Brakiyal Pleksus Yaralanması: Belirtileri, Tipleri ve Ameliyat Zamanı

Brakiyal pleksus yaralanması, boyundan kola uzanan sinir ağının gerilme, kopma ya da ezilme ile hasar görmesidir. Hasta omzunu kaldıramaz, dirseğini bükemez ya da elini kullanamaz. Ayrıca kolda uyuşma ve yanıcı bir ağrı gelişir.

Bu yaralanmanın sonucu büyük ölçüde zamana bağlıdır. Nitekim hafif hasarda sinir ağı kendini onarır; ancak kopma ve kök ayrılmasında bu onarım gerçekleşmez.

Dolayısıyla hasarın tipini ilk haftalarda belirlemek gerekir. Cerrahi kararın en verimli dönemi genellikle ilk altı aydır.

Bu sayfa brakiyal pleksusun ne olduğunu, yaralanma tiplerini, belirtileri ve tanı sırasını anlatır. Ayrıca sinir onarımı, sinir transferi ve ağrı cerrahisi seçeneklerini karşılaştırır.

Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, periferik sinir cerrahisini beyin ve omurga cerrahisiyle birlikte yürütür. Bu yüzden sayfa özellikle zamanlama ve cerrahi karar üzerinde durur.

Brakiyal Pleksus Nedir?

Brakiyal pleksus, omurilikten çıkan beş sinir kökünün birleşip ayrıldığı sinir ağıdır. Kökler boynun beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci seviyesi ile göğsün ilk seviyesinden çıkar. Hekimler bunları C5, C6, C7, C8 ve T1 olarak adlandırır.

Öncelikle bu kökler üç ana gövde oluşturur. Ardından köprücük kemiğinin altında yeniden dallanır.

Sonunda kolun beş büyük sinirine dönüşür. Böylece omuz, kol, önkol ve el tek bir ağdan beslenir.

Ayrıca her kök belirli bir işlevden sorumludur. Örneğin üst kökler omzu ve dirseği çalıştırır.

Buna karşın alt kökler el ve parmak kaslarını yönetir. Bu dağılım, muayenede hasarın yerini bulmayı kolaylaştırır.

Brakiyal Pleksus Yaralanması Neden Olur?

Yaralanmanın temel mekanizması, boyun ile omuz arasındaki mesafenin zorla açılmasıdır. Bu açılma sinir ağını bir yay gibi gerer. Ayrıca şiddetli gerilme siniri yırtar ya da kökü omurilikten koparır.

Erişkinlerde en sık neden yüksek hızlı trafik kazalarıdır. Özellikle motosiklet kazasında sürücü omuz üstüne düşer; böylece baş bir yana, omuz öbür yana gider. Buna ek olarak iş kazaları, yüksekten düşme ve kolun makineye kaptırılması da benzer tablo yaratır.

Buna karşın diğer nedenler daha seyrektir. Örneğin bıçak ya da ateşli silah yaralanması sinire doğrudan zarar verir. Kol ve el seviyesindeki kesici yaralanmaları sinir kesilmesi sayfamızda ayrıca anlattık.

Ayrıca omuz çıkığı ve köprücük kemiği kırığı çevredeki dalları ezer. Nitekim göğüs bölgesine verilen ışın tedavisi ve bu bölgedeki tümörler de yıllar içinde yavaş bir hasar yapar.

Bebeklerde Doğum Felci Nasıl Oluşur?

Doğum felci, doğum sırasında bebeğin omzu takıldığında gelişen brakiyal pleksus yaralanmasıdır. Bu sırada başa uygulanan çekiş, boyun ile omuz arasındaki sinir ağını gerer. Bu yüzden özellikle iri bebeklerde ve zor doğumlarda risk artar.

Bebeklerin çoğunda hasar hafiftir ve ilk aylarda kendiliğinden düzelir. Buna karşın bazı bebeklerde kol hareketi geri gelmez.

