Faset Eklem Kisti (Omurga Sinovyal Kisti): Belirtileri, MR Bulgusu ve Tedavisi

Faset eklem kisti, omurların arkasındaki küçük eklemlerden kaynaklanan, içi eklem sıvısıyla dolu bir kesedir. Tıp dilinde buna sinovyal kist denir. Çoğu bel bölgesinde, özellikle dördüncü ve beşinci bel omurları arasında ortaya çıkar.

Kist küçükse ve sinire dokunmuyorsa genellikle hiçbir şikâyet yapmaz. Buna karşın sinir köküne bastığında bel fıtığına çok benzeyen bir bacak ağrısı başlar. Ayrıca omurilik kanalını daraltırsa yürürken bacaklarda yorgunluk ve uyuşma gelişir.

İyi haber şu ki şikâyetsiz kistler çoğu zaman yalnızca takip gerektirir. Öte yandan aylar süren ağrıda ya da güç kaybında mikrocerrahi kisti kalıcı biçimde temizler. Asıl önemli nokta ise kistin yanında omurda bir kayma olup olmadığını saptamaktır. Çünkü tedavi planını en çok bu bulgu belirler.

Bu sayfa önce kistin neden oluştuğunu anlatır. Ardından MR raporundaki ifadeleri, belirtileri, bel fıtığından farkını ve tedavi seçeneklerini sade bir dille ele alır.

Faset Eklem Kisti (Sinovyal Kist) Nedir?

Faset eklem kisti, omurga eklemini saran zarın dışarı doğru kese gibi şişmesi ve içinin eklem sıvısıyla dolmasıdır. Kist çoğu zaman eklemle ince bir kanal aracılığıyla bağlantısını korur.

Genellikle kistin duvarı eklem zarından oluşur ve içi berrak ya da koyu kıvamlı sıvı içerir. Ancak bazen kistin içine kanama olur. Bu durumda kist birkaç gün içinde büyür ve ağrı aniden şiddetlenir.

Öte yandan hekimler bu yapıyı tarif etmek için farklı adlar kullanır. Örneğin sinovyal kist, faset kisti, juxtafaset kist ve ganglion kisti çoğu zaman aynı tabloyu anlatır. Aralarındaki fark yalnızca kistin duvar yapısıdır ve tedaviyi değiştirmez.

Faset Eklem Nedir ve Neden Kist Yapar?

Öncelikle faset eklemler, her omurun arka tarafında sağlı sollu duran, parmak boğumu büyüklüğünde küçük eklemlerdir. Bu eklemler omurganın öne eğilme, dönme ve geriye uzanma hareketlerini yönlendirir.

Tıpkı diz ve kalça gibi faset eklemlerin de kıkırdağı, zarı ve eklem sıvısı vardır. Yıllar içinde disk incelince yükün büyük kısmı bu eklemlere biner. Sonuçta eklem kireçlenir, zarı gevşer ve fazla sıvı üretir.

Üstelik eklem fazla hareket ederse içindeki basınç tekrar tekrar yükselir. Böylece bu basınç zayıflamış zarı dışarı doğru iter ve kese oluşur. Ardından kese omurilik kanalına doğru büyürse sinirlere yaklaşır.

Faset Eklem Kisti Neden Olur?

Faset eklem kistinin en sık nedeni, yaşa bağlı eklem kireçlenmesi ve omurgadaki aşırı hareketliliktir. Bu nedenle kist en çok 50 yaşın üzerindeki kişilerde ortaya çıkar.

• Faset eklem kireçlenmesi: Kıkırdak aşındıkça eklem şişer ve zar fazla sıvı üretir. Kistlerin çok büyük bölümü bu zeminde gelişir.
• Bel kayması: Omurun öne kaydığı seviyede eklem sürekli zorlanır. Nitekim sinovyal kistli hastaların önemli bir kısmında aynı seviyede bel kayması (spondilolistezis) bulunur.
• Disk dejenerasyonu: Disk yüksekliği azalınca yük diskten eklemlere geçer. Dolayısıyla eklem daha hızlı yıpranır.
• En hareketli seviye: Dördüncü ve beşinci bel omurları arası belin en çok hareket eden bölümüdür. Bu yüzden kistlerin çoğu bu seviyede yer alır.
• Ağır fiziksel iş: Sürekli eğilip kalkmak ve yük taşımak eklemin yıpranmasını hızlandırır.
• Geçirilmiş bel ameliyatı: Eklemin bir kısmının alındığı ameliyatlardan sonra aynı ya da komşu seviyede kist gelişebilir.
• Travma: Düşme ya da darbe eklem zarını yırtar ve kist oluşumunu tetikleyebilir.

