Dandy-Walker Sendromu: Belirtileri, Tanısı ve Cerrahi Tedavisi

Dandy-Walker sendromu, beyinciğin orta bölümünün (vermis) tam gelişmediği doğumsal bir beyin yapı farklılığıdır. Bu durumda beyinciğin arkasındaki dördüncü ventrikül kist gibi genişler. Ayrıca kafatasının arka çukuru normalden büyük olur.
Kısacası sorun, anne karnında beyinciğin ve beyin sıvısı yollarının oluşumu sırasında başlar. Çocukların çoğunda buna beyinde su toplaması, yani hidrosefali eşlik eder. Bu yüzden hastalığın cerrahi yönü çoğunlukla hidrosefalinin tedavisidir.
Bununla birlikte her Dandy-Walker tanısı ameliyat anlamına gelmez. Hidrosefali yoksa ve çocuk gelişimini sürdürüyorsa düzenli izlem yeterli olur. Buna karşın kafa çevresi hızla büyüyorsa ya da kafa içi basınç belirtileri varsa şant veya endoskopik ameliyat gündeme gelir.
Bu sayfa önce hastalığın ne olduğunu ve nedenlerini anlatır. Ardından belirtileri, gebelikte ve doğumdan sonra tanıyı, benzer kistlerden farkını, tedavi seçeneklerini ve uzun dönem gelişimi açıklar.
Şu belirtilerden biri varsa beklemeden acil servise başvurun:
- Bebeğin bıngıldağı gergin ve kabarık hale geldiyse, kusma da başladıysa
- Çocuk olağan dışı uykuluysa, uyandırmak güçleştiyse ya da çok huzursuzsa
- Gözler aşağı doğru kayıyor, yukarı bakamıyorsa (batan güneş görünümü)
- Nöbet geçirdiyse ya da nefes alışında duraklamalar varsa
- Şantı olan çocukta ateş, şant hattı boyunca kızarıklık ya da şişlik varsa
Dandy-Walker Sendromu Nedir?
Dandy-Walker sendromu, arka kafa çukurunun (posterior fossa) en sık görülen doğumsal yapı bozukluğudur. Tıpta bu tabloya Dandy-Walker malformasyonu da denir.
Hastalığın adı, onu ilk tarif eden iki beyin cerrahından gelir. Walter Dandy 1914’te, Arthur Earl Walker ise 1942’de bu tabloyu yayımladı. Ancak bugünkü tanım beyin MR’ı yaygınlaştıktan sonra netleşti.
Özetle Dandy-Walker malformasyonunun üç temel bileşeni vardır:
- Vermis hipoplazisi: Beyinciğin iki yarısını birleştiren orta bölüm küçüktür ve yukarı doğru döner.
- Dördüncü ventrikülün kistik genişlemesi: Beyin sıvısının geçtiği bu boşluk balon gibi şişer.
- Arka çukurun büyümesi: Beynin arka kısmındaki kemik çukur genişler, büyük toplardamar birleşim yeri (torkula) yukarı kayar.
Görülme sıklığı yaklaşık 25.000-35.000 doğumda birdir. Dolayısıyla nadir bir hastalıktır. Ayrıca kız çocuklarında biraz daha sık ortaya çıkar.
Bu arada eski raporlarda sık geçen “Dandy-Walker varyantı” terimini uzmanlar bugün kullanmaz. Çünkü bu terim, birbirinden çok farklı seyreden tabloları aynı başlıkta topluyordu. Günümüzde radyologlar bunun yerine “vermis hipoplazisi” ya da “Blake cebi kisti” gibi daha net tanımlar kullanır.
Dandy-Walker Sendromu Neden Olur?
Dandy-Walker sendromu, gebeliğin ilk haftalarında beyinciğin ve dördüncü ventrikül çatısının gelişimindeki bir aksaklıktan doğar. Çoğu çocukta tek bir neden bulmak mümkün olmaz.