Bu nedenle ailenin üçüncü ayda dirsek bükme hareketini hekime göstermesi önemlidir. Bu hareket hâlâ yoksa hekim cerrahi değerlendirmeyi öne çeker.

Yaralanmanın Tipleri Nelerdir?

Hasarın tipi hem tedaviyi hem de iyileşme beklentisini belirler. Hekimler yaralanmayı hafiften ağıra doğru dört grupta inceler. Aşağıdaki tablo bu grupları, kendiliğinden düzelme şansını ve tedavi yönünü özetler.

Avülsiyon en ağır tiptir. Çünkü kopan kökü omuriliğe yeniden dikmek bugün mümkün değildir. Bu yüzden cerrah çalışan başka bir siniri kullanarak işlevi yeniden kurar.

Hekimler hasarı ayrıca yerine göre de sınıflar. Omurilik ile duyu düğümü arasındaki hasara ganglion öncesi, sonrasındaki hasara ise ganglion sonrası der.

Tam ve Kısmi Tutulum Arasındaki Fark Nedir?

Bazı hastalarda yalnızca üst kökler etkilenir. Bu tabloda omuz ve dirsek çalışmaz, buna karşın el hareketleri korunur.

Hekimler bu tipe Erb felci der. Buna karşın alt kök tutulumu eli etkiler; hekimler buna Klumpke felci der.

Öte yandan en ağır tablo tam tutulumdur. Kol omuzdan parmak uçlarına kadar hareketsiz ve duyusuz kalır.

Hasta kolunu yanında sallanan bir yük gibi tanımlar. Dolayısıyla bu hastalarda cerrahi planlama daha erken başlar.

Brakiyal Pleksus Yaralanması Belirtileri Nelerdir?

Öncelikle belirtiler hasarın yerine ve ağırlığına göre değişir. Hafif yaralanmada kolda kısa süreli yanma ve elektriklenme olur.

Sporcular buna iğne batması tarzı yanma der ve şikâyet dakikalar içinde geçer. Ağır yaralanmada ise kalıcı güç kaybı gelişir.

Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Omzu kaldıramama ya da kolu yana açamama
• Dirseği bükememe, bardağı ağza götürememe
• Bilek ve parmaklarda güç kaybı, kavrama zorluğu
• Kolda uyuşma, karıncalanma ya da hiç his olmaması
• Kolda ve elde yanıcı, ezici ya da elektrik çarpması tarzı ağrı
• Omuz ve kol kaslarında haftalar içinde erime
• Aynı taraf gözde küçük göz bebeği ve düşük göz kapağı

Özellikle son madde özel bir anlam taşır. Hekimler bu bulguya Horner bulgusu der ve alt köklerin omurilikten koptuğunu düşündürür.

Buna ek olarak kürek kemiği çevresindeki kasların felci de kökün çok yakından hasar gördüğünü gösterir. Bu iki bulgu hekimi erken sinir transferi planına yönlendirir.

Ağrı Neden Bu Kadar Şiddetli?

Özellikle kök kopmasında ağrı, hastaların en çok zorlandığı sorundur. Hasta hissetmediği kolda sürekli yanma ve ani şimşek çakması tarzı ağrı yaşar. Bu ağrı omurilikteki sinir hücrelerinin uyarısız kalmasından kaynaklanır.

Bu nedenle sıradan ağrı kesiciler çoğu zaman yetersiz kalır. Hekim önce sinir ağrısına yönelik ilaçları dener.

Ağrı yine de dayanılmazsa omurilik düzeyindeki ağrı cerrahisi gündeme gelir. Bu seçenekleri ağrı cerrahisi ve omurilik pili sayfasında anlattık.

Öte yandan bacaklardaki uyuşma, omurilikte de hasar olduğunu düşündürür. Bu durumda ekip önce boynu sabitler ve omuriliği değerlendirir.

