Kübital Tünel Sendromu (Dirsekte Sinir Sıkışması): Belirtileri ve Tedavisi

Kübital tünel sendromu, ulnar sinirin dirseğin iç yüzündeki dar kanalda sıkışmasıdır. En tipik belirtisi serçe parmakta ve yüzük parmağının yarısında uyuşmadır. Şikâyetler özellikle dirsek uzun süre bükülü kalınca artar.

Bu tablo, el ve kol sinirlerinin sıkışmaları arasında karpal tünel sendromundan sonra en sık ikinci sıradadır. Halk arasında “dirsekte sinir sıkışması” ya da “ulnar sinir sıkışması” olarak da bilinir.

İyi haber şu ki hafif vakaların önemli bir bölümü dirseği korumakla ve gece ateliyle düzelir. Buna karşın elde kas erimesi başladıysa beklemek kalıcı güç kaybı riskini artırır. Dolayısıyla asıl soru, sinirin ne kadar etkilendiği ve şikâyetin gerçekten dirsekten kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır.

Bu sayfa önce sinirin dirsekte neden sıkıştığını anlatır. Ardından belirtileri, benzer hastalıklardan ayrımı, ameliyatsız tedaviyi ve cerrahi seçenekleri sade bir dille ele alır.

Kübital Tünel Sendromu Nedir, Ulnar Sinir Dirsekte Neden Sıkışır?

Kübital tünel, dirseğin iç yüzünde kemik ile bağ dokusunun oluşturduğu dar bir kanaldır. Ulnar sinir bu kanalın içinden geçerek ön kola ve ele ulaşır.

Aslında dirseğinizi bir yere çarptığınızda kolunuza yayılan elektrik hissi bu sinirden kaynaklanır. Sinir burada deri altına çok yakın durur. Üstelik onu koruyan kalın bir kas ya da yağ tabakası yoktur.

Kanalın tabanını dirsek kemiği ve eklem bağı oluşturur. Çatısını ise ince bir bağ dokusu şeridi kapatır. Dirseği büktüğünüzde bu şerit gerginleşir, dolayısıyla kanalın hacmi belirgin biçimde daralır.

Ayrıca dirsek bükülünce sinir birkaç milimetre uzar. Sonuç olarak sinir hem sıkışır hem de gerginleşir. Bu iki etki sinirin kanlanmasını azaltır, ardından uyuşma ve karıncalanma başlar.

Ulnar Sinir Elde Hangi Bölgeleri Yönetir?

Ulnar sinir, serçe parmağın ve yüzük parmağının serçe tarafındaki yarısının duyusunu taşır. Bununla birlikte elin ince hareketlerini yöneten küçük kasların çoğunu da çalıştırır.

Örneğin parmakları açıp kapamak, kâğıdı başparmak ile işaret parmağı arasında sıkıştırmak ve kalem tutmak bu kaslara bağlıdır. Bu yüzden ileri vakalarda hasta yalnızca uyuşmadan değil, el becerisinin azalmasından da yakınır.

Kübital Tünel Sendromu Neden Olur?

Kübital tünel sendromunun en sık nedeni, dirseğin uzun süre bükülü kalması ve dirseğe tekrarlayan baskıdır. Çoğu hastada belirgin tek bir neden bulunmaz, günlük alışkanlıklar birikerek siniri yorar.

• Uyurken dirseği bükmek: Kolunu yastığın altına alarak ya da bükük yatan kişilerde sinir saatlerce gergin kalır.
• Uzun telefon görüşmeleri: Telefonu kulağa tutarken dirsek tam bükülü kalır, bu da kanalı daraltır.
• Dirseği masaya ya da araç kapısına yaslamak: Doğrudan basınç, korumasız siniri ezer.
• Tekrarlayan bükme hareketleri: Bazı meslekler ve fırlatma sporları siniri sürekli zorlar.
• Sinirin yerinden kayması: Bazı kişilerde sinir, dirsek bükülünce kemik çıkıntısının üzerinden öne atlar ve sürtünerek tahriş olur.
• Eski dirsek kırığı ya da kemik deformitesi: Çocuklukta geçirilen kırık, yıllar sonra dirseği eğri bırakır ve siniri germeye başlar.
• Eklem içi değişiklikler: Kireçlenme, kemik çıkıntıları, kistler ve romatizmal hastalıklar kanalı daraltır.
• Genel risk etkenleri: Şeker hastalığı, böbrek yetmezliği ve sigara siniri sıkışmaya karşı daha hassas hâle getirir.

