Omurga Kırığı: Belirtileri, Türleri, Korse mi Ameliyat mı?

Omurga kırığı, trafik kazası, yüksekten düşme ya da spor yaralanması gibi bir darbede omurlardan birinin kırılmasıdır. Kırıkların çoğu korse ile iyileşir. Buna karşın omurga dengesini bozan ya da omuriliğe baskı yapan kırıklar ameliyat gerektirir.

Aslında asıl soru kırığın var olup olmadığı değil, omurganın hâlâ sağlam durup durmadığıdır. Çünkü aynı omurda iki farklı kırık tamamen farklı tedavi ister. Bu nedenle beyin ve sinir cerrahı kırığın tipine, bağların durumuna ve sinir bulgularına birlikte bakar.

Bu sayfa travmaya bağlı omurga kırıklarını anlatır. Kırık tiplerini, korse ile ameliyat arasındaki kararı ve iyileşme takvimini özetler. Kemik erimesine bağlı çökme kırıklarını ise ayrı sayfamızda ele aldık.

Omurga Kırığı Nedir ve Nasıl Oluşur?

Omurga kırığı, omur gövdesinde ya da omurun arka çıkıntılarında oluşan kemik bütünlüğü kaybıdır. Sağlıklı bir omur, büyük bir kuvvet olmadan kırık vermez. Dolayısıyla genç ve sağlıklı kişilerde kırığın arkasında neredeyse her zaman güçlü bir darbe vardır.

En sık nedenler trafik kazaları, yüksekten düşmeler ve dalma gibi spor yaralanmalarıdır. Örneğin ayak üstüne yüksekten düşen birinde topuk kırığıyla birlikte bel omurunda da kırık oluşur. Bu yüzden topuk kırığı olan her hastada hekim beli de ayrıca inceler.

Buna karşın kemik erimesi olan yaşlılarda basit bir tökezleme bile omuru çökertir. Bu tabloyu omurga çökme kırığı ve kifoplasti sayfasında ayrıntılı anlattık. Ayrıca tümör ya da enfeksiyon da omuru zayıflatır; bu nedenle darbesiz kırıkta hekim altta yatan nedeni araştırır.

Omurga Kırığı En Çok Nerede Olur?

Kırıkların yarıdan fazlası sırt ile belin birleştiği bölgede, yani on birinci sırt omuru ile ikinci bel omuru arasında oluşur. Çünkü bu bölge sabit göğüs kafesi ile hareketli bel arasında bir menteşe gibi çalışır. Dolayısıyla darbenin yükü tam bu noktada yoğunlaşır.

Ayrıca boyun, ikinci en sık kırık bölgesidir. Özellikle sığ suya atlama ve arkadan çarpmalı kazalar boyun omurlarını zorlar. Göğüs bölgesindeki kırıklar ise daha seyrektir; ancak bu bölgede omurilik kanalı dar olduğu için sinir hasarı riski yüksektir.

Omurga Kırığının Belirtileri Nelerdir?

En belirgin belirti, darbe sonrası kırık hizasında başlayan ve hareketle artan keskin ağrıdır. Hasta çoğu zaman ağrı nedeniyle doğrulamaz ya da yürümekte zorlanır. Ayrıca kırık bölgesine dokunmak ağrıyı belirgin biçimde artırır.

• Lokal ağrı: Boyun, sırt ya da belde, hareketle ve öksürükle artan ağrı.
• Kas spazmı: Kırık çevresindeki kasların sertleşmesi ve hareket kısıtlılığı.
• Şekil değişikliği: Sırtta yeni ortaya çıkan kamburluk ya da basamak hissi.
• Uyuşma ve karıncalanma: Kollara ya da bacaklara yayılan his değişikliği.
• Güç kaybı: Kolda ya da bacakta zayıflık, ayağı kaldıramama.
• İdrar ve dışkı sorunları: Tutamama ya da hiç yapamama; bu bulgu acildir.

Ancak ağrının şiddeti her zaman kırığın ağırlığını yansıtmaz. Nitekim kaza anında başka yaralanmaları olan hasta sırt ağrısını fark etmez. Bu nedenle acil ekip ciddi kazalarda omurgayı, tersi kanıtlanana kadar kırık kabul eder.

Kırık Bir Omurla Yürümek Mümkün mü?

