Omurga Enfeksiyonu (Spondilodiskit): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Omurga enfeksiyonu (spondilodiskit), omurlar arasındaki diskin ve komşu omur kemiğinin mikroplarla iltihaplanmasıdır. Enfeksiyon çoğunlukla kan yoluyla omurgaya ulaşır; bazen ise bir omurga ameliyatının ardından ortaya çıkar. Nitekim hastalık nadirdir; ancak geç kalınırsa omurgayı çökertir ve omuriliğe baskı yaparak felce yol açar.

Ancak hastalığın en sinsi yanı belirtilerinin sıradan bel ağrısına benzemesidir. Bu yüzden hastaların çoğu haftalarca fıtık ya da kas ağrısı tedavisi görür.

Hastalar en çok şu üç soruyu sorar: hekim omurga enfeksiyonunu nasıl anlar, hastalık antibiyotikle geçer mi ve ameliyat ne zaman gerekir? Dolayısıyla bu yazı üç soruya sırayla yanıt verir. Ayrıca enfeksiyonun bel fıtığı ve omurga tümöründen nasıl ayrıldığını açıklar.

Bu sayfa omurga enfeksiyonunun nedenlerini, tiplerini, belirtilerini, tanı basamaklarını ve antibiyotikten cerrahiye uzanan tedavi seçeneklerini anlatır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak’ın omurga cerrahisi deneyimi özellikle ameliyat kararı bölümüne yön verir.

Omurga Enfeksiyonu Nedir?

Omurga enfeksiyonu, bakteri ya da mantarların omur kemiğine, diske veya omurilik zarının çevresine yerleşmesidir. Başka bir deyişle vücudun başka bir yerindeki mikrop kan dolaşımıyla omurgaya taşınır ve orada çoğalır. Böylece disk erir, kemik yumuşar ve çevrede iltihap birikir.

Tıp dilinde bu tablo tutulan yapıya göre farklı adlar alır. Nitekim hekimler diskin iltihabına diskit, omur kemiğinin iltihabına osteomiyelit adını verir. Ancak ikisi neredeyse her zaman birlikte ortaya çıkar; bu yüzden hekimler “spondilodiskit” terimini kullanır.

Enfeksiyon omurganın her bölümünde ortaya çıkar; ancak en sık bel bölgesini tutar. Çünkü bel omurları kan akımının en yoğun olduğu ve yükün en çok bindiği bölgedir. Sırt bölgesi ikinci, boyun bölgesi ise üçüncü sırada gelir.

Omurga Enfeksiyonu Hangi Yapıları Tutar?

Enfeksiyonun yeri hem belirtiyi hem tehlikeyi belirler. Bu yüzden hekim MR raporunda tutulan yapıyı özellikle arar. Aşağıdaki tablo dört ana tutulum tipini karşılaştırır:

Bu dört tablo ise sıklıkla birlikte bulunur. Örneğin diskit ilerledikçe iltihap arkaya sızar ve epidural apse oluşturur. Dolayısıyla hekim tek bir bulguyla yetinmez; omurganın önünü ve arkasını birlikte değerlendirir.

Omurga Enfeksiyonu Neden Olur?

Omurga enfeksiyonunun en sık nedeni, vücudun başka bir yerinden kana karışan bakterilerdir. Örneğin idrar yolu enfeksiyonu, diş apsesi, deri iltihabı ve kalp kapağı enfeksiyonu bu mikropların başlıca kaynağıdır. Ardından kan mikrobu omur kemiğinin zengin damar ağına taşır ve enfeksiyon orada başlar.

Etkenlerin büyük bölümü ise Staphylococcus aureus adlı bakteridir. Ayrıca bağırsak kökenli bakteriler, brusella ve tüberküloz basili de omurgaya yerleşir. Özellikle ülkemizde brusella ve tüberküloz hâlâ önemli bir paya sahiptir; bu yüzden hekim bu iki mikrobu ayrıca araştırır.

