Retrolistezis (Omurun Geriye Kayması): Belirtileri ve Tedavisi

Retrolistezis, bir omurun hemen altındaki omura göre geriye, yani sırta doğru kaymasıdır. Çoğunlukla bel ve boyunda, diskin yıpranmasıyla birlikte gelişir. Hafif retrolistezis sıklıkla hiçbir şikâyet yapmaz.

Buna karşın kayma sinir köküne ya da omuriliğe bası yaparsa bel, boyun, bacak veya kol ağrısı ortaya çıkar. Dolayısıyla tedavi, kaymanın miktarına değil yaptığı etkiye göre şekillenir.

Bununla birlikte raporda bu kelimenin geçmesi tek başına ameliyat gerektirmez. Nitekim retrolistezisli hastaların büyük bölümü egzersiz, fizik tedavi ve kısa süreli ilaçla rahatlar. Asıl soru, kaymanın ne kadar olduğu, omurganın hareketle oynayıp oynamadığı ve şikâyetlerin bu kaymadan kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır.

Bu sayfa önce retrolistezisin öne kaymadan farkını ve rapordaki ölçülerin anlamını anlatır. Ardından belirtileri, tanıyı, ameliyatsız tedaviyi ve cerrahi yöntemleri sade bir dille ele alır.

Retrolistezis Nedir, Bel Kaymasından Farkı Ne?

Retrolistezis, omurgadaki kaymanın geriye doğru olan türüdür. Hekimler omurların birbirine göre yer değiştirmesine genel olarak “listezis” der. Kayma öne doğruysa anterolistezis, geriye doğruysa retrolistezis adını alır.

Öte yandan halk arasında “bel kayması” denince insanlar çoğunlukla öne kaymayı kasteder. Öne kaymanın nedenlerini ve tedavisini bel kayması (spondilolistezis) sayfamızda ayrıca anlattık. Geriye kayma ise farklı bir mekanizmayla gelişir ve farklı seviyeleri etkiler.

Aslında iki omur arasında üç bağlantı noktası vardır. Önde disk bulunur, arkada ise sağlı sollu iki faset eklemi yer alır.

Zamanla disk incelip yüksekliğini kaybettiğinde üstteki omur aşağı çöker. Faset eklemlerinin eğimi nedeniyle bu çökme omuru geriye doğru iter.

Dolayısıyla retrolistezis çoğu zaman tek başına bir hastalık değil, disk yıpranmasının bir sonucudur. Aşağıdaki tablo iki kayma türünü karşılaştırır.

MR ya da Röntgen Raporunda “Retrolistezis” Ne Demek?

Raporda “retrolistezis” yazması, radyoloğun ilgili seviyede üstteki omurun arka kenarını alttaki omurun arka kenarından geride gördüğünü anlatır. Rapor genellikle seviyeyi, kayma miktarını milimetre olarak ve eşlik eden bulguları belirtir.

Ayrıca aynı cümlede çoğu zaman diskle ilgili bulgular da yer alır. Aşağıdaki tablo, raporlarda en sık karşılaşılan ifadeleri sadeleştirir.

Dolayısıyla raporu okurken tek bir kelimeye takılmamak gerekir. Örneğin aynı rapordaki “bulging” ya da “protrüzyon” ifadeleri, kayma ile birlikte görülen disk taşmasını anlatır.

Retrolistezis Dereceleri Nelerdir?

Radyolog retrolistezisin derecesini, kaymanın alttaki omurun ön-arka genişliğine oranıyla hesaplar. Bu yöntem öne kaymada kullanılan Meyerding sınıflamasının geriye kaymaya uyarlanmış hâlidir. Bazı radyologlar ise yalnızca milimetre değerini yazar.

Pratikte hastaların çok büyük bölümü derece 1 grubundadır. Nitekim pek çok çalışma 3 milimetrenin altındaki kaymayı sınırda kabul eder.

Ancak derece ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez. Bu yüzden cerrah, görüntüyü ve muayeneyi birlikte okuyarak karar verir.