Evet, özellikle hafif çökme kırıklarında hasta yürümeye devam eder; ancak bu durum kırığın zararsız olduğu anlamına gelmez. Hatta dengesiz bir kırıkla yürümek kemik parçasının kaymasına ve omuriliğin zedelenmesine yol açar. Bu yüzden darbe sonrası sırt ağrısında önce görüntüleme, sonra hareket kuralı geçerlidir.

Omurga Kırığı Türleri Nelerdir?

Hekimler omurga kırıklarını, kırığı oluşturan kuvvete göre üç ana gruba ayırır: sıkışma, gerilme ve kayma. Bu sınıflama tedavi kararının da temelini oluşturur. Aşağıdaki tablo her türün özelliklerini ve genel yaklaşımı karşılaştırır.

Özellikle gerilme tipi kırıklar arka koltukta yalnızca bel kemeri takan yolcularda sık görülen bir tablodur. Üstelik bu kırıklara çoğu zaman bağırsak yaralanması eşlik eder. Dolayısıyla karın yaralanması olan kazazedede hekim omurgaya da mutlaka bakar.

Boyun Kırıkları Nasıl Farklılaşır?

Boyunda ilk iki omur, geri kalan omurlardan farklı bir yapıya sahiptir. Bu nedenle bu bölgenin kırıkları da kendine özgü adlar alır. Aşağıdaki liste en sık karşılaşılan boyun kırıklarını özetler.

• Atlas (C1) halka kırığı: Başın üstüne düşen yükle oluşur. Bağlar sağlamsa boyunlukla iyileşir.
• Odontoid (C2 çıkıntısı) kırığı: Yaşlılarda basit düşmelerde bile görülen bir kırıktır. Kaynama sorunu sık olduğu için bazı tiplerinde cerrah vidalama yapar.
• C2 kemik halka kırığı: Başın ani geriye savrulmasıyla oluşur. Çoğunlukla boyunluk yeterlidir.
• Alt boyun kırıklı çıkıkları: Eklemlerin birbirinin üzerinden atlamasıdır. Omurilik riski yüksek olduğu için ekip çıkığı hızla düzeltir.

Omurga Kırığını Hangi Tetkikler Gösterir?

Teşhis, dikkatli bir muayene ile başlar ve bilgisayarlı tomografi ile netleşir. Öncelikle hekim ağrının yerini, kas gücünü, duyuyu ve refleksleri kontrol eder. Ardından bulgulara göre görüntüleme sırasını belirler.

Burada MR özellikle önemlidir. Çünkü BT kemiği mükemmel gösterir; ancak arka bağlardaki yırtığı çoğu zaman göstermez. Dolayısıyla BT’de masum görünen bir patlama kırığı MR’da dengesiz çıkar ve tedavi planı tamamen değişir.

Omurga Kırığında Korse mi, Ameliyat mı Gerekir?

Karar üç soruya dayanır: kırığın şekli ne, arka bağlar sağlam mı ve sinir hasarı var mı? Omurga cerrahları bu üç soruyu puanlayan bir sistem kullanır. Toplam puan düşükse korse, yüksekse ameliyat ön plana çıkar.

Örneğin sinir bulgusu olmayan ve bağları sağlam bir patlama kırığında hasta korse ile yürümeye başlar. Buna karşın aynı kırığa bacakta güç kaybı eşlik ediyorsa cerrah kanalı açar ve omurgayı sabitler. Dolayısıyla “patlama kırığı” tanısı tek başına ameliyat demek değildir.

Korse Tedavisi Nasıl İlerler?

Korse, kırık kaynarken omurgayı öne eğilmeye karşı destekler. Genellikle hasta korseyi 8 ila 12 hafta boyunca yatak dışındayken takar. Boyun kırıklarında ise aynı işi sert boyunluk görür.

İlk günlerde hekim korseyle ayakta bir grafi çektirir. Çünkü yük bindiğinde çökmenin artıp artmadığını ancak böyle görür. Ardından kontroller genellikle ikinci, altıncı ve on ikinci haftalarda devam eder.

Ameliyatta Cerrah Neler Yapar?

Ameliyatın iki amacı vardır: omuriliği ya da sinir köklerini baskıdan kurtarmak ve kırık omurgayı sabitlemek. Cerrah çoğu hastada bu iki işi aynı seansta tamamlar. Yöntemi ise kırığın yerine ve tipine göre seçer.