Bununla birlikte araştırmalar bazı risk etkenlerini ortaya koymuştur:
- Kromozom farklılıkları: Özellikle trizomi 18, trizomi 13 ve trizomi 9 bu tabloya eşlik eder.
- Tek gen değişiklikleri: Örneğin ZIC1, ZIC4 ve FOXC1 genlerini etkileyen küçük kayıplar bu tabloya yol açar.
- Eşlik eden sendromlar: PHACE sendromu ve bazı nadir genetik sendromlar Dandy-Walker bulgusu taşır.
- Gebelikteki etkenler: Ayrıca kızamıkçık ve sitomegalovirüs enfeksiyonları, kontrolsüz şeker hastalığı ve alkol kullanımı riski artırır.
Bu nedenle tanı konduğunda çoğu merkez genetik inceleme önerir. Çünkü genetik bir neden varsa sonraki gebeliklerdeki tekrarlama riski değişir. Öte yandan tek başına ortaya çıkan olgularda tekrarlama riski genellikle düşüktür.
Önemli bir not daha var. Ailenin gebelikte yaptığı ya da yapmadığı bir şey çoğu zaman bu tabloya yol açmaz. Bu yüzden ebeveynlerin suçluluk duygusuna kapılması yersizdir.
Dandy-Walker Sendromunun Belirtileri Nelerdir?
Dandy-Walker sendromunun belirtileri büyük ölçüde iki şeye bağlıdır: hidrosefalinin varlığına ve beyinciğin ne kadar etkilendiğine. Bu yüzden aynı tanıyı taşıyan iki çocuk çok farklı bir seyir izler.
Bebeklikte hangi belirtiler ortaya çıkar?
Belirtilerin çoğu yaşamın ilk yılında ortaya çıkar. Özellikle hidrosefaliye bağlı bulgular öne çıkar:
- Kafa çevresinin yaşa göre hızlı büyümesi, özellikle başın arka kısmının belirginleşmesi
- Bıngıldağın gergin ve kabarık olması
- Kusma, beslenme güçlüğü ve huzursuzluk
- Başını tutma, oturma ve emeklemede gecikme
- Kas tonusunda azalma (gevşek bebek)
Çocuklukta hangi belirtiler ortaya çıkar?
Daha büyük çocuklarda ise beyinciğe ait belirtiler ön plana geçer. Çünkü beyincik dengeyi ve hareketlerin uyumunu yönetir.
- Denge kaybı, geniş adımlı ve sendeleyerek yürüme (ataksi)
- Yürümeye geç başlama
- Gözlerde istemsiz titreme (nistagmus)
- İnce el becerilerinde zorluk
- Konuşmada gecikme ve öğrenme güçlüğü
- Baş ağrısı ve kusma (kafa içi basınç artışı varsa)
Buna ek olarak bazı çocuklar nöbet geçirir. Ancak nöbet her çocukta ortaya çıkmaz.
Erişkinlerde Dandy-Walker belirti verir mi?
Erişkinlerde Dandy-Walker tanısı seyrektir ve çoğu zaman başka bir nedenle çekilen MR’da rastlantısal olarak ortaya çıkar. Bazı erişkinlerde ise geç dönemde hidrosefali gelişir. Bu durumda baş ağrısı, denge bozukluğu ve görme şikayetleri başlar.
Dandy-Walker Sendromunda Hidrosefali Neden Gelişir?
Dandy-Walker sendromunda hidrosefali, beyin omurilik sıvısının dördüncü ventrikülden çıkış yollarının yetersiz açılmasından kaynaklanır. Sıvı birikir, ventriküller ve kist genişler.
Yayınlara göre Dandy-Walker malformasyonu olan çocukların büyük çoğunluğunda hidrosefali gelişir. Üstelik hidrosefali çoğu zaman doğumda değil, ilk aylarda belirginleşir. Bu nedenle tanı alan bebeklerde kafa çevresi ölçümü düzenli tekrarlanmalıdır.