MR Raporunda “Faset Eklem Kisti” Ne Demek?

MR raporundaki faset kisti ifadesi, omurga ekleminin yanında sıvı dolu bir kese görüldüğünü anlatır. Ancak raporun asıl önemli kısmı, kistin sinire ya da kanala bası yapıp yapmadığıdır. Aşağıdaki tablo rapordaki sık ifadeleri açıklar.

Sonuç olarak raporda kist görmek tek başına ameliyat demek değildir. Çünkü kararı belirleyen şey, rapordaki bulgunun şikâyetlerinizle örtüşüp örtüşmediğidir.

Faset Eklem Kisti Belirtileri Nelerdir?

Faset eklem kistinin belirtileri, kistin büyüklüğüne ve hangi sinir yapısına bastığına göre değişir. Bununla birlikte pek çok kişi kisti başka bir nedenle çekilen MR’da tesadüfen öğrenir.

• Bacağa vuran ağrı: En sık belirtidir. Ağrı kalçadan başlar, bacağın dış ya da arka yüzünden ayağa iner.
• Uyuşma ve karıncalanma: Çoğunlukla baldırda, ayak sırtında ya da ayak tabanında hissedilir.
• Bel ağrısı: Kireçlenmiş eklemden kaynaklanır. Özellikle geriye uzanınca ve uzun süre ayakta kalınca artar.
• Yürürken bacaklarda yorgunluk: Kist kanalı daraltırsa birkaç yüz metre yürüyünce bacaklar ağırlaşır. Oturup öne eğilince ise rahatlama olur.
• Kas gücü kaybı: Ayak bileğini yukarı kaldıramamak ya da başparmağı kaldıramamak kök hasarına işaret eder.
• Ani başlayan şiddetli ağrı: Kistin içine kanama olduğunda ağrı saatler içinde dayanılmaz hale gelebilir.

Kistin Yerine Göre Belirtiler Nasıl Değişir?

Örneğin aynı büyüklükteki iki kist, durduğu yere göre tamamen farklı şikâyet yapar. Bu yüzden hekim belirtiyi kistin konumuyla birlikte yorumlar.

Faset Eklem Kistini Bel Fıtığından Ne Ayırır?

Faset eklem kisti ile bel fıtığı aynı siniri sıkıştırabildiği için muayenede çoğu zaman birbirinden ayırt edilemez. Bu yüzden kesin ayrımı MR yapar.

Yine de bazı ipuçları yol gösterir. Örneğin fıtık daha genç yaşta ve çoğu zaman öne eğilince artan ağrıyla başlar. Kist ise ileri yaşta, kireçlenmiş bir belde ve geriye uzanınca artan ağrıyla ortaya çıkar.

Ayrıca faset kisti çoğu zaman lomber dar kanal ile birlikte bulunur. Bu durumda kist, zaten daralmış kanalı tamamen tıkayan son halka olur.

Faset Eklem Kistinin Tanısını Hangi Tetkikler Koyar?

Faset eklem kistinin tanısı, şikâyetleri dinleyen ve muayene eden hekimin MR ile bulguları birleştirmesiyle konur. Hekim aynı zamanda kistin yanında bir instabilite olup olmadığını mutlaka araştırır.