Retrolistezisin Türleri Nelerdir?

Radyologlar kaymanın komşu omurlarla ilişkisine göre üç tür tanımlar. Bu ayrım tedaviyi tek başına değiştirmez, ancak raporu anlamayı kolaylaştırır.

• Tam retrolistezis: Bir omur, hem üstündeki hem de altındaki omura göre geride durur.
• Kısmi retrolistezis: Omur yalnızca üstündeki ya da yalnızca altındaki omura göre geridedir.
• Basamaklı retrolistezis: Ardışık birkaç omur merdiven basamağı gibi sırayla geriye kayar. Bu tür çoğunlukla yaygın yıpranmada görülür.

Retrolistezis Neden Olur?

Retrolistezisin en sık nedeni, yaşla gelişen disk yıpranmasıdır. Bunun yanında travma, önceki omurga ameliyatları ve bazı kemik hastalıkları da geriye kaymaya yol açar.

• Disk yüksekliğinin azalması: Su kaybeden disk incelir, ardından üstteki omur aşağı ve geriye doğru yer değiştirir.
• Faset eklem yıpranması: Arkadaki eklemler aşınınca omurları yerinde tutan kemik kilit gevşer.
• Bağların gevşemesi: Omurları önden ve arkadan bağlayan bağlar zamanla esnekliğini ve gücünü kaybeder.
• Gövde kaslarının zayıflığı: Karın ve bel kasları zayıf olduğunda omurga yükü bağlara ve disklere biner.
• Travma: Düşme ya da kaza, bağları yırtarak ani ve daha büyük bir kaymaya neden olabilir.
• Komşu seviye yıpranması: Füzyon ameliyatından yıllar sonra, sabitlenen seviyenin üstündeki disk daha hızlı yıpranabilir.
• Diğer nedenler: Romatizmal hastalıklar, kemik erimesine bağlı çökmeler ve enfeksiyonlar da seyrek olarak kaymaya yol açar.

Aslında bu nedenlerin çoğu aynı zincirin halkalarıdır. Disk incelir, eklemler fazla yük taşır, sonuç olarak omur dengesini kaybeder. Bu süreci disk dejenerasyonu sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Retrolistezisin Belirtileri Nelerdir?

Retrolistezisin belirtileri, kaymanın yerine ve sinir yapılarına bası yapıp yapmadığına bağlıdır. Örneğin hafif kaymalar çoğunlukla belirti vermez. Hasta bunu genellikle başka bir nedenle çekilen filmde tesadüfen öğrenir.

Beldeki Retrolistezis Hangi Belirtileri Verir?

Beldeki retrolistezisin en sık belirtisi, ayakta uzun süre durunca ve geriye eğilince artan bel ağrısıdır. Ayrıca hasta sabah ilk hareketlerde tutukluk ve gün içinde artan yorgunluk hisseder.

Öte yandan kayma sinir çıkış deliğini daraltırsa ağrı kalçadan bacağa iner. Hasta bacakta uyuşma, karıncalanma ve bazen güç kaybı fark eder. Sinir çıkış deliğinin daralmasını foraminal stenoz sayfamızda ayrıca inceledik.

Boyundaki Retrolistezis Hangi Belirtileri Verir?

Boyundaki retrolistezis, boyun ağrısı ve tutukluğun yanı sıra sıklıkla omuza ve kola inen ağrı yapar. Özellikle başı geriye atınca şikâyetler artar. Bazı hastalar ense kökünden başlayan baş ağrısı da tarif eder.

Bununla birlikte boyunda kanal dar olduğu için geriye kayan omur omuriliğe de yaklaşır. Bu durumda hasta ellerde beceriksizlik, düğme iliklemede zorluk ve yürürken dengesizlik yaşar. Omurilik basısının belirtilerini servikal miyelopati sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Retrolistezis En Sık Hangi Seviyeleri Etkiler?

