Vertebral Hemanjiom (Omurga Hemanjiomu): Tehlikeli mi, Ne Zaman Tedavi Gerekir?

Vertebral hemanjiom (omurga hemanjiomu), omur kemiğinin içinde yer alan iyi huylu bir damar yumağıdır. Kanser değildir ve kansere dönüşmez. Nitekim her on kişiden birinin omurgasında en az bir hemanjiom bulunur; çoğu kişi bunu bir MR raporunda tesadüfen öğrenir.

Hemanjiomların yüzde 99’u ömür boyu hiçbir belirti vermez ve tedavi gerektirmez. Ancak yüzde 1’lik küçük bir grup büyür, kemiği zayıflatır ya da omuriliğe baskı yapar. Bu yüzden asıl soru “hemanjiom var mı” değil, “bu hemanjiom hangi gruba giriyor” sorusudur.

Hastalar en çok şu üç soruyu sorar: hemanjiom tehlikeli mi, büyür mü ve ameliyat gerekir mi? Bu yazı öncelikle üç soruya sırayla yanıt verir. Ayrıca MR raporundaki terimlerin ne anlama geldiğini açıklar.

Bu sayfa vertebral hemanjiomun nedenlerini, tiplerini, belirtilerini, MR bulgularını ve izlemden cerrahiye uzanan tedavi basamaklarını anlatır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın omurga cerrahisi deneyimi özellikle “ne zaman müdahale gerekir” bölümüne yön verir.

Vertebral Hemanjiom Nedir?

Vertebral hemanjiom, omur cisminin süngerimsi kemiği içinde genişlemiş ince damarların ve yağ dokusunun oluşturduğu iyi huylu bir yapıdır. Böylece damarlar kemik trabeküllerinin arasını doldurur. Bu nedenle kemik dıştan sağlam görünür, ancak içindeki ince kirişler seyrelir.

Hemanjiom özellikle sırt (torakal) ve bel (lomber) omurlarında yerleşir. Genellikle tek bir omurdadır; ancak hastaların yaklaşık üçte birinde birden fazla omurda bulunur. Ayrıca çoğu 1 ila 2 santimetre çapındadır ve yıllar boyunca aynı boyutta kalır.

Hemanjiom kelimesi ayrıca kulağa ürkütücü gelir; çünkü “-om” eki tümör çağrıştırır. Oysa bu yapı bebeklerde deride görülen kırmızı lekelerle aynı ailedendir. Başka bir deyişle omurgadaki hemanjiom, kemik içinde saklı kalmış bir damar benidir.

Hemanjiom Tümör müdür, Kansere Dönüşür mü?

Hemanjiom teknik olarak iyi huylu bir damar tümörüdür; ancak kansere dönüşmez ve başka organa sıçramaz. Nitekim tıp yazını kötü huylu dönüşüm bildirmez. Dolayısıyla hemanjiomlu bir hastanın kanser kaygısı taşıması gerekmez.

Ne var ki her omur lezyonu hemanjiom değildir. Örneğin metastaz ve plazmasitom gibi ciddi hastalıklar MR’da bazen hemanjioma benzer. Bu yüzden hekim tanıyı görüntü özelliklerine göre koyar; kuşkulu olguda ise ek tetkik ister.

Omurga Hemanjiomu Neden Olur?

Vertebral hemanjiomun kesin nedeni bilinmiyor; ancak hekimler bunu doğuştan gelen bir damar gelişim farklılığı olarak görür. Başka bir deyişle kemik oluşurken damarların bir bölümü normalden geniş kalır ve yağ dokusuyla karışır. Bu nedenle hemanjiom bir hastalık değil, yapısal bir çeşitliliktir.

Ayrıca hemanjiom kalıtsal değildir ve aileden geçmez. Üstelik ağır kaldırma, spor ya da travma hemanjiom oluşturmaz. Öte yandan bazı etkenler var olan hemanjiomun büyümesini hızlandırır:

• Gebelik; çünkü östrojen ve artan kan hacmi damarları genişletir
• Kırk yaş sonrası; çünkü kemik yoğunluğu azalınca hemanjiom kemikte daha çok yer kaplar
• Kadın cinsiyet; nitekim belirti veren hemanjiomlar kadınlarda daha sıktır
• Sırt omurlarına yerleşim; çünkü bu bölgede omurilik kanalı dardır

Gebelikteki büyüme özellikle önemlidir. Çünkü üçüncü üç ayda büyüyen rahim karın içi basıncı artırır ve omurga damarlarındaki kanı hemanjioma yönlendirir. Nitekim belirti veren hemanjiomların bir bölümü ilk kez gebelikte ortaya çıkar.

Vertebral Hemanjiom Hangi Belirtileri Verir?

