Bel Fıtığı Ameliyatı: Mikrocerrahi (Mikrodiskektomi) Yöntemi ve Kapalı Ameliyattan Farkı

Bel fıtığı ameliyatı, sinir köküne baskı yapan disk parçasını çıkaran bir mikrocerrahi işlemdir. Günümüzde cerrahlar bu işlemi üç yöntemle yapar: mikrocerrahi (mikrodiskektomi), endoskopik kapalı diskektomi ve klasik açık diskektomi. Bu sayfada anlattığımız ve hastalarımızın büyük çoğunluğunda tercih ettiğimiz yöntem mikrocerrahidir. Çünkü mikroskop üç boyutlu görüş sağlar, her fıtık tipine uyar ve uzun dönem sonuçları en iyi bilinen yöntemdir.

Endoskopik yöntem ise seçili hastada bir seçenektir; ancak altın standart olmayı mikrocerrahi sürdürür. Bu yazıda iki yöntemin farkını açıkça anlatıyoruz. Böylece hasta “kapalı ameliyat” ifadesinin ne anlama geldiğini ve neden mikrocerrahiyi önerdiğimizi anlar.

Cerrah ameliyat kararını fıtığın boyutuna göre değil, sinirin durumuna göre verir. Nitekim hastaların büyük bölümü ameliyatsız iyileşir. Ancak ilerleyen güçsüzlük, dayanılmaz ağrı ya da idrar bozukluğu varsa cerrahi şart olur.

Hastalar en çok üç soruyu sorar: kapalı ameliyat ile mikrodiskektomi arasındaki fark nedir, hangi yöntem bana uygun ve ne zaman işe dönerim? Bu yazı öncelikle bu üç soruya sırayla yanıt verir. Ardından ameliyatın basamaklarını, risklerini ve iyileşme takvimini açıklar.

Bu sayfa bel fıtığı ameliyatının kime gerektiğini, yöntemlerin farklarını, ameliyatın nasıl yapıldığını ve sonrasında nelere dikkat edileceğini anlatır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın mikrocerrahi deneyimi özellikle yöntem seçimi bölümüne yön verir.

Bel Fıtığı Ameliyatı Kimlere Gerekir?

Sinir kökünü baskıdan kurtarmak gereken hastalar için bel fıtığı ameliyatı bir seçenektir. Oysa bel fıtığı hastalarının yaklaşık onda dokuzu ilaç, istirahat ve egzersizle altı ila on iki haftada düzelir. Dolayısıyla cerrah, hastayı önce ameliyatsız bel fıtığı tedavisi yolunda değerlendirir.

Ancak bazı durumlar bu bekleme süresini kısaltır ya da tamamen ortadan kaldırır. Aşağıdaki tablo ameliyat kararını yönlendiren üç düzeyi özetler:

Son satır özellikle önemlidir. Çünkü MR’da fıtık görülmesi tek başına ameliyat nedeni değildir. Nitekim hekimler hiç yakınması olmayan kişilerin MR’ında bile sık sık fıtık saptar. Cerrah bu yüzden filme değil, hastanın muayenesine göre karar verir.

Ayrıca bacak ağrısı ile bel ağrısı arasındaki fark da kararı etkiler. Nitekim fıtık ameliyatı bacağa vuran sinir ağrısında çok başarılıdır. Buna karşılık yalnızca bel ağrısı olan hastada aynı başarıyı vermez. Bu ayrımı bel fıtığı nedir sayfasında ayrıntılı anlattık.

Bel Fıtığı Ameliyatı Yöntemleri Nelerdir?

Bel fıtığı ameliyatının üç yöntemi de aynı hedefe ulaşır: sinire baskı yapan disk parçasını çıkarmak. Fark, özellikle cerrahın bu parçaya nasıl ulaştığındadır. Biz bu üç yöntem içinde mikrocerrahiyi öneririz; nedenlerini tablonun ardından açıklıyoruz:

Mikrodiskektomi Nedir ve Neden Altın Standarttır?

Mikrodiskektomi, ameliyat mikroskobu altında yapılan bel fıtığı ameliyatıdır. Cerrah küçük bir kesiden girer; ardından mikroskobun büyütmesiyle sinir kökünü net görür. Böylece disk parçasını sinire zarar vermeden çıkarır.