Geriye kayma, öne kaymadan farklı olarak belin üst seviyelerini de sık etkiler. Ayrıca boyunda hareketin en fazla olduğu orta seviyelerde ortaya çıkar. Aşağıdaki tablo seviyeye göre olası şikâyetleri özetler.

Bununla birlikte sinir haritası kişiden kişiye biraz değişir. Bu yüzden hekim muayenede duyu, kas gücü ve refleksleri tek tek test eder ve bulguları görüntülemeyle karşılaştırır.

Retrolistezis Tanısı Nasıl Konur?

Retrolistezis tanısı, yandan çekilen omurga görüntülerinde omurların arka kenarlarının karşılaştırılmasıyla konur. Ancak tedavi kararı için tek bir görüntü yetmez. Hekim, kaymanın hareketle değişip değişmediğine ve sinirlere bası yapıp yapmadığına da bakar.

• Muayene: Hekim duruşu, hareket açıklığını, duyuyu, kas gücünü ve refleksleri değerlendirir.
• Ayakta yan röntgen: Omurga vücut ağırlığını taşırken çekildiği için kaymayı en doğru gösteren filmdir.
• Hareketli (fleksiyon-ekstansiyon) röntgen: Hasta öne ve arkaya eğilirken çekilir. Böylece kaymanın hareketle artıp artmadığı, yani omurgada oynama olup olmadığı anlaşılır.
• MR: Diski, sinir köklerini ve omuriliği en iyi gösteren tetkiktir. Ancak hasta yatarak çekildiği için kayma MR’da daha küçük görünebilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Kemik yapıyı ve eklem yıpranmasını ayrıntılı gösterir. Bu yüzden ameliyat planında sıklıkla kullanılır.
• EMG: Sinir hasarının varlığını ve derecesini gösterir. Ayrıca bacak ya da kol şikâyetinin başka bir sinir sıkışmasından kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırır.

Retrolistezis Ameliyatsız Geçer mi?

Evet, retrolistezisli hastaların büyük çoğunluğu ameliyatsız tedaviyle rahatlar. Özellikle güç kaybı olmayan, omurgası oynamayan ve kayması hafif olan hastalarda ilk basamak her zaman ameliyatsız tedavidir.

Bununla birlikte kayan omuru egzersizle eski yerine döndürmek mümkün değildir. Egzersizin amacı kaymayı düzeltmek değil, omurgayı saran kasları güçlendirerek ağrıyı azaltmak ve ilerlemeyi yavaşlatmaktır.

Ayrıca hekimler bel ya da boyun korsesini uzun süre önermez. Çünkü uzun süreli korse kasları zayıflatır, dolayısıyla omurganın desteğini azaltır.

Retrolistezisde Hangi Hareketler İyi Gelir, Hangilerinden Kaçınılmalı?

Doğru egzersiz programı, kaymanın seviyesine ve hastanın şikâyetlerine göre fizik tedavi uzmanıyla birlikte belirlenir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar.

Retrolistezisde Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Retrolistezisde ameliyat, sinir hasarı ilerliyorsa, omurgada belirgin oynama varsa ya da yeterli tedaviye rağmen ağrı günlük hayatı kısıtlıyorsa gündeme gelir. Üstelik cerrah bu kararı yalnızca milimetre değerine göre değil, hastanın tüm tablosuna göre verir.

• İlerleyen güç kaybı: Ayağı ya da eli kullanmada zayıflık gibi bulgular erken ameliyat gerektirir.
• Omurilik basısı: Boyunda kayan omur omuriliği sıkıştırıyorsa cerrah ameliyatı geciktirmez.
• Dirençli ağrı: 3 aylık düzenli tedaviye rağmen geçmeyen ve işi, uykuyu engelleyen kol ya da bacak ağrısı.
• Omurgada oynama: Hareketli röntgende kaymanın belirgin değiştiği durumlar, sabitleme gerektirebilir.
• Acil durumlar: İdrar ya da dışkı kontrolünü bozan sinir basısı acil cerrahi gerektirir.