İkinci yol ise doğrudan bulaşmadır. Örneğin omurga ameliyatı, bel bölgesine iğne uygulamaları ve delici yaralanmalar mikrobu doğrudan diske taşır. Ameliyat sonrası enfeksiyon nadirdir; ancak cerrahiden sonra haftalarca süren ağrı bu olasılığı akla getirir.

Kimlerde Omurga Enfeksiyonu Riski Yüksektir?

Sağlıklı bağışıklık sistemi kandaki mikrobu çoğunlukla temizler. Bu nedenle hastalık genellikle savunması zayıflamış kişilerde ortaya çıkar. Başlıca risk grupları şunlardır:

• Şeker hastaları: Yüksek kan şekeri bağışıklık hücrelerini yavaşlatır ve mikrobun kemiğe yerleşmesini kolaylaştırır.
• Diyaliz hastaları: Damar yolu girişleri kana sık sık bakteri sokar.
• İleri yaş: Altmış yaş üstünde hem bağışıklık zayıflar hem eşlik eden hastalık artar.
• Bağışıklığı baskılayan tedaviler: Kortizon, kemoterapi ve romatizma ilaçları savunmayı düşürür.
• Damar içi madde kullanımı: Kirli iğne mikrobu doğrudan kana verir.
• Yakın zamanda geçirilmiş enfeksiyon: Özellikle idrar yolu, deri ve kalp kapağı enfeksiyonları.
• Yakın zamanda geçirilmiş omurga girişimi: Ameliyat, epidural enjeksiyon ya da lomber ponksiyon.

Buna karşın hastaların bir bölümünde hiçbir risk faktörü bulunmaz. Dolayısıyla açıklanamayan ve geçmeyen bel ağrısı her hastada enfeksiyon sorusunu akla getirir.

Omurga Enfeksiyonu Hangi Belirtileri Verir?

Omurga enfeksiyonunun ana belirtisi, dinlenmekle geçmeyen ve geceleri artan sırt ya da bel ağrısıdır. Ağrı haftalar içinde yavaş yavaş şiddetlenir; sonunda hastayı uykudan uyandırır. Ayrıca hasta omurgasını hareket ettirmekten kaçınır; çünkü her hareket derin bir zonklama başlatır.

Ateş ise şaşırtıcı biçimde hastaların yalnızca yarısında bulunur. Bu yüzden ateşin olmaması enfeksiyonu dışlamaz. Buna ek olarak halsizlik, iştahsızlık, gece terlemesi ve istemsiz kilo kaybı sık eşlik eder.

Enfeksiyon sinir köküne ya da omuriliğe bastığında ise nörolojik belirtiler eklenir. Örneğin bacağa vuran ağrı, uyuşma, güçsüzlük ve idrar kontrolünde bozulma ortaya çıkar. Bu belirtiler epidural apsenin habercisidir; dolayısıyla acil değerlendirme gerektirir.

Boyun bölgesi enfeksiyonunda ise yutma güçlüğü ve kollarda uyuşma öne çıkar. Çünkü iltihap yemek borusunun hemen arkasında birikir.

Hekim Omurga Enfeksiyonunu Bel Fıtığı ve Tümörden Nasıl Ayırır?

Üç hastalık da bel ağrısıyla başlar; ancak seyirleri ve tedavileri tamamen farklıdır. Aşağıdaki tablo hekimin muayenede aradığı ayrım noktalarını gösterir:

Tablodaki en değerli ipucu ise MR’daki disk bulgusudur. Nitekim tümör diski neredeyse hiç tutmaz; enfeksiyon ise diskten başlar. Fıtığın ayrıntılarını bel fıtığı sayfasında, kemik kitlelerini ise omurga tümörleri sayfasında ayrıntılı anlattık.

Omurga Tüberkülozu (Pott Hastalığı) Farklı mıdır?

Omurga tüberkülozu, verem basilinin omurgaya yerleşmesidir ve tıp dilinde Pott hastalığı adını alır. Sıradan bakteriyel enfeksiyondan farklı olarak çok yavaş ilerler; nitekim belirtiler aylar hatta yıllar içinde gelişir. Ayrıca basil diski geç tutar, önce omur gövdesinin ön kısmını eritir.