Bu yöntem aynı zamanda kırk yılı aşkın süredir dünya genelinde en çok uygulanan tekniktir. Dolayısıyla uzun dönem sonuçları en iyi bilinen yöntemdir. Ayrıca her tip fıtıkta ve her seviyede güvenle uygulanır.

Ayrıca mikroskop cerraha üç boyutlu ve derinlikli görüş sağlar. Bu özellik özellikle sinir kökünün altında saklanan parçaları bulmayı kolaylaştırır. Nitekim geride parça kalması yeniden fıtığın en önemli nedenlerinden biridir.

Bu üç üstünlük, mikrocerrahiyi önermemizin temel nedenidir: her fıtık tipine uygunluk, üç boyutlu görüş ve kırk yıllık uzun dönem verisi. Üstelik kesi yalnızca 2 ila 3 santimetredir; dolayısıyla hasta ertesi gün yürüyerek eve döner. Bu nedenle “kapalı” sözcüğünün çağrıştırdığı hız avantajı, mikrocerrahide de büyük ölçüde vardır.

Endoskopik Kapalı Bel Fıtığı Ameliyatı Nedir?

Endoskopik diskektomi, yaklaşık bir santimetrelik kesiden kamera ile yapılan bel fıtığı ameliyatıdır. Cerrah ince bir tüp içinden kamerayı ve aletleri fıtığa ulaştırır. Ardından görüntü ekrana büyütülerek yansır ve cerrah ekrana bakarak çalışır.

Halk arasında “tam kapalı bel fıtığı ameliyatı” olarak bilinen yöntem budur. İki giriş yolu vardır: yandan giren transforaminal yol ve arkadan giren interlaminar yol. Cerrah bu durumda fıtığın yerine göre yolu seçer.

Endoskopik yöntemin en büyük avantajı ise kas hasarının azlığıdır. Bu nedenle hasta ameliyattan birkaç saat sonra yürür ve genellikle aynı gün eve döner. Ancak yöntemin öğrenme eğrisi diktir ve her fıtık tipine uygun değildir.

Ayrıca kameranın iki boyutlu görüntüsü derinlik algısını sınırlar. Bu yüzden göç etmiş, kanalı dolduran ya da yapışık parçalarda geride parça kalma riski artar. Sonuç olarak biz endoskopik yöntemi yalnızca seçili ve küçük fıtıklarda gündeme getiririz; hastaların büyük çoğunluğunda ise mikrocerrahiyi öneririz. Kapalı ameliyat isteğiyle gelen hastayla bu farkı muayenede açıkça konuşuruz.

Hangi Yöntem Kime Uygundur?

Yöntem seçimini genellikle üç etken belirler: fıtığın yeri, fıtığın büyüklüğü ve cerrahın deneyimi. Aşağıdaki tablo tipik senaryoları eşleştirir:

Bu tablo bir kural değil, bir başlangıç noktasıdır. Ancak tablonun ortak paydası açıktır: mikrocerrahi her satırda güvenli seçenektir. Bu nedenle biz hastalarımızın büyük çoğunluğunda mikrocerrahiyi öneririz; endoskopik yöntemi ise yalnızca uygun küçük fıtıklarda ve hastanın tercihiyle birlikte değerlendiririz. Sonuç olarak yöntemden çok cerrahın o yöntemdeki tecrübesi belirleyicidir.

Kayma ve instabilite satırı ayrıca dikkat ister. Çünkü bu hastalarda yalnızca disk çıkarmak sorunu çözmez. Bu durumda cerrah omurga füzyon ameliyatı ile seviyeyi sabitler.

Cerrah Bel Fıtığı Ameliyatını Nasıl Yapar?

Mikrodiskektomi altı basamakta ilerler ve genellikle bir saat sürer. Öncelikle hasta yüzüstü yatar ve karın boşta kalacak biçimde desteklenir. Böylece omurga çevresindeki damarlar gevşer ve kanama azalır.

Cerrah diskin tamamını almaz. Çünkü disk omurlar arasındaki yastık görevini sürdürmelidir. Bu yüzden yalnızca dışarı taşan parçayı ve kolay kopan gevşek dokuyu çıkarır.