Vertebral hemanjiomların büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez. Hastanın sırt ya da bel ağrısı genellikle başka bir nedene bağlıdır; radyolog hemanjiomu MR’da yalnızca yoldan geçerken fark eder. Bu yüzden hekim ağrıyı hemanjioma bağlamadan önce öncelikle fıtık, kas gerginliği ve eklem sorunlarını dışlar.

Belirti veren hemanjiom ise kemiği zayıflatır ya da omur dışına taşar. Bu durumda hasta o seviyede derin, künt ve sürekli bir ağrı hisseder. Üstelik ağrı geceleri artar ve dinlenmekle geçmez.

Ayrıca hemanjiom sinir köküne dokunursa ağrı kaburga boyunca ya da bacağa iner.

Hekim Hemanjiomun Üç Tipini Nasıl Ayırır?

Hekimler hemanjiomu davranışına göre üç gruba ayırır. Bu ayrım tedavi kararının temelidir; çünkü her grup farklı bir yol izler. Aşağıdaki tablo üç tipi karşılaştırır:

Tablodaki üçüncü satır özellikle hastaların en çok merak ettiği gruptur. Nitekim “agresif” sözcüğü kötü huylu anlamına gelmez; yalnızca hemanjiomun kemik sınırını aştığını anlatır. Ancak bu grupta omurilik baskısı riski gerçektir ve hekim tedaviyi geciktirmez.

MR Raporundaki Hemanjiom İfadeleri Ne Anlama Gelir?

Hastalar hemanjiomu genellikle bel ya da sırt MR’ı raporunda okur. Ne var ki rapordaki tıbbi terimler kaygıyı artırır. Aşağıdaki tablo en sık geçen ifadeleri ve gerçek anlamlarını açıklar:

Tablonun ilk üç satırı hastaların büyük çoğunluğunu kapsar. Bu durumda ek tetkik ya da tedavi gerekmez; çünkü bu satırlardaki ifadeler sessiz hemanjiomu anlatır. Buna karşılık son üç satır hemanjiomun kemik sınırını aştığını anlatır; dolayısıyla bir omurga cerrahının değerlendirmesi gerekir.

Hekim Hemanjiomu Nasıl Teşhis Eder, Hangi Hastalıklarla Karışır?

Tipik hemanjiomun tanısını MR koyar; dolayısıyla hekim biyopsiye ya da ek tetkike gerek duymaz. Çünkü yağ ve damar karışımı MR’da kendine özgü parlak bir görüntü verir. Ayrıca bilgisayarlı tomografi kalınlaşmış kemik kirişlerini nokta nokta gösterir.

Sorun atipik hemanjiomda başlar. Çünkü yağ içeriği az olan hemanjiom T1 görüntüde koyu görünür ve metastaza benzer. Bu durumda hekim önce tomografi ister; bal peteği deseni varsa tanı kesinleşir.

Desen yoksa yağ baskılı MR, PET ya da nadiren biyopsi gündeme gelir. Aşağıdaki tablo ayrımı özetler:

Bu ayrım özellikle kanser öyküsü olan hastalarda önemlidir. Çünkü omurgaya sıçrayan kanser ile hemanjiom aynı omurda yan yana bulunur. Omurga tümörlerinin ayrıntılı ayrımını omurga tümörleri sayfasında anlattık.

Vertebral Hemanjiom Tehlikeli midir, Ne Zaman Endişelenmeli?

Vertebral hemanjiom hastaların yüzde 99’unda tehlikesizdir ve yaşamı hiçbir biçimde etkilemez. Tehlike ancak hemanjiomun kemik dışına taşması ya da omuru zayıflatmasıyla başlar. Bu nedenle hekim MR ve BT’de aşağıdaki işaretleri arar:

• Hemanjiomun omur gövdesinin üçte ikisinden fazlasını kaplaması
• Pedikül denilen arka kemik köprülerine yayılması
• Omurilik kanalına ya da kaburga aralığına taşan yumuşak doku bileşeni
• Omurun dış kabuğunun incelmesi ya da dışa doğru şişmesi
• Omur yüksekliğinde azalma, yani başlayan çökme kırığı
• Kontrol MR’da altı ay ila bir yıl içinde belirgin büyüme

Bu işaretlerden biri bile varsa hekim hemanjiomu “agresif” olarak sınıflar; başka bir deyişle yakın izleme alır. Ancak agresif hemanjiom bile acil ameliyat anlamına gelmez. Örneğin yalnızca ağrı yapan ve kanala taşmayan hemanjiomda hekim vertebroplasti gibi kapalı yöntemleri seçer.

Buna karşılık omurilik baskısı yapan hemanjiom gecikme kaldırmaz. Çünkü bacaklarda güçsüzlük ve idrar kontrolü kaybı haftalar içinde kalıcı hale gelir. Omurilik baskısının diğer nedenlerini servikal miyelopati sayfasında anlattık.

Hekim Vertebral Hemanjiomu Nasıl Tedavi Eder?