Bu yüzden tüberkülozda omurga öne doğru çöker ve belirgin bir kamburluk oluşur. Buna karşın ateş düşük kalır ve kan testleri yalnızca hafif yükselir. Tedavi ise en az dokuz ay süren çoklu verem ilacıdır; cerrahi ise yalnızca çökme ve sinir basısı olduğunda devreye girer.

Hekim Omurga Enfeksiyonunu Nasıl Teşhis Eder?

Tanının ilk basamağı kan testleridir. CRP ve sedimantasyon hızı enfeksiyonda neredeyse her zaman yükselir; dolayısıyla normal sonuç hastalığı büyük ölçüde dışlar. Buna karşın beyaz küre sayısı hastaların yarısında normal kalır.

Görüntülemede altın standart kontrastlı omurga MR’ıdır. Çünkü MR, diskteki ve komşu omurlardaki iltihabı röntgenden haftalar önce gösterir. Ayrıca epidural apseyi ve omurilik basısını doğrudan ortaya koyar.

Röntgen ise değişimi ancak üç dört hafta sonra, kemik erimesi başlayınca gösterir.

Mikrobu bulmak tedaviyi belirlediği için hekim antibiyotik başlamadan önce kan kültürü alır. Ancak kan kültürü hastaların yalnızca yarısında etkeni gösterir. Kültür temiz kalırsa hekim BT eşliğinde iğne biyopsisiyle diskten örnek alır.

Aşağıdaki tablo tanı basamaklarını ve her birinin sorusunu özetler:

Tanı gecikmesi ise bu hastalığın en büyük sorunudur. Nitekim belirtiden tanıya kadar geçen süre ortalama iki üç aydır. Bu nedenle geçmeyen bel ağrısıyla gelen hastada hekim CRP testini erkenden ister.

Hekim Omurga Enfeksiyonunu Nasıl Tedavi Eder?

Omurga enfeksiyonunun temel tedavisi uzun süreli antibiyotiktir. Hekim mikrobu belirledikten sonra ona özgü antibiyotiği önce damardan, ardından ağızdan verir. Toplam süre çoğunlukla altı ila on iki haftadır; çünkü kemik dokusuna ilaç yavaş ulaşır.

Tedavi süresince hasta omurgayı korur; çünkü sert korse ağrıyı azaltır ve zayıflamış omurun çökmesini engeller.

Ayrıca hekim CRP değerini iki üç haftada bir ölçerek tedaviye yanıtı izler. CRP düşmüyorsa antibiyotiği değiştirir ya da ameliyatı gündeme alır.

Ağrı kontrolü ve beslenme de tedavinin parçasıdır. Çünkü iltihap vücudun protein deposunu hızla tüketir. Şeker hastasında ise kan şekerini düzenlemek antibiyotiğin başarısını doğrudan artırır.

Omurga Enfeksiyonunda Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Hastaların büyük çoğunluğu yalnızca antibiyotikle iyileşir. Ancak beş durumda cerrah ameliyatı erteleyemez:

• Nörolojik kayıp: Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ya da idrar kaçırma başladığında cerrah omuriliği saatler içinde baskıdan kurtarır.
• Büyük apse: Antibiyotik apse duvarını geçemez; bu yüzden cerrah apseyi boşaltır.
• Omurganın çökmesi: Kemik eriyip omurga eğrildiğinde ise cerrah omurgayı vida ve kafes sistemiyle sabitler.
• Antibiyotiğe yanıtsızlık: Uygun tedaviye rağmen ağrı ve CRP gerilemiyorsa cerrah iltihaplı dokuyu temizler.
• Tanı belirsizliği: Biyopsi sonuç vermediğinde ise açık cerrahi hem tanı hem tedavi sağlar.