Öte yandan dirsek bölgesindeki kesiler de ulnar sinire doğrudan zarar verir. Bu durum bir sıkışma değil, yaralanmadır. Kesiye bağlı sinir hasarını sinir kesilmesi sayfamızda ayrıca anlattık.

Kübital Tünel Sendromunun Belirtileri Nelerdir?

Kübital tünel sendromunun ilk belirtisi genellikle serçe parmakta ve yüzük parmağının yarısında gelip giden uyuşmadır. Hastalık ilerledikçe uyuşma kalıcı hâle gelir, ardından elde güç kaybı başlar.

• Uyuşma ve karıncalanma: Serçe parmakta ve yüzük parmağının serçe tarafında başlar, sıklıkla elin sırtına da uzanır.
• Gece artan şikâyet: Hasta çoğu zaman eli uyuşmuş olarak uyanır ve elini sallayarak rahatlamaya çalışır.
• Dirsek iç yüzünde ağrı: Ağrı bazen ön kolun iç kenarı boyunca bileğe doğru iner.
• El becerisinde azalma: Düğme iliklemek, kavanoz açmak ve bozuk para toplamak zorlaşır.
• Kavrama gücünde azalma: Hasta elindeki bardağı ya da anahtarı düşürmeye başlar.
• Kas erimesi: İleri evrede başparmak ile işaret parmağı arasındaki kas çöker, el sırtında kemikler belirginleşir.
• Pençe el görünümü: En ağır vakalarda serçe ve yüzük parmağı bükük durur, tam açılamaz.

Ayrıca serçe parmak, hasta farkında olmadan sıklıkla yana doğru açık durur. Bu yüzden hasta elini cebine sokarken serçe parmağının takıldığını fark eder.

Kübital Tünel Sendromu Hangi Evrelerde İlerler?

Hekimler kübital tünel sendromunu çoğunlukla üç evrede sınıflar. Bu sınıflama tedavi seçimini ve iyileşme beklentisini doğrudan etkiler.

Dolayısıyla erken evrede başvuran hastanın iyileşme şansı belirgin biçimde daha yüksektir. Buna karşın kas erimesi uzun süredir varsa ameliyat sonrası gücün bir kısmı her zaman geri gelmez.

Serçe Parmak Uyuşması Her Zaman Kübital Tünel mi?

Hayır, serçe parmak uyuşmasının dirsek dışında da nedenleri vardır. Özellikle boyundaki sinir kökü basısı ve bilekteki sıkışma benzer şikâyetler yapar.

Örneğin boyun fıtığı C8 sinir kökünü sıkıştırdığında uyuşma yine serçe parmağa iner. Bu tabloyu kola vuran ağrı sayfamızda ayrıntılı anlattık. Benzer şekilde bilekteki karpal tünel sendromu da el uyuşmasının en sık nedenidir, ancak farklı parmakları etkiler.

Bu tablodaki en değerli ipucu el sırtıdır. Çünkü el sırtına giden ulnar sinir dalı ana sinirden bilekten önce ayrışır. Dolayısıyla el sırtı da uyuşuyorsa sorun büyük olasılıkla bilekte değil, dirsekte ya da daha yukarıdadır.

Bazı hastalarda ise iki sıkışma birlikte bulunur. Örneğin aynı hastada hem boyunda kök basısı hem de dirsekte sıkışma bulunur. Bu yüzden hekim muayeneyi boyundan başlatır ve tüm kolu değerlendirir.

Kübital Tünel Sendromu Tanısı Nasıl Konur?

Kübital tünel sendromunun tanısını hekim önce muayeneyle koyar, ardından EMG ile doğrular. EMG ayrıca sinirin ne kadar hasar gördüğünü gösterir, dolayısıyla tedavi kararında belirleyici rol oynar.