Aynı zamanda cerrahın bakacağı önemli bir nokta vardır: üçüncü ve dördüncü ventrikülü bağlayan ince kanal (akuadukt) açık mı? Akuadukt açıksa tek bir boşaltma yolu iki bölmeyi de rahatlatır. Buna karşın akuadukt kapalıysa kist ve ventriküller ayrı ayrı ele alınır.
Hidrosefalinin genel mekanizması ve çocuklardaki seyri için çocuklarda hidrosefali sayfamıza bakabilirsiniz.
Dandy-Walker Sendromuna Hangi Sorunlar Eşlik Eder?
Dandy-Walker sendromu olan çocukların önemli bir kısmında beyin içinde ya da dışında başka gelişim farklılıkları bulunur. Uzun dönem gelişimi en çok bu eşlik eden sorunlar belirler.
Özellikle hekimler şu birliktelikleri araştırır:
- Beyinde: Korpus kallozumun (iki beyin yarısını bağlayan köprü) gelişmemesi, beyin kıvrımlarının düzensizliği, ensefalosel
- Kalpte: Doğumsal kalp delikleri ve damar anomalileri
- Yüzde: Dudak ve damak yarığı, göz gelişim farklılıkları
- Diğer organlarda: Böbrek anomalileri, fazla parmak (polidaktili)
Bu yüzden tanı sonrası kalp ultrasonu (ekokardiyografi), göz muayenesi ve işitme testi istenir. Böylece aile, çocuğun tüm ihtiyaçlarını baştan öğrenir.
Dandy-Walker Sendromu Gebelikte Ultrasonda Görünür mü?
Dandy-Walker sendromu çoğu zaman gebeliğin ikinci üç ayındaki ayrıntılı ultrasonda şüphe uyandırır. Ancak kesin yorum için zamanlama çok önemlidir.
Çünkü beyinciğin vermisi gebeliğin yaklaşık 18-20. haftasına kadar gelişimini tamamlar. Dolayısıyla daha erken haftalarda görülen açıklık çoğu zaman normaldir.
Nitekim erken haftada konan Dandy-Walker şüphesi, sonraki kontrolde sıklıkla ortadan kalkar.
Bu nedenle şüphe olduğunda izlenen yol genellikle şudur:
- Ayrıntılı ultrason tekrarı: Perinatoloji uzmanı vermisi farklı açılardan ölçer.
- Fetal MR: Vermisin büyüklüğünü, dönüş açısını ve eşlik eden beyin bulgularını netleştirir.
- Genetik inceleme: Amniyosentez ve kromozom mikrodizin analizi kalıtsal nedenleri araştırır.
- Diğer organların taranması: Özellikle fetal kalp ekosu eşlik eden kalp sorunlarını gösterir.
Öte yandan tanı alan bebeklerin çoğunda doğum şekli olağan obstetrik kurallara göre belirlenir. Ancak baş çevresi çok büyükse kadın doğum uzmanı sezaryeni seçer. Ayrıca doğumun çocuk beyin cerrahisi ve yenidoğan yoğun bakımı bulunan bir merkezde planlanması uygundur.
Dandy-Walker Sendromunun Teşhisi Doğumdan Sonra Nasıl Konur?
Doğumdan sonra Dandy-Walker tanısının temeli beyin MR’ıdır. MR, vermisi, dördüncü ventrikülü, kisti ve akuadukt açıklığını ayrıntılı gösterir.
Bunun yanında başka testler de yol gösterir:
- Bıngıldaktan ultrason: Bıngıldak açık bebeklerde ventrikül genişliğini radyasyonsuz ve hızlı izler.
- Bilgisayarlı tomografi: Acil durumda ya da şant kontrolünde hızlı bilgi verir, ancak rutin izlemde hekimler MR’ı seçer.
- Göz dibi muayenesi: Kafa içi basınç artışına bağlı ödemi araştırır.
- Gelişim değerlendirmesi: Çocuk nörolojisi motor ve zihinsel gelişimi düzenli ölçer.
Dandy-Walker Sendromu Hangi Kistlerle Karışır?
