle normaldir. Hastalığın genel tablosunu trigeminal nevralji sayfamızda anlattık.
Sonuç olarak kistin neden olduğu yüz ağrısında asıl tedavi kistin çıkarılmasıdır. Bu ameliyatta cerrah sinirin üzerindeki kist kapsülünü temizler. Ardından sinire dokunan bir damar varsa onu da sinirden ayırır.
Epidermoid Kist Nasıl Teşhis Edilir?
Epidermoid kistin kesin tanısı MR ile konur ve en belirleyici sekans difüzyon ağırlıklı görüntülemedir. Bu sekansta kist parlak görünür. Buna karşın araknoid kist ve diğer sıvı dolu kistler karanlık kalır.
Bunun yanında MR’ın diğer sekansları da yol gösterir. Örneğin kist T1’de koyu, T2’de parlaktır ve beyin sıvısına benzer.
Ancak FLAIR sekansında sinyali tam sönmez, kirli ve pürüzlü bir görüntü verir. Ayrıca kontrast madde tutmaz.
Bilgisayarlı tomografi ise kafatası kemiğindeki yerleşimi göstermede yararlıdır. Özellikle kemik içi kistlerde kemik incelmesi ve kenar yapısı BT’de net izlenir. Bu yüzden hekim ameliyat planında iki yöntemi birlikte kullanır.
Bununla birlikte işitme ya da görme belirtisi olan hastada ek testler gerekir. Örneğin odyometri işitme düzeyini, görme alanı testi ise görme yollarındaki etkilenmeyi ölçer. Bu ölçümler ameliyat sonrası karşılaştırma için de temel oluşturur.
Epidermoid Kist Kendiliğinden Geçer mi?
Hayır, epidermoid kist kendiliğinden küçülmez ve ilaçla erimez. Kistin duvarı yaşadığı sürece keratin üretmeye devam eder. Bu nedenle kist ya aynı boyutta kalır ya da çok yavaş büyür.
Öte yandan yavaş büyüme izlemi mümkün kılar. Örneğin tesadüfen bulunan, küçük ve belirti vermeyen bir kistte hekim genellikle bekleyerek izlemeyi önerir. Bu durumda hekim ilk yıl bir kez, sonra daha seyrek aralıklarla MR ister.
Ayrıca ışın tedavisi ve radyocerrahi epidermoid kistte etkili değildir. Çünkü kist hızla bölünen hücrelerden değil, birikmiş keratinden oluşur. Kemoterapinin de bu hastalıkta bir yeri yoktur.
Epidermoid Kistte Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Epidermoid kistte ameliyat, kist belirti verdiğinde ya da takipte belirgin büyüdüğünde gerekir. Kararı kistin boyutu değil, hastanın şikayetleri ve sinirlerle ilişkisi belirler.
Ameliyatı gündeme getiren başlıca durumlar şunlardır:
- İlaçla kontrol altına alınamayan yüz ağrısı ya da yüz seğirmesi
- İlerleyen işitme kaybı, denge bozukluğu ya da yüz kaslarında zayıflık
- Beyin sapına belirgin baskı ya da beyinde su toplaması
- İlaca dirençli nöbetler
- Tekrarlayan kimyasal menenjit atakları
- Görme alanında daralma ya da çift görme
Bunun tersine belirtisiz ve sabit boyutlu kistte erken ameliyatın yararı kanıtlanmış değildir. Bu yüzden hekim ameliyat risklerini kistin doğal seyriyle karşılaştırarak karar verir.
Epidermoid Kist Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Epidermoid kist ameliyatında cerrah önce kistin içini boşaltır, ardından kapsülü sinir ve damarlardan güvenle ayırabildiği ölçüde çıkarır. Cerrah bu ameliyatı genel anestezi altında ve ameliyat mikroskobuyla gerçekleştirir.
Bu sırada cerrah kistin içeriğini küçük parçalar halinde temizler. Ayrıca keratin parçalarının beyin sıvısına yayılmaması için alanı sürekli serum fizyolojikle yıkar. Böylece ameliyat sonrası kimyasal menenjit riskini azaltır.
Kapsülün çıkarılması ise ameliyatın en hassas aşamasıdır. Çünkü kapsül bazen beyin sapına ya da sinirlere sıkıca yapışır. Bu durumda cerrah yapışık küçük bir parçayı yerinde bırakmayı tercih eder, çünkü zorlamak kalıcı sinir hasarına yol açar.
Bunun yanında cerrah güvenliği artıran yardımcı teknolojilerden yararlanır. Örneğin nöromonitörizasyon yüz ve işitme sinirlerinin işlevini ameliyat boyunca anlık izler. Ayrıca açılı endoskop, mikroskobun göremediği köşelerde kalan kist parçalarını görünür kılar.
Ameliyatın riskleri nelerdir?