Tipik hemanjiomun tedavisi yoktur; çünkü tedavi gerektiren bir sorun da yoktur. Bu nedenle hekim hastayı bilgilendirir ve rutin kontrol MR’ı önermez. Ağrı varsa ağrının gerçek nedenini araştırır; nitekim çoğu hastada ağrı fıtık ya da kas kaynaklıdır.

Belirti veren hemanjiomda ise hekim, hemanjiomun boyutuna ve omurilik baskısının varlığına göre beş seçenek arasından seçim yapar. Aşağıdaki tablo bu seçenekleri karşılaştırır:

Vertebroplasti bu listede özellikle sık kullanılan yöntemdir. Çünkü işlem yarım saat sürer, hasta aynı gün yürür ve ağrı çoğunlukla ilk günlerde azalır. Aynı yöntemi çökme kırıklarında da kullanırız; ayrıntısını omurga çökme kırığı ve kifoplasti sayfasında bulabilirsiniz.

Hangi Hemanjiomda Ameliyat Gerekir?

Ameliyat yalnızca omuriliğe ya da sinir köküne baskı yapan hemanjiomda gerekir. Bu hastalarda hekim kapalı yöntemlerle zaman kaybetmez; çünkü baskı sürdükçe sinir hasarı kalıcılaşır. Ardından cerrah arkadan girerek omurun arka kemiğini ve kanala taşan dokuyu çıkarır.

Hemanjiom damardan zengin olduğu için ameliyat sırasında kanama ana sorundur. Bu nedenle cerrah çoğunlukla ameliyattan bir gün önce embolizasyon ister. Böylece besleyici damarlar kapanır ve ameliyat daha güvenli ilerler.

Ayrıca cerrah omur cismini çimentoyla doldurur ya da vida ve çubukla sabitler.

Omurun tamamını kaplayan ve çöken hemanjiomda cerrah omur cismini çıkarıp yerine kafes koyar. Ancak bu büyük bir ameliyattır ve nadiren gerekir. Sabitleme yöntemlerini omurga füzyon ameliyatı sayfasında ayrıntılı anlattık.

Ameliyat Sonrası Süreç Nasıl İlerler?

Hasta dekompresyon ameliyatından sonra genellikle ertesi gün ayağa kalkar. Sonrasında bacaklardaki güçsüzlük baskının süresine göre günler ya da haftalar içinde düzelir. Ayrıca hekim ilk kontrolde MR ile kalan dokuyu değerlendirir.

Öte yandan cerrah hemanjiomu tam çıkaramadıysa nüks olasılığı vardır. Bu yüzden hekim ilk iki yıl altı ayda bir, sonrasında yılda bir MR ister. Buna karşılık vertebroplasti sonrası çimento kalıcıdır ve hemanjiomun büyüme alanı kalmaz.

Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Vertebral hemanjiom nadiren acil bir tablo oluşturur. Ancak kanala taşan hemanjiom omuriliği sıkıştırdığında saatler ve günler önem kazanır:

Çünkü bu belirtiler omurilik baskısının ilerlediğini gösterir. Nitekim tedavi baskının başlangıcından ne kadar erken yapılırsa iyileşme o kadar tam olur. Dolayısıyla “bekleyip görelim” yaklaşımı bu tabloda doğru değildir.

Hemanjiomla Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?

Tipik hemanjiomu olan kişi hayatını hiçbir biçimde değiştirmez. Örneğin spor, ağırlık çalışması, uzun yolculuk ve gebelik serbesttir. Ayrıca masaj, fizik tedavi ve manuel terapi hemanjiom için sakıncalı değildir.

Tekrarlayan MR çekimi gerekmez. Çünkü tipik hemanjiom yıllar içinde büyümez; nitekim yirmi yıl arayla çekilen filmlerde aynı boyutta kalır.

Buna karşılık atipik ya da sınırda büyük hemanjiomda hekim bir kez kontrol MR ister. Sonuç sabitse takip sona erer.

Gebelik planlayan kadınlarda hekim, omurun yarısından fazlasını kaplayan hemanjiomu önceden değerlendirir. Çünkü gebelikte büyüyen hemanjiom nadiren omurilik baskısı yapar. Bu durumda hekim doğum sonrasına kadar yakın izlem uygular; ayrıca belirti gelişirse doğum şeklini ve tedaviyi kadın doğum hekimiyle birlikte planlar.

Omurgadaki diğer tesadüfi bulgular da benzer kaygı yaratır. Örneğin sakrumda görülen sıvı dolu kese çoğu hastada hemanjiom kadar zararsızdır. Bu bulguyu Tarlov kisti sayfasında ayrıntılı anlattık.

Vertebral Hemanjiom Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Bacaklarda ilerleyen güçsüzlük, idrar ya da dışkı kontrolünde kayıp ve kuşak tarzı uyuşukluk durumunda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.