Ayrıntıları omurilik yaralanması sayfasında bulabilirsiniz. Ayrıca soğuk ve soluk kol, sinirle birlikte atardamarın da zarar gördüğünü gösterir; bu durumda damar onarımı önceliklidir.

Kol Güçsüzlüğü Boyun Fıtığından mı Pleksustan mı?

Kolda güç kaybı ve uyuşma yalnızca pleksus yaralanmasında görülmez. Nitekim boyun fıtığı ve torasik çıkış sıkışması da benzer şikâyet yapar. Bu ayrımı kola vuran ağrı sayfasında ayrıntılı olarak anlattık.

Ayrıca bilekteki sinir sıkışması uyuşmayı ele sınırlı tutar. Aşağıdaki tablo bu dört durumu karşılaştırır.

Örneğin boyun fıtığında güç kaybı çoğunlukla tek bir kasta kalır. Bu tabloyu boyun fıtığı sayfasında anlattık. Elde uyuşmayla sınırlı şikâyetlerde ise karpal tünel ve sinir sıkışması sayfası yol gösterir.

Brakiyal Pleksus Yaralanmasında Tanı Nasıl Konur?

Hekim tanıya muayeneyle başlar ve süreci haftalara yayar. Çünkü bazı tetkikler ilk günlerde gerçek hasarı göstermez.

Bu yüzden hekim tetkikleri belirli bir takvime göre ister. Aşağıdaki tablo bu sırayı gösterir.

Ayrıca EMG’nin zamanlaması önemlidir. Nitekim ilk iki haftada çekilen EMG sinirin gerçek durumunu göstermez.

Buna karşın üçüncü haftadan sonra kas liflerindeki değişim belirginleşir. Ayrıca duyu siniri iletiminin korunduğu hissiz bir kol, kök kopmasını düşündürür.

Bununla birlikte görüntülemede en değerli ipucu yalancı kesedir. Kök koptuğunda omurilik zarı o noktada küçük bir sıvı cebi oluşturur.

MR ya da BT miyelografi bu cebi gösterir. Böylece cerrah onaracağı kökleri ve transfer gereken kökleri ameliyattan önce belirler.

Brakiyal Pleksus Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?

Cerrahi kararında temel kural şudur: sinir kendini onaramıyorsa bekleme uzamamalıdır. Çünkü felçli kas zamanla erir ve sinir bağlantısını kabul etme yeteneğini yitirir. Bu kayıp genellikle 12 ila 18 ay içinde kalıcı hale gelir.

Dolayısıyla cerrahlar zamanlamayı üç duruma göre kurar:

• Hemen cerrahi: Kesici alet yaralanması, açık yara ya da damar hasarı varsa ekip sinire aynı seansta bakar.
• Erken cerrahi (ilk 3 ay): Görüntüleme kök kopmasını açıkça gösteriyorsa beklemenin faydası yoktur.
• Planlı cerrahi (3 ila 6 ay): Kapalı yaralanmada üçüncü ayda düzelme yoksa cerrah ameliyatı planlar.

Ne var ki altıncı aydan sonra sonuçlar belirgin biçimde azalır. Bununla birlikte geç kalan hastalar için de seçenekler vardır.

Örneğin kas ve kiriş transferleri yıllar sonra bile işlev kazandırır. Yine de en iyi sonuç için erken değerlendirme şarttır.

Brakiyal Pleksus Cerrahisinde Hangi Yöntemler Var?

Cerrah yöntemi hasarın tipine ve yerine göre seçer. Çoğu hastada birden fazla yöntemi aynı ameliyatta birleştirir.

Ayrıca cerrah mikroskopla çalışır ve ameliyat çoğu zaman saatler sürer. Aşağıdaki tablo seçenekleri karşılaştırır.

Sinir Transferi Nasıl Çalışır?