Arka çukurdaki her sıvı dolu boşluk Dandy-Walker malformasyonu değildir. Benzer görünen tablolar çok farklı seyrettiği için doğru adlandırma tedavi kararını doğrudan değiştirir.
| Tablo | Vermis | Dördüncü ventrikül | Hidrosefali | Genel seyir |
|---|---|---|---|---|
| Dandy-Walker malformasyonu | Küçük ve yukarı dönük | Kist gibi genişler, arka çukurla birleşir | Sık | Hidrosefali tedavisi sıklıkla gerekir, eşlik eden sorunlar belirleyicidir |
| Vermis hipoplazisi (eski adıyla Dandy-Walker varyantı) | Kısmen küçük | Normal ya da hafif geniş | Seyrek | Gelişim, eşlik eden bulgulara bağlıdır |
| Blake cebi kisti | Normal büyüklükte, hafifçe yukarı kaymış | Kisle bağlantılı genişler | Bazen | Çoğu izlenir, hidrosefali varsa endoskopi ya da şant |
| Mega sisterna magna | Normal | Normal | Yok | Genellikle normal varyant, tedavi gerekmez |
| Arka çukur araknoid kisti | Normal, kistin baskısıyla yer değiştirmiş | Normal ya da basılı | Kist büyükse olur | Bası yapıyorsa fenestrasyon ya da şant |
Kısacası vermisin büyüklüğü ve dönüş açısı bu ayrımın anahtarıdır. Bu nedenle MR’ı çocuk nöroradyolojisi deneyimi olan bir ekibin yorumlaması önemlidir.
Ayrıca arka çukurdaki kistler kimi zaman Chiari malformasyonu ile de karışır. Oysa Chiari malformasyonunda arka çukur küçüktür ve beyincik dokusu aşağı sarkar. Dandy-Walker’da ise tam tersine arka çukur büyüktür.
Arka çukurdaki diğer kistlerin ayrıntısını araknoid kist sayfamızda bulabilirsiniz.
Dandy-Walker Sendromunda Ameliyat Ne Zaman Gerekir?
Dandy-Walker sendromunda ameliyatın amacı malformasyonun kendisi değil, ona bağlı hidrosefali ya da bası yapan kisttir. Beyinciğin gelişmemiş bölümünü onarmak mümkün değildir.
Bu yüzden karar şu bulgulara dayanır:
- Kafa çevresinin persentil eğrisini aşarak büyümesi
- Ventrikül ya da kist boyutunun ardışık görüntülemelerde artması
- Kusma, uykuya eğilim, bıngıldak gerginliği gibi basınç belirtileri
- Gelişim basamaklarında gerileme
- Göz dibinde ödem
Buna karşın hidrosefalisi olmayan ve gelişimi süren çocuklar ameliyat olmaz. Bu çocuklar düzenli MR ve gelişim kontrolleriyle izlenir. Nitekim bazı Dandy-Walker tanılı kişiler yaşam boyu hiç ameliyat olmaz.
Dandy-Walker Sendromunda Hangi Tedaviler Uygulanır?
Dandy-Walker sendromunun cerrahi tedavisi, beyin omurilik sıvısının birikmesini önleyen bir boşaltma yolu kurmaya dayanır. Seçilecek yöntem çocuğun yaşına, akuadukt açıklığına ve kistin davranışına göre değişir.