• Nörolojik muayene: Hekim kas gücünü, refleksleri ve duyu kaybını değerlendirir. Böylece hangi sinir kökünün etkilendiğini belirler.
• Bel MR’ı: Tanıda en değerli tetkiktir. Kistin boyutunu, eklemle bağlantısını ve sinire basısını gösterir.
• Kontrastlı MR: Kist duvarı ince bir halka gibi boyanır. Bu görünüm kisti tümör ve sinir kılıfı kitlelerinden ayırmaya yardım eder.
• Bilgisayarlı tomografi: Eklemdeki kireçlenmeyi ve kist duvarındaki kalsiyumu gösterir. Ayrıca cerrahi planlamada kemik yapıyı netleştirir.
• Hareketli röntgen: Öne ve arkaya eğilerek çekilen filmler omurun kayıp kaymadığını gösterir. Bu bulgu füzyon kararında belirleyicidir.
• EMG: Gerekirse sinir hasarının derecesini ölçer ve başka sinir hastalıklarını dışlar.

Özellikle hareketli röntgen sık atlanan bir tetkiktir. Oysa yatarken çekilen MR, ayakta belirginleşen kaymayı çoğu zaman gizler. Bu yüzden hekim ameliyat planlamadan önce bu filmleri ister.

Faset Eklem Kistinde Ameliyatsız Tedavi Mümkün mü?

Evet, şikâyeti hafif olan ve güç kaybı bulunmayan hastalarda ilk adım ameliyatsız tedavidir. Ancak kistlerin kendiliğinden kaybolması bel fıtığına göre çok daha seyrektir.

Öte yandan ameliyatsız tedavinin bir sınırı vardır. Örneğin altı ila on iki haftalık düzenli tedaviye rağmen ağrı sürüyorsa, beklemek çoğu zaman yarar sağlamaz. Üstelik uzun süre sıkışan sinir kökü zamanla kalıcı uyuşma bırakır.

Faset Eklem Kisti Ne Zaman Ameliyat Gerektirir?

Faset eklem kistinde ameliyat kararı, kistin büyüklüğüne değil sinire verdiği zarara ve şikâyetin hayatı ne kadar kısıtladığına bağlıdır.

• Ayakta, ayak bileğinde ya da bacakta kas gücü kaybı varsa
• Bacak ağrısı altı ila on iki haftalık ameliyatsız tedaviye rağmen sürüyorsa
• Yürüme mesafesi belirgin biçimde kısaldıysa ve günlük işler aksıyorsa
• İğne ile patlatma sonrasında kist tekrar büyüdüyse
• Kist içine kanama olduysa ve ağrı dayanılmaz düzeydeyse
• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma başladıysa (acil durum)

Buna karşın şikâyetsiz ve tesadüfen saptanan bir kist ameliyat gerektirmez. Bu durumda hekim yalnızca belirli aralıklarla kontrol önerir.

Faset Eklem Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Faset eklem kisti ameliyatı, sinir köküne ve kanala bası yapan kistin mikroskop altında çıkarılması ve sinirin serbestleştirilmesidir. Cerrah bunu yaparken omurganın sağlamlığını korumaya özen gösterir.

1. Hazırlık: Hasta genel anestezi altında yüzüstü yatar. Ardından cerrah röntgen cihazıyla doğru seviyeyi işaretler.
2. Küçük kesi: Cerrah bel ortasında yaklaşık 3-4 santimetrelik bir kesi açar. Ardından kasları kemikten nazikçe ayırır.
3. Kanala ulaşma: Cerrah ilgili tarafta omurun arka kemik yayından küçük bir pencere açar. Bu işleme hemilaminektomi denir.
4. Kistin ayrılması: Mikroskop altında cerrah kisti sinir kökünden ve sinir kesesinden dikkatle ayırır. Kist zara yapışıksa bu adım özel özen ister.
5. Kistin çıkarılması: Cerrah kisti bütün olarak ya da parçalar halinde temizler. Ayrıca kistin eklemle bağlantı noktasını da keser.
6. Sinirin kontrolü: Cerrah kökün tüm yolu boyunca serbest kaldığını doğrular. Gerekirse daralmış sinir deliğini de genişletir.
7. Kapatma: Kanama kontrolünün ardından cerrah katları diker. Ameliyat çoğunlukla bir ila iki saat sürer.

Bununla birlikte kistin yanında belirgin bir kayma varsa tek başına kist çıkarmak çoğu zaman yetmez. Bu durumda cerrah aynı seansta vidalarla omurga füzyon ameliyatı planlar. Böylece cerrah hem kisti temizler hem de kaymanın ilerlemesi ve kistin tekrarlaması önlenir.