Sinir transferi, az önemli bir işlevi yöneten sinir dalını daha önemli bir işleve devretmektir. Örneğin cerrah dirseği bükmek için önkoldaki bir sinirin küçük bir demetini kullanır. Böylece hasar bölgesine hiç girmeden kasa en yakın noktadan yeni bir sinir kaynağı ulaştırır.

Özellikle bu yöntemin en büyük avantajı mesafedir. Nitekim sinir lifleri günde yaklaşık bir milimetre ilerler.

Kasa yakın bağlantı, liflerin hedefe aylar önce ulaşmasını sağlar. Bu yüzden sinir transferi kök kopmasında çoğu zaman ilk tercihtir.

Cerrah Hangi Hareketi Önce Kurtarır?

Tam tutulumda cerrah bütün işlevleri aynı anda kazandıramaz. Bu nedenle öncelik sırası belirler.

İlk hedef genellikle dirseği bükme hareketidir; çünkü bu hareket eli ağza ve vücuda getirir. İkinci hedef omuz dengesidir.

Öte yandan el işlevi erişkinde en zor geri gelen alandır. Buna karşın koruyucu duyu ve basit kavrama bile günlük hayatta önemli fark yaratır.

Ameliyat sırasında sinir izlemesi, cerrahın hangi sinirin çalıştığını anında görmesini sağlar. Bu yöntemi nöromonitorizasyon sayfasında anlattık.

Ameliyat Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Öncelikle şunu bilin: brakiyal pleksus cerrahisinde iyileşme bir maratondur. Hasta ilk haftalarda kolunu askıda taşır; böylece cerrahın diktiği sinirler gerilmez. Ardından fizyoterapist eklemleri hareketli tutan bir program başlatır.

Nitekim hasta kastaki ilk seğirmeyi çoğu zaman üç ila altı ay sonra fark eder. Buna karşın işe yarar güç için bir ila iki yıl gerekir.

Ayrıca beyin yeni sinir bağlantısını öğrenmek zorundadır. Örneğin sinir transferinden sonra hasta başlangıçta başka bir hareketi düşünerek dirseğini büker.

Bu dönemde düzenli egzersiz sonucu doğrudan belirler. Nitekim felçli kas hareket etmese de eklemler esnek kalmalıdır.

Aksi halde sinir geri geldiğinde donmuş bir omuz ve sertleşmiş parmaklar ilerlemeyi engeller. Dolayısıyla ev programı hastanın en önemli ödevidir.

Sonucu Hangi Etkenler Belirler?

Sonucu belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Yaralanmanın tipi: Kısmi hasarda beklenti, kök kopmasına göre daha yüksektir.
• Ameliyata kadar geçen süre: İlk altı ay içindeki onarım daha iyi sonuç verir.
• Yaş: Çocuklar ve genç erişkinler sinir onarımına daha iyi yanıt verir.
• Tutulan kökler: Üst kök hasarında sonuç, alt kök hasarına göre daha iyidir.
• Rehabilitasyon uyumu: Düzenli egzersiz, kazanılan gücü günlük işleve çevirir.

Bu nedenle kesin bir başarı oranı vermek doğru değildir. Çünkü her hastanın hasar haritası farklıdır. Bununla birlikte uygun zamanda ameliyat, çoğu hastada dirsek bükme ve omuz dengesi gibi temel işlevleri anlamlı ölçüde geri kazandırır.

Brakiyal Pleksus Yaralanması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Brakiyal pleksus yaralanması kendiliğinden iyileşir mi?

Hafif gerilme yaralanmalarında evet. Sinir bütünse iletim haftalar ya da aylar içinde geri gelir. Buna karşın kopma ve kök ayrılmasında kendiliğinden iyileşme beklenmez. Bu nedenle üçüncü ayda düzelme yoksa cerrahi değerlendirme gerekir.

Brakiyal pleksus ameliyatı için geç kalınır mı?