• Tinel testi: Hekim dirsek iç yüzündeki sinirin üzerine hafifçe vurur. Serçe parmağa yayılan elektrik hissi sıkışmayı düşündürür.
• Dirsek bükme testi: Hasta dirseğini bir dakika boyunca tam bükülü tutar. Bu sürede uyuşmanın başlaması ya da artması tanıyı destekler.
• Froment işareti: Hasta bir kâğıdı başparmak ile işaret parmağı arasında tutar. Kas zayıfsa başparmağını bükerek telafi etmeye çalışır.
• Kas gücü ve kas kitlesi değerlendirmesi: Hekim parmak açma gücünü ölçer ve el sırtındaki kas incelmesine bakar.
• EMG (sinir ileti çalışması): Sinir iletisinin dirsek seviyesinde yavaşlayıp yavaşlamadığını gösterir. Ayrıca kaslarda kalıcı hasar olup olmadığını ortaya koyar.
• Ultrason: Sinirin dirsekte şişip şişmediğini ve hareketle yerinden kayıp kaymadığını gösterir.
• Röntgen ve MR: Eski kırık, kireçlenme ya da kist şüphesinde hekim dirsek görüntülemesi ister. Boyun kaynaklı bir sorun düşünülürse boyun MR’ı da gerekir.

Bununla birlikte EMG çok erken evrede bazen normal çıkar. Bu durumda hekim muayene bulgularına göre tedaviye başlar ve testi birkaç ay sonra tekrarlar.

Kübital Tünel Sendromu Ameliyatsız Geçer mi?

Evet, hafif kübital tünel sendromunda ameliyatsız tedavi çoğu zaman yeterlidir. Kas gücü normal olan ve kas erimesi bulunmayan hastalarda ilk basamak her zaman dirseği korumaktır.

Ameliyatsız tedavinin temel amacı sinire binen gerilmeyi ve basıncı azaltmaktır. Böylece sinir dinlenir ve kanlanması düzelir. Hekimler bu tedaviye genellikle en az 6-12 hafta süre tanır.

Öte yandan sinir çevresine yapılan kortizon iğnesinin bu bölgede yararı sınırlıdır. Üstelik iğne, deri altına çok yakın duran sinire zarar verme riski taşır. Bu yüzden hekimler kübital tünelde iğne tedavisini genellikle önermez.

Ayrıca ameliyatsız tedavi, kas erimesi başlamış hastada zaman kaybına yol açar. Dolayısıyla tedavi sürerken hasta güçsüzlüğün artıp artmadığını dikkatle izlemelidir.

Kübital Tünel Sendromunda Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Kübital tünel sendromunda ameliyat, elde güç kaybı ya da kas erimesi varsa veya 3 aylık düzenli tedaviye rağmen şikâyetler sürüyorsa gündeme gelir. Cerrah bu kararı muayene ve EMG bulgularını birlikte değerlendirerek verir.

• Kas erimesi ya da güç kaybı: Sinir hasarı ilerliyor demektir, ameliyatı geciktirmemek gerekir.
• EMG’de ağır bulgu: Kaslarda sinir kaybını gösteren bulgular erken cerrahiyi destekler.
• Dirençli şikâyet: Atel ve alışkanlık düzenlemesine rağmen uyku ve iş hayatını bozan uyuşma.
• Yapısal neden: Kist, kemik çıkıntısı ya da eski kırığa bağlı deformite siniri sıkıştırıyorsa.
• Yerinden kayan sinir: Sinir her bükülmede kemiğin üzerinden atlayıp ağrı yapıyorsa.

Kübital Tünel Ameliyatında Cerrah Ne Yapar?

Kübital tünel ameliyatının amacı, ulnar sinirin üzerindeki baskıyı kaldırmak ve dirsek bükülünce gerilmesini önlemektir. Cerrah bunun için dirseğin iç yüzünden birkaç santimetrelik bir kesi yapar. Ardından siniri sıkıştıran bağ dokusunu mikroskop ya da büyüteç altında açar.

Ekip ameliyatı çoğunlukla bölgesel ya da genel anesteziyle gerçekleştirir ve işlem genellikle bir saat kadar sürer. Hastaların büyük bölümü aynı gün ya da ertesi gün evine döner.

Sinir dokusuyla mikroskop altında çalışmak, beyin ve sinir cerrahisinin temel eğitimidir. Nitekim karpal tünel ve dirsekteki sıkışma ameliyatları aynı uzmanlık alanına girer. Bilekteki sıkışmanın tedavisini karpal tünel sendromu sayfamızda anlattık.

Kübital Tünel Ameliyatında Hangi Yöntemler Var?