Endoskopik yöntemde basamaklar benzerdir ancak kemik pencere çoğu zaman gerekmez. Bu durumda cerrah kılavuz tel ve genişleticilerle kas lifleri arasından geçer. Ardından tüp içinden kamera ve aletle çalışır. Buna karşın mikroskop altındaki çalışma, cerrahın sinir kökünü ve parçayı derinlikli gördüğü aşamadır; biz bu yüzden mikrocerrahiyi tercih ederiz.

Karmaşık vakalarda nöromonitorizasyon sinir kökünün güvenliğini artırır. Çünkü sistem, sinir gerildiğinde cerrahı anında uyarır. Bu destek özellikle yeniden ameliyat ve dar kanal vakalarında değer taşır.

Bel Fıtığı Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Bel fıtığı ameliyatı düşük riskli bir işlemdir; ancak hiçbir ameliyat sıfır riskli değildir. Aşağıdaki tablo olası sorunları, sıklıklarını ve cerrahın aldığı önlemleri özetler:

Yeniden fıtık en sık karşılaşılan sorundur. Çünkü ameliyat diskteki yıpranmayı geri çevirmez; yalnızca taşan parçayı alır. Dolayısıyla ilk üç ayda bel kaslarını koruyan hareket alışkanlığı büyük önem taşır.

Süren ağrı ise genellikle ameliyatın değil, gecikmenin sonucudur. Nitekim aylarca sıkışmış bir sinir kökü baskı kalktıktan sonra da uyuşma bırakır. Bu yüzden cerrah, güçsüzlük başlayan hastada ameliyatı geciktirmemeyi önerir.

Bel Fıtığı Ameliyatından Sonra İyileşme Nasıl İlerler?

İyileşme, bacak ağrısının hızla geçmesiyle başlar ve üç ayda tamamlanır. Nitekim hastaların çoğu uyandığında bacak ağrısının azaldığını fark eder. Buna karşılık bel bölgesindeki kesi ağrısı birkaç gün sürer.

Endoskopik ameliyatta bu takvim biraz daha hızlı işler. Nitekim hasta genellikle ilk hafta içinde masa başı işine döner. Ancak disk üzerindeki kısıtlamalar iki yöntemde de aynıdır; çünkü disk her iki yöntemde de aynı biçimde iyileşir.

Öte yandan uyuşma bacak ağrısından daha yavaş geçer. Bu nedenle ameliyattan haftalar sonra süren ayak uyuşması çoğunlukla başarısızlık değildir. Çünkü sinir kılıfı aylar içinde yenilenir ve his geri döner.

Bel Fıtığı Ameliyatı Sonrası Fıtık Tekrarlar mı?

Aynı seviyede yeniden fıtık, genellikle hastaların yaklaşık yüzde 5 ila 10’unda gelişir. Bu oranın büyük bölümü özellikle ilk altı ay içinde ortaya çıkar. Çünkü diskin arka duvarındaki açıklık bu sürede henüz tam kapanmamıştır.

Riski artıran etkenler ayrıca bellidir: sigara, fazla kilo, ağır fiziksel iş, şeker hastalığı ve büyük disk açıklığı. Buna karşılık düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve doğru kaldırma tekniği riski azaltır. Bu nedenle cerrah bu konuları taburculuk öncesi hasta ile tek tek konuşur.

Yeniden fıtık geliştiğinde ilk yaklaşım genellikle yine ilaç ve fizik tedavidir. Ancak belirtiler sürerse cerrah ikinci mikrodiskektomiyi planlar. Üçüncü kez tekrar ya da instabilite gelişirse bu durumda füzyon gündeme gelir.

Dar kanal ile birlikte fıtığı olan hastalar ise ayrı bir gruptur. Çünkü bu hastalarda yalnızca fıtığı almak bacak ağrısını tam geçirmez. Dolayısıyla cerrah lomber dar kanal için kemik ve bağ dekompresyonunu aynı seansta ekler.

Bel Fıtığı Ameliyatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. İdrar yapamama, makat çevresinde uyuşma ya da iki bacakta ani güçsüzlük durumunda vakit kaybetmeden 112’yi arayın ya da acil servise gidin.