Öte yandan yalnızca hafif bel ağrısı olan ve muayenesi normal çıkan hastalarda ameliyat gerekmez. Bu hastalarda cerrah çoğunlukla düzenli egzersiz ve aralıklı kontrol önerir.

Retrolistezis Ameliyatında Cerrah Hangi Yöntemleri Seçer?

Cerrah yöntemi; kaymanın seviyesine, basının yerine, omurganın sağlamlığına ve hastanın genel durumuna göre seçer. Aşağıdaki tablo başlıca seçenekleri karşılaştırır.

Dolayısıyla tek bir “en iyi yöntem” yoktur. Örneğin omurgası sağlam bir hastada yalnızca sinir basısını kaldırmak yeterli olur.

Buna karşın oynayan bir seviyede cerrah sabitlemeyi de planlar. Sabitleme ameliyatlarını omurga füzyon ameliyatı sayfamızda ayrıca anlattık.

Ayrıca uygun hastalarda ekip, nöromonitorizasyon ile sinir fonksiyonunu ameliyat boyunca izler. Böylece cerrah, sinir köklerine giden uyarılardaki değişimi anında fark eder.

Retrolistezis Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Deneyimli ellerde bu ameliyatlar güvenlidir, ancak her cerrahi girişim gibi riskleri vardır. Bu nedenle hekim riskleri ameliyat öncesinde hastayla ayrıntılı konuşur.

• Sinirde geçici tahriş: Ameliyattan sonra birkaç hafta yanma ya da uyuşma artabilir, çoğunlukla kendiliğinden geçer.
• Sinir zarında yırtık: Cerrah ameliyat sırasında fark eder ve onarır. Nadiren beyin omurilik sıvısı sızıntısı gelişir.
• Enfeksiyon ve kanama: Seyrek görülür ve çoğunlukla tedaviyle düzelir.
• Kemik kaynamasında gecikme: Füzyon ameliyatlarında, özellikle sigara içenlerde daha sık görülür.
• Komşu seviye yıpranması: Sabitlenen seviyenin üstündeki ya da altındaki disk yıllar içinde daha hızlı yıpranabilir.

Retrolistezis Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Sabitleme yapılmayan mikrocerrahi ameliyatlardan sonra hastalar çoğunlukla aynı gün ya da ertesi gün yürür. Füzyon eklenen ameliyatlarda ise iyileşme daha uzun sürer, çünkü kemiklerin kaynaması zaman alır.

Genellikle kol ya da bacak ağrısı ilk günlerde belirgin biçimde azalır. Buna karşın uyuşma daha yavaş düzelir ve bazen aylarca sürer.

Ayrıca uzun süre ezik kalan bir sinirde güç kaybının bir kısmı bazen kalıcı olur. Bu yüzden ilerleyen güç kaybı varsa tedaviyi geciktirmemek gerekir.

Retrolistezisin İlerlemesini Ne Yavaşlatır?

Yaşla gelişen disk yıpranmasını tamamen durdurmak mümkün değildir. Yine de bazı alışkanlıklar kaymanın ilerlemesini yavaşlatır ve şikâyetleri azaltır.

• Düzenli egzersiz: Karın, bel ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler omurgayı doğal bir korse gibi destekler.
• Kilo kontrolü: Fazla kilo bel omurlarına binen yükü artırır, dolayısıyla yıpranmayı hızlandırır.
• Sigarayı bırakmak: Sigara diskin beslenmesini bozar ve dejenerasyonu hızlandırır.
• Doğru kaldırma tekniği: Yükü dizleri bükerek ve gövdeye yakın tutarak kaldırmak gerekir.
• Ekran ve masa düzeni: Ekranı göz hizasında tutmak, boynu uzun süre öne ya da geriye bükmeyi önler.
• Kemik sağlığı: Özellikle menopoz sonrası kadınlarda kemik yoğunluğunu hekim önerisiyle takip etmek gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Kolda ya da bacakta hızla artan güç kaybı gelişirse beklemeden acil servise başvurun. İdrar ya da dışkı kontrolünde sorun ve kasıkta uyuşma da acil durumdur.