Cerrah yöntemi; sıkışmanın nedenine, sinirin yerinden kayıp kaymadığına ve dirsek yapısına göre seçer. Aşağıdaki tablo başlıca seçenekleri karşılaştırır.

Karşılaştırmalı çalışmalar, ilk kez ameliyat olan hastalarda basit gevşetme ile sinir taşıma arasında belirgin bir sonuç farkı göstermedi. Buna karşın taşıma ameliyatlarında yara sorunları biraz daha sık ortaya çıktı.

Bu yüzden pek çok cerrah ilk tercih olarak basit gevşetmeyi seçer. Ancak sinir dirsek bükülünce yerinden fırlıyorsa cerrah ameliyat sırasında taşıma kararı verir.

Ayrıca ekip gerekli durumlarda ameliyat boyunca nöromonitorizasyon ile sinir fonksiyonunu izler. Böylece cerrah sinirin tepkisini anında takip eder.

Kübital Tünel Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Deneyimli ellerde kübital tünel ameliyatı güvenli bir girişimdir. Yine de her cerrahi işlem gibi bazı riskleri vardır, dolayısıyla cerrah bunları ameliyat öncesinde hastayla konuşur.

• Dirsek çevresinde uyuşma: Kesi bölgesindeki ince deri sinirleri etkilenirse dirsek altında küçük bir alanda uyuşma gelişir.
• Geçici sinir hassasiyeti: Sinir rahatladıktan sonra birkaç hafta karıncalanma artar, ardından çoğunlukla kendiliğinden geçer.
• Yara sorunları: Enfeksiyon, kanama ve hassas yara izi seyrek gelişir.
• Dirsek hareketinde kısıtlılık: Özellikle kas altına taşıma sonrası düzenli egzersizle düzelir.
• Şikâyetin sürmesi ya da tekrarlaması: Az sayıda hastada yeniden ameliyat gerekir.

Kübital Tünel Ameliyatından Sonra İyileşme Ne Kadar Sürer?

Basit gevşetmeden sonra hasta dirseğini genellikle ilk günlerde hareket ettirmeye başlar. Sinir taşıma ameliyatlarında ise cerrah kolu bir süre atelde tutar, bu da iyileşmeyi uzatır.

Genellikle gece uyuşması ve dirsek ağrısı ilk haftalarda belirgin biçimde azalır. Buna karşın sinir milimetre milimetre iyileştiği için kas gücü çok daha yavaş geri gelir.

Ayrıca ameliyat öncesinde uzun süredir kas erimesi olan hastalarda elin gücünün bir kısmı kalıcı olarak azalır. Bu yüzden ilerleyen güçsüzlükte tedaviyi ertelememek en önemli kuraldır.

Dirsekte Sinir Sıkışmasını Önlemek İçin Ne Yapabilirsiniz?

Kübital tünel sendromunu önlemenin temeli, dirseği uzun süre bükülü tutmamak ve dirseğe doğrudan baskıdan kaçınmaktır. Bu basit önlemler hem hastalığın başlamasını hem de tedavi sonrası tekrarlamasını zorlaştırır.

• Telefonda kulaklık kullanın: Böylece dirseğinizi uzun süre tam bükmek zorunda kalmazsınız.
• Dirseğinizi sert yüzeylere yaslamayın: Masa kenarı, koltuk kolu ve araç kapısı siniri doğrudan ezer.
• Uyku pozisyonunuza dikkat edin: Kolunuzu yastığın altına alarak ya da tam bükük yatmaktan kaçının.
• Masa düzeninizi ayarlayın: Klavye ve fare, dirseğiniz hafif açık kalacak yükseklikte olsun.
• Sık mola verin: Tekrarlayan bükme gerektiren işlerde kolunuzu düzenli aralıklarla gevşetin.
• Kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun: Özellikle şeker hastalığı sinirleri sıkışmaya karşı hassaslaştırır.

Öte yandan kolda yaygın uyuşma ve güçsüzlük, bazen dirsekteki değil omuz bölgesindeki sinir ağının sorunudur. Bu ağın yaralanmalarını brakiyal pleksus yaralanması sayfamızda inceledik. Aynı ağın köprücük kemiği altındaki sıkışmasını ise torasik outlet sendromu sayfamızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Kolda ani güçsüzlük, yüzde kayma ya da konuşma bozukluğu gelişirse beklemeden acil servise başvurun.