Aşağıdaki tablo tedavi seçeneklerini amaç ve uygulama açısından karşılaştırır:

Hastalar sıklıkla “iltihaplı omurgaya vida takar mısınız” diye sorar. Günümüzde cerrah iltihaplı dokuyu iyice temizledikten sonra titanyum sistemleri güvenle kullanır. Çünkü titanyum yüzeyinde bakteri zor tutunur ve omurgayı sabitlemek iyileşmeyi hızlandırır.

Enfeksiyona bağlı çökme, kemik erimesine bağlı çökmeyle karışır; ancak yaklaşım farklıdır. Nitekim cerrah, omurga çökme kırığında kullandığı çimento enjeksiyonunu enfeksiyonlu omura uygulamaz. Bu yüzden cerrah çökmenin nedenini önce netleştirir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?

Ameliyat enfeksiyonu bitirmez; yalnızca antibiyotiğin işini kolaylaştırır. Bu nedenle hasta cerrahiden sonra da antibiyotiğe planlanan süre boyunca devam eder. Ayrıca cerrah ameliyatta aldığı doku örneğini kültüre gönderir; böylece sonuç antibiyotiği yeniden şekillendirir.

Hasta çoğunlukla ameliyatın ertesi günü korseyle ayağa kalkar. Hastanede kalış süresi genellikle beş ila on gündür; ancak damar yolu antibiyotiği bu süreyi uzatır. Ardından fizyoterapi sırt ve karın kaslarını güçlendirir.

Nörolojik kayıpla ameliyata giren hastada ise iyileşme baskının süresine bağlıdır. Nitekim güçsüzlük başladıktan sonraki ilk saatlerde yapılan dekompresyon en iyi sonucu verir. Bu konudaki ayrıntıları omurilik yaralanması sayfasında bulabilirsiniz.

Füzyon ameliyatı geçiren hastada ise kemiğin kaynaması altı ila on iki ay sürer. Bu süre boyunca hekim aralıklı röntgen ve BT ile kaynamayı izler. Sigara kaynamayı belirgin geciktirir; bu nedenle hasta bu dönemde sigaradan uzak durur.

Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Omurga enfeksiyonu genellikle haftalar içinde ilerler. Ancak epidural apse saatler içinde felce yol açar ve gecikme kalıcı hasar bırakır:

Bu belirtilerin nedeni omurilik ya da sinir köklerine baskı yapan iltihaptır. Dolayısıyla acil MR ve gerekirse aynı gün ameliyat gerekir. Beyindeki iltihap birikimini ise beyin apsesi sayfasında ayrıca anlattık; iki hastalık aynı mikrop kaynağından doğar.

Omurga Enfeksiyonu Tekrarlar mı?

Uygun sürede ve dozda antibiyotik alan hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Ancak tedaviyi erken bırakmak nüksün başlıca nedenidir. Bu yüzden hekim antibiyotiği CRP normale dönene ve MR bulguları gerileyene kadar sürdürür.

Nüks riski özellikle şeker hastalığı, diyaliz ve bağışıklık baskılanmasında yükselir. Ayrıca kaynağı bulunmayan enfeksiyon yeniden ortaya çıkar. Örneğin tedavi edilmemiş bir diş apsesi ya da kalp kapağı enfeksiyonu omurgayı ikinci kez tutar.

İyileşen omurgada disk aralığı çoğunlukla daralır; sonunda iki omur kendiliğinden kaynar. Bu kaynama ağrıyı azaltır; ancak o seviyede hareket kaybolur. Hastaların bir bölümünde ise kronik mekanik bel ağrısı kalır ve fizik tedavi gerektirir.

Korunmanın temeli ise kaynağı kurutmaktır. Örneğin şeker kontrolü, düzenli diş bakımı, idrar yolu enfeksiyonlarının tam tedavisi ve damar yolu hijyeni riski belirgin düşürür.

Omurga Enfeksiyonu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi ya da enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurun. Bel ağrısına eklenen bacak güçsüzlüğü, idrar kaçırma ya da yüksek ateş durumunda vakit kaybetmeden en yakın acil servise gidin.