Hangi Ameliyat Yöntemi Kimin İçin Uygundur?

Ameliyat yöntemini omurun sağlamlığı, kistin konumu ve hastanın genel durumu belirler. Aşağıdaki tablo seçenekleri karşılaştırır.

Faset Eklem Kisti Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Genellikle faset eklem kisti ameliyatı deneyimli ellerde güvenli bir ameliyattır. Yine de her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

• Sinir kesesinde yırtık: Kist zara sıkı yapıştığında zar yırtılabilir. Cerrah yırtığı aynı seansta onarır. Nadiren beyin omurilik sıvısı kaçağı gelişir.
• Kistin tekrarlaması: Füzyon yapılmayan ve kayması olan hastalarda aynı seviyede yeni kist çıkabilir.
• İnstabilite gelişmesi: Eklemin fazla alınması omurun sonradan kaymasına yol açabilir. Bu yüzden cerrah eklemi mümkün olduğunca korur.
• Enfeksiyon ve kanama: Seyrek görülür, çoğu zaman tedaviyle kontrol altına girer.
• Sinir hasarı: Çok nadirdir. Mikroskop ve dikkatli disseksiyon bu riski en aza indirir.

Faset Eklem Kisti Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Faset eklem kisti ameliyatından sonra bacak ağrısı çoğu hastada ilk günlerde belirgin biçimde azalır. Buna karşın uyuşma ve güçsüzlük sinirin hasar derecesine göre haftalar ile aylar içinde düzelir.

Ayrıca ameliyat öncesinde güç kaybı uzun süredir devam ediyorsa düzelme daha yavaş olur. Bu yüzden belirgin güçsüzlükte ameliyatı geciktirmemek önemlidir.

Boyunda ve Sırtta Sinovyal Kist Olur mu?

Evet, sinovyal kist boyun ve sırt bölgesinde de gelişir. Ancak bu bölgelerdeki kistler bel bölgesine göre çok daha seyrektir.

Boyundaki kistler çoğunlukla alt boyun omurlarında ve kireçlenmiş eklemlerde ortaya çıkar. Örneğin kist sinir köküne basarsa kola vuran ağrı yapar. Buna karşın omuriliğe basarsa ellerde beceriksizlik, düğme iliklemede zorluk ve dengesizlik gelişir.

Özellikle omuriliğe bası yapan kistlerde tablo yavaş ilerler ama zamanla kalıcı hasar bırakır. Dolayısıyla boyun ve sırttaki belirtili kistlerde hekim cerrahiyi bel bölgesine göre daha erken önerir.

Ayrıca kistin sinir deliğine doğru büyümesi, foraminal stenoz denen kök sıkışmasının da nedenlerinden biridir. Bu durumda tedavi hem kisti hem de daralmış deliği hedefler.

Faset Eklem Kistiyle Yaşarken Nelere Dikkat Edilmeli?

Şikâyetsiz ya da hafif şikâyetli bir faset kistinde amaç, eklemi zorlayan hareketleri azaltmak ve gövde kaslarını güçlendirmektir.

• Karın ve bel kaslarını güçlendirin: Güçlü gövde kasları eklem üzerindeki yükü azaltır. Egzersizleri bir fizyoterapist eşliğinde öğrenin.
• Geriye aşırı uzanmaktan kaçının: Bu hareket faset eklemleri sıkıştırır ve kisti zorlar.
• Kilonuzu kontrol edin: Fazla kilo bel eklemlerine binen yükü artırır.
• Yükü doğru kaldırın: Dizlerinizi bükün ve yükü vücudunuza yakın tutun.
• Uzun süre ayakta kalmaya mola verin: Kısa süre oturmak ya da öne eğilmek kanalı genişletir ve rahatlatır.
• Yürüyüş ve yüzmeyi tercih edin: Bu sporlar eklemi zorlamadan kasları çalıştırır.

Öte yandan bacakta güçsüzlük eklenmesi ya da yürüme mesafesinin hızla kısalması tablonun değiştiğini gösterir. Bu durumda beklemeden yeniden değerlendirme gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Bacakta ani güçsüzlük, idrar ya da dışkı kaçırma veya makat çevresinde uyuşma gelişirse beklemeden acil servise başvurun.