| Yöntem | Nasıl çalışır? | Kimde öne çıkar? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Ventriküloperitoneal (VP) şant | Yan ventrikülden karın boşluğuna ince bir boru ile sıvı boşaltır | Akuadukt açık, ventriküller ve kist birlikte genişlemiş çocuk | Akuadukt kapalıysa kist küçülmez, yukarı doğru beyincik itilmesi riski doğar |
| Kistoperitoneal şant | Doğrudan arka çukurdaki kisti karına boşaltır | Kistin bası yaptığı, ventriküllerle bağlantının açık olduğu olgu | Akuadukt kapalıysa tek başına yetmez, ventriküller genişlemeyi sürdürür |
| İkili (Y) şant | Ventrikül ve kistten gelen iki kateteri tek valfe bağlar | Akuadukt kapalı, iki bölme ayrı ayrı genişlemiş çocuk | Sistem daha karmaşıktır, revizyon olasılığı artar |
| Endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV) | Üçüncü ventrikül tabanında küçük bir açıklık oluşturur, şant gerektirmez | Anatomisi uygun, genellikle daha büyük çocuklar; bebeklerde koroid pleksus koterizasyonu ile birlikte | Bebeklerde başarısı daha düşüktür, kapanma olursa cerrah şanta geçer |
| Kist fenestrasyonu | Kist duvarını açık ya da endoskopik yolla açarak sıvı yollarına bağlar | Şantla düzelmeyen ya da özel anatomisi olan olgular | Tek başına kullanıldığında açıklık yeniden kapanabiliyor |
Görüldüğü gibi tek bir doğru yöntem yoktur. Bu nedenle çocuk beyin cerrahı, MR’daki akuadukt açıklığını ve kistin ventriküllerle ilişkisini ameliyattan önce ayrıntılı inceler.
Şant ameliyatında neler olur?
Şant ameliyatı genel anestezi altında genellikle 1-1,5 saat sürer.
Önce cerrah kafatasında küçük bir delik açar ve ventriküle ya da kiste ince bir kateter yerleştirir. Ardından basıncı ayarlayan valfi deri altına koyar. Son olarak boruyu deri altından karın boşluğuna ilerletir.
Çoğu çocuk birkaç gün içinde taburcu olur. Şantın türleri, valf ayarları ve olası sorunları şant ameliyatı sayfamız ayrıntılı biçimde anlatıyor.
Endoskopik yöntem hangi çocuklarda öne çıkar?
Endoskopik yöntem, kalıcı bir yabancı cisim taşımadan sıvı akışını yeniden kurmayı hedefler. Özellikle akuadukt sorununun öne çıktığı ve anatominin uygun olduğu çocuklarda gündeme gelir.
Ancak bir yaşın altındaki bebeklerde beyin omurilik sıvısının emilimi henüz olgunlaşmamıştır. Bu yüzden yalnız ETV ile başarı sınırlı kalır.
Bu nedenle bazı merkezler bu yaş grubunda ETV’yi koroid pleksus koterizasyonu ile birleştirir. Yöntemin ayrıntısı için endoskopik beyin ameliyatı yazımıza bakabilirsiniz.
Dandy-Walker Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Dandy-Walker sendromunda ameliyat riskleri, büyük ölçüde şant ve endoskopi işlemlerinin genel risklerine benzer. Ancak arka çukur anatomisi bazı özel noktalar ekler.
- Şant tıkanması: En sık sorundur ve yıllar içinde revizyon ameliyatı gerektirir.
- Şant enfeksiyonu: Çoğunlukla ilk aylarda ortaya çıkar, ateş ve şant hattında kızarıklık yapar.
- Aşırı boşaltma: Ventriküllerin çökmesine, baş ağrısına ve zar altı sıvı toplanmasına yol açar.
- Yukarı doğru itilme: Yalnız ventrikül boşaltılıp kist bırakılırsa beyincik yukarı doğru baskı altında kalır.
- ETV kapanması: Açıklık zamanla kapanırsa belirtiler geri döner ve şant gerekir.
Bu nedenle ameliyattan sonra ilk yıllarda düzenli kontrol şarttır. Ayrıca ailenin şant sorununa işaret eden belirtileri tanıması hayati önem taşır.
Dandy-Walker Sendromunda Ameliyattan Sonra Süreç Nasıl İlerler?