Her kafa içi ameliyatta olduğu gibi bu ameliyatın da riskleri vardır. Riskin düzeyini kistin yeri, büyüklüğü ve sinirlere yapışıklığı belirler. Başlıca riskler şunlardır:
- Kimyasal (aseptik) menenjit: Ateş, baş ağrısı ve ense sertliği; genellikle kortizonla geriler.
- Geçici sinir etkilenmesi: Yüz zayıflığı, çift görme ya da yutkunma güçlüğü; çoğu haftalar içinde düzelir.
- İşitme kaybı: Özellikle ameliyat öncesi işitmesi zayıflamış hastalarda kalıcı olabilir.
- Beyin sıvısı kaçağı: Yara yerinden ya da burundan sızıntı; çoğunlukla basit önlemlerle kapanır.
- Beyinde su toplaması: Nadiren ortaya çıkar, gerekirse ek girişim ister.
Epidermoid Kist Ameliyatından Sonra İyileşme Nasıl Olur?
Epidermoid kist ameliyatından sonra hastaların çoğu birkaç gün içinde ayağa kalkar ve bir hafta civarında taburcu olur. Kist iyi huylu olduğu için ek ışın ya da ilaç tedavisi gerekmez.
| Dönem | Genel olarak ne beklenir? |
|---|---|
| İlk 1-2 gün | Yoğun bakım ya da yakın gözlem, nörolojik muayene, ağrı kontrolü |
| İlk hafta | Yürüme, kortizonun azaltılarak kesilmesi, kontrol MR, taburculuk |
| 2-6 hafta | Dikiş alımı, yorgunluğun azalması, masa başı işe dönüş |
| 3-6 ay | Geçici sinir sorunlarının toparlanması, işitme ve denge kontrolü |
| Uzun dönem | Difüzyon MR ile yıllık, sonra seyrek takip |
Özellikle yüz ağrısı ameliyattan hemen sonra belirgin biçimde azalır. Buna karşın uzun süredir var olan işitme kaybı çoğu zaman tam düzelmez. Bu nedenle işitme kaybı ilerlemeden değerlendirme yapmak önemlidir.
Epidermoid Kist Ameliyattan Sonra Tekrarlar mı?
Epidermoid kist, geride kapsül parçası kaldıysa yıllar sonra yeniden büyüme gösterir. Ancak büyüme yine çok yavaştır. Bu yüzden hekim nüksü çoğunlukla belirti başlamadan, takip MR’ında yakalar.
Aslında burada iki hedef arasında bir denge vardır. Bir yanda kistin tamamını çıkarmak nüksü azaltır. Öte yanda beyin sapına yapışık kapsülü zorlamak kalıcı sinir hasarı riski taşır.
Bu nedenle deneyimli cerrahlar sinir işlevini korumayı öncelikli hedef sayar. Ardından geride kalan küçük parçayı düzenli MR ile izler. Böylece nüks olursa, cerrah belirti başlamadan önce planlı ikinci bir girişim yapar.
Bunun yanında çok nadir bir risk de vardır. Yıllar içinde kist duvarında kötü huylu dönüşüm bildirilmiştir. Bu durum son derece nadirdir, ancak takipte hızlı büyüme ya da kontrast tutma dikkat çekmelidir.
Epidermoid Kiste Hangi Bölüm Bakar?
Kafa içi ve omurga kanalındaki epidermoid kistin cerrahi tedavisi beyin ve sinir cerrahisinin alanındadır. Özellikle köşe bölgesi ve kafa tabanı yerleşimleri, kafa sinirleri cerrahisinde deneyim gerektirir.
Bunun yanında ekip çalışması önemlidir. Örneğin işitme ve denge takibinde kulak burun boğaz, nöbet tedavisinde nöroloji ve görme takibinde göz hastalıkları ekibe katılır. Kafatası derisindeki yüzeysel epidermoid kistlerle ise genellikle dermatoloji ya da genel cerrahi ilgilenir.
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak Epidermoid Kiste Nasıl Yaklaşır?
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, 27 yılı aşkın beyin ve sinir cerrahisi deneyimiyle kafa sinirleri ve köşe bölgesi hastalıklarını değerlendirir. Trigeminal nevralji ve mikrovasküler dekompresyon alanındaki çalışmaları, kistin sinirle ilişkisini değerlendirmede yol gösterir.
Muayenede öncelikle şikayetlerin gerçekten kistten kaynaklanıp kaynaklanmadığını netleştirir. Ardından difüzyon MR, işitme testleri ve nörolojik bulguları birlikte ele alır. Son olarak izlem ile ameliyat seçeneklerinin yararını ve risklerini hastayla açıkça konuşur.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzman Değerlendirmesi için Randevu Alın
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak ile görüşün.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir uzmana başvurun. Ani ve şiddetli baş ağrısı, ateşle birlikte ense sertliği, bilinç bulanıklığı ya da ilk kez geçirilen nöbet durumunda beklemeden acil servise gidin.