• Arkadan vidalı sabitleme: Cerrah kırık omurun üstündeki ve altındaki omurlara vida yerleştirir, vidaları çubuklarla birleştirir.
• Kapalı (perkütan) sabitleme: Cerrah vidaları küçük kesilerden, görüntüleme eşliğinde yerleştirir; kas hasarı azalır.
• Dekompresyon: Cerrah kanala itilmiş kemik parçalarını çıkarır ya da geri iter.
• Önden rekonstrüksiyon: Tamamen dağılmış omur gövdesinin yerine cerrah kafes ya da kemik greft koyar.
• Odontoid vidası: Seçili C2 kırıklarında cerrah tek bir vidayla kırığı birleştirir ve boyun hareketini korur.

Ameliyat boyunca ekip sinir izleme sistemiyle omuriliğin işlevini anlık takip eder. Bu yöntemi nöromonitörizasyon sayfasında anlattık. Ayrıca vidalı sabitlemenin ayrıntılarını omurga füzyon ameliyatı sayfasında bulabilirsiniz.

Omurga Kırığı Omuriliğe Zarar Verir mi?

Kırıkların çoğu omuriliğe zarar vermez. Ancak kırıklı çıkıklarda ve ağır patlama kırıklarında kemik parçaları omuriliği ya da sinir köklerini ezer. Bu durumda his ve güç kaybı kırık hizasının altında başlar.

Ayrıca belin alt kısmındaki kırıklar omuriliğe değil, onun devamındaki sinir demetine baskı yapar. Bu tablo idrar tutamama ve bacaklarda uyuşmayla kendini gösterir. Bu acil durumu kauda ekuina sendromu sayfasında ayrıntılı anlattık.

Omurilik hasarının derecesi, iyileşme beklentisini de belirler. Kısmi hasarda erken dekompresyon sonrası belirgin düzelme sık görülen bir sonuçtur. Seviye ve derece sınıflamasını omurilik yaralanması sayfasında bulabilirsiniz.

Kazadan Sonra Hangi Belirtiler Acildir?

Omurga Kırığı Ne Kadar Sürede İyileşir?

Kemik kaynaması çoğu hastada 8 ila 12 hafta sürer. Ancak hasta gücünü ve kondisyonunu genellikle altı ayda tam olarak geri kazanır. Aşağıdaki tablo korse ve ameliyat sonrası tipik takvimi karşılaştırır.

Öte yandan sigara kemik kaynamasını belirgin biçimde yavaşlatır. Bu yüzden iyileşme döneminde sigarayı bırakmak tedavinin bir parçasıdır. Ayrıca yeterli protein ve D vitamini kemiğin yeniden yapılanmasını destekler.

Kırık Kaynadıktan Sonra Ağrı Geçer mi?

Çoğu hastada ağrı kaynamayla birlikte belirgin biçimde azalır. Ancak omurda kalıcı bir kama şekli kaldıysa bazı hastalar uzun süre yorgunluk ağrısı hisseder. Bu nedenle hekim takipte kamburluk açısını ölçer ve artış varsa geç düzeltmeyi konuşur.

Hangi Hastalarda Omurga Kırığı Daha Tehlikelidir?

Bazı hastalarda küçük bir darbe bile büyük bir kırık doğurur. Bu hasta gruplarında hekim, şikâyet hafif olsa da daha ayrıntılı inceleme ister.

• Ankilozan spondilit hastaları: Omurga tek parça kemik gibi sertleştiği için basit düşmede bile tüm sütun kırılır. Bu kırıklar çoğu zaman dengesizdir.
• İleri yaştakiler: Kemik erimesi ve boyun kireçlenmesi, odontoid kırığı riskini artırır.
• Kanser öyküsü olanlar: Omura yerleşen tümör, darbesiz kırığa yol açar.
• Uzun süre kortizon kullananlar: Kemik gücü azaldığı için kırık eşiği düşer.

Özellikle ankilozan spondilitli hastada düşme sonrası yeni başlayan boyun ya da sırt ağrısı acil bir uyarıdır. Çünkü bu kırıklar ilk grafide kolayca gözden kaçar. Dolayısıyla bu hastalarda hekim doğrudan BT ya da MR ister.

Omurga Kırığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun. Kaza sonrası kol ya da bacakta güç kaybı, uyuşma veya idrar sorunu gelişirse kişiyi hareket ettirmeden 112’yi arayın.