Ameliyattan sonraki süreç, çocuğun genel gelişimini destekleyen uzun soluklu bir takip programıdır. Hidrosefali kontrol altına alındıktan sonra odak gelişime ve rehabilitasyona kayar.
| Dönem | Beklenen | Kontrol |
|---|---|---|
| İlk hafta | Hastanede yara ve nörolojik izlem, beslenmeye dönüş | Taburculuk öncesi görüntüleme |
| İlk 1-3 ay | Bıngıldak gerginliğinin ve kusmanın gerilemesi | Kafa çevresi ölçümü, bıngıldak ultrasonu ya da MR |
| İlk yıl | Gelişim basamaklarında ilerleme, fizyoterapiye başlama | 3-6 ayda bir beyin cerrahisi ve çocuk nörolojisi kontrolü |
| Okul öncesi dönem | Denge, konuşma ve öğrenme desteği | Yıllık görüntüleme, göz ve işitme kontrolü |
| Okul çağı ve sonrası | Bireysel eğitim planı, sosyal destek | Şant sorunu belirtisi olursa hemen değerlendirme |
Bu süreçte fizyoterapi denge ve kas tonusu için, dil ve konuşma terapisi ise iletişim becerileri için önemlidir. Bunun yanında özel eğitim desteği okul uyumunu kolaylaştırır.
Dandy-Walker Sendromu Olan Çocuklar Normal Gelişir mi?
Dandy-Walker sendromu olan çocukların gelişimi çok geniş bir yelpazede değişir. Bir kısmı akranlarıyla benzer bir zihinsel gelişim gösterirken bir kısmında belirgin gelişim geriliği olur.
Araştırmalar uzun dönem sonucu en çok etkileyen etkenleri şöyle sıralar:
- Vermisin yapısı: Özellikle MR’da vermisin normal kıvrımları (lobülasyon) korunmuşsa gelişim daha iyi seyreder.
- Eşlik eden beyin anomalileri: Korpus kallozum yokluğu gibi ek bulgular gelişimi olumsuz etkiler.
- Kromozom ve sendrom varlığı: Genetik bir sendrom varsa seyir çoğunlukla o sendroma bağlıdır.
- Hidrosefalinin zamanında tedavisi: Uzun süre kontrolsüz kalan basınç beyin dokusuna zarar verir.
- Şant sorunlarının erken fark edilmesi: Bu sayede tekrarlayan basınç atakları önlenir.
Dolayısıyla tek başına Dandy-Walker tanısı çocuğun geleceği hakkında kesin bir yargı vermez. Aileye en doğru bilgiyi, MR bulgularını ve genetik sonuçları birlikte değerlendiren ekip verir.
Dandy-Walker Sendromuna Hangi Bölüm Bakar?
Dandy-Walker sendromu çok disiplinli bir yaklaşım gerektirir. Gebelikte perinatoloji ve tıbbi genetik, doğumdan sonra ise çocuk nörolojisi ve beyin cerrahisi birlikte çalışır.
Özellikle hidrosefali ve kist yönetimi çocuk beyin cerrahisinin alanındadır. Ayrıca fizik tedavi, göz, kalp ve gelişimsel pediatri bölümleri takipte yer alır. Bu konudaki genel yaklaşımı çocuk beyin cerrahisi sayfamızda okuyabilirsiniz.
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak Dandy-Walker Sendromuna Nasıl Yaklaşır?
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, 27 yılı aşkın beyin ve sinir cerrahisi deneyimiyle çocuklardaki hidrosefali ve arka çukur kistlerini değerlendirir. Öncelikle ameliyatın gerçekten gerekli olup olmadığını netleştirmeyi hedefler.
Bu amaçla muayenede kafa çevresi eğrisini, gelişim basamaklarını ve MR bulgularını birlikte ele alır. Ardından akuadukt açıklığına ve kistin davranışına göre şant ya da endoskopik seçeneği aileyle açıkça konuşur. Ayrıca ameliyat sonrası uyarı belirtilerini aileye ayrıntılı anlatır.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzman Değerlendirmesi için Randevu Alın
Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak ile görüşün.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir uzmana başvurun. Bebekte bıngıldak kabarması, kusma, aşırı uyku hali, nöbet ya da şant hattında kızarıklıkla birlikte ateş başlarsa beklemeden acil servise gidin.