Evet, sinir onarımı için zaman sınırlıdır. Felçli kas 12 ila 18 ay sonra sinir bağlantısını kabul etmez. Bu yüzden sinir onarımı ve transferi ilk altı ayda en iyi sonucu verir. Geç başvuran hastalarda ise kas ve kiriş transferi hâlâ seçenek olabilir.

EMG’yi kazadan hemen sonra çektirmeli miyim?

Hayır. İlk iki haftada sinirdeki değişim henüz oluşmaz; bu yüzden EMG yanıltıcı sonuç verebilir. Hekimler genellikle üçüncü ya da dördüncü haftada EMG ister. Ardından üçüncü ayda testi tekrarlayarak düzelmeyi takip eder.

Doğum felci olan bebeğim ne zaman ameliyat olmalı?

Bebeklerin çoğu ilk aylarda kendiliğinden düzelir. Buna karşın üçüncü ayda dirsek bükme hareketi hâlâ yoksa hekim cerrahiyi gündeme alır. Ayrıca göz kapağı düşüklüğü ve tam kol felci erken değerlendirme gerektirir. Bu süreçte fizyoterapi eklemleri esnek tutar.

Kolumu hiç hissetmiyorum ama çok ağrıyor. Bu nasıl olur?

Bu tablo kök kopmasına özgüdür. Kol dışarıdan gelen uyarıyı hissetmez; ancak omurilikteki sinir hücreleri uyarısız kalınca kendiliğinden ağrı sinyali üretir. Bu nedenle sıradan ağrı kesiciler yetersiz kalır. İlaca yanıt vermeyen hastalarda omurilik düzeyinde ağrı cerrahisi bir seçenektir.

Sinir transferinden sonra başka bir hareketim zayıflar mı?

Cerrah verici olarak yedek işlevi olan ya da az önemli bir sinir dalını seçer. Böylece kayıp çoğu hastada fark edilmez. Bununla birlikte hafif bir güç azalması olabilir. Ameliyattan önce cerrahınız hangi siniri kullanacağını ve olası etkisini açıklar.

Ameliyattan sonra kolum ne zaman hareket eder?

Sinir lifleri günde yaklaşık bir milimetre ilerler. Bu yüzden kastaki ilk seğirme genellikle üç ila altı ay sonra başlar. Ardından güç bir ila iki yıl boyunca artmaya devam eder. Dolayısıyla sabır ve düzenli egzersiz sürecin temelidir.

Fizik tedavi ameliyatın yerini alabilir mi?

Hafif yaralanmalarda fizik tedavi iyileşmeyi destekler ve çoğu zaman yeterlidir. Buna karşın kopan bir siniri fizik tedavi birleştiremez. Bu nedenle kopma ve kök ayrılmasında fizik tedavi cerrahinin yerine değil, yanında yer alır. Ayrıca eklemleri ameliyata hazır tutar.

Brakiyal pleksus yaralanmasına hangi bölüm bakar?

Periferik sinir cerrahisi yapan beyin ve sinir cerrahları bu yaralanmaları tedavi eder. Ayrıca bazı merkezlerde el cerrahisi ve plastik cerrahi ekipleri de bu alanda çalışır. Nitekim kas transferi gibi aşamalarda ekipler birlikte karar verir. Fizik tedavi uzmanı ise rehabilitasyonu yönetir.

Motosiklet kazasından sonra kolum uyuşuk. Ne yapmalıyım?

Önce acil serviste boyun, omurilik ve damar yaralanmasını dışlatın. Ardından uyuşma ve güç kaybının seyrini not edin. Şikâyet birkaç gün içinde geçmiyorsa bir beyin ve sinir cerrahına başvurun. Böylece hekim EMG ve görüntülemeyi doğru zamanda planlar ve cerrahi fırsat kaçmaz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Kaza sonrası kolu hiç oynatamama, bacaklarda uyuşma, kolda soğukluk ya da morarma durumunda vakit kaybetmeden 112’yi arayın ya da acil servise gidin.