Bel Kayması (Spondilolistezis): Dereceleri, Belirtileri ve Ameliyatı

Bel kayması (spondilolistezis), bir omurun hemen altındaki omurun üzerinde öne doğru kaymasıdır. Kayma ilerledikçe sinir kanalı daralır ve bacaklara giden sinirler baskı altına girer. Nitekim hastalar genellikle ayakta durunca artan, oturunca rahatlayan bel ve bacak ağrısından yakınır. Doktorunuz tedavi kararını kaymanın derecesine değil, şikayetlerinize ve sinir bulgularına göre verir.

Omurga hastalıklarının genel çerçevesi, tanı yöntemleri ve ameliyat kararı için omurga cerrahisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Bel Kayması Nedir?

Omurga, üst üste duran omurlardan oluşan bir sütun oluşturur. Ayrıca her omur, diskler ve faset eklemler sayesinde bir alttakine sabit durur. Bu bağlantı yapılarından biri zayıfladığında omur öne doğru kaymaya başlar. İşte bu tabloya bel kayması denir.

Kayma en sık belin alt seviyelerinde ortaya çıkar. Özellikle beşinci bel omuru ile sakrum arasındaki seviye ve dördüncü ile beşinci bel omuru arası öne çıkar. Bunun nedeni, bu bölgenin vücut ağırlığının en fazla bindiği ve en çok hareket eden noktada bulunmasıdır.

Zamanla kayan omur, sinir kanalını dar bir hale getirir. Dolayısıyla hastada iki ayrı sorun ortaya çıkar: mekanik dengesizliğe bağlı bel ağrısı ve sinir sıkışmasına bağlı bacak şikayetleri. Doktorunuz da tedavi planını bu iki soruna ayrı ayrı yanıt verecek şekilde kurar.

Bel Kayması ile Bel Fıtığı Aynı Şey midir?

Hayır, bu iki tablo farklıdır. Karışıklık sık yaşandığı için farkı net şekilde ortaya koymak gerekir. Öncelikle bel fıtığında disk içeriği dışarı taşar. Bel kaymasında ise omurun kendisi yer değiştirir.

Bu iki durum aynı hastada birlikte de ortaya çıkar. Bel fıtığının ayrıntıları için bel fıtığı nedir sayfasını inceleyebilirsiniz.

Bel Kayması Kaç Tipe Ayrılıyor?

Öncelikle hekimler bel kaymasını nedenine göre sınıflandırır. Bu sınıflama tedavi seçimini doğrudan etkiler. Nitekim hekimler genç bir sporcudaki kaymayı, yaşlı bir hastadakinden tamamen farklı yönetir.

Genellikle erişkinlerde iki tip öne çıkar: dejeneratif ve istmik kayma. Dejeneratif tipte kayma genellikle sınırlı kalır. İstmik tipte ise ilerleme olasılığı daha yüksektir.

Kayma Derecesi Nasıl Belirlenir?

Doktorunuz kaymanın miktarını, alttaki omur yüzeyinin ne kadarının kaydığına bakarak ölçer. Bu ölçüme Meyerding sınıflaması denir. Bu ölçümü ayakta çekilen yan grafide yapar.

Ne var ki burada sık yapılan bir hata vardır. Oysa yüksek derece her zaman ameliyat anlamına gelmez. Nitekim derece 2 bir kaymada ağır sinir bulgusu çıkarken, derece 3 bir hastada şikayet hafif kalır. Bu nedenle doktorunuz kararı yalnızca derece üzerinden vermez.

Bel Kayması Neden Oluşur?

Genellikle kaymanın altında yatan mekanizma tipe göre değişir. Buna karşın ortak nokta, omuru yerinde tutan yapıların işlevini kaybetmesidir.

• Tekrarlayan aşırı geriye eğilme: Jimnastik, halter, dalış ve güreş gibi sporlar omurun arka kemik köprüsünde yorgunluk çatlağı yaratır
• Disk yüksekliğinin azalması: Yaşla incelen disk, omurlar arası bağlantıyı gevşetir
• Faset eklem aşınması: Kayması engelleyen arka eklemler bozulduğunda omur öne kayar
• Hormonal ve yapısal faktörler: Dejeneratif tip kadınlarda belirgin şekilde öne çıkar
• Kilo fazlalığı: Bel bölgesine binen yükü artırır ve süreci hızlandırır
• Genetik yatkınlık: Bazı ailelerde kemik köprü yapısı doğuştan zayıftır
• Önceki bel ameliyatı: Cerrah geniş kemik aldığında omurga dengesi zayıflar

Buna karşın bel kayması olan herkeste belirti çıkmaz. Nitekim bazı kişilerde kayma, başka bir nedenle çekilen grafide tesadüfen ortaya çıkar. Bu durumda tedavi genellikle gerekmez.

Bel Kayması Belirtileri Nelerdir?

Şikayetler genellikle yıllar içinde yavaş yavaş artar. Ayrıca duruşa göre belirgin şekilde değişir. Bu değişkenlik, tanıyı düşündüren en tipik özelliktir.

• Ayakta durunca ve yürüyünce artan bel ağrısı
• Oturunca veya öne eğilince belirgin rahatlama
• Kalçadan bacağa yayılan ağrı ve uyuşma
• Yürüme mesafesinin giderek kısalması
• Bacaklarda ağırlık ve çabuk yorulma hissi
• Bel bölgesinde çukurluk veya basamak hissi
• Arkaya doğru eğilmekle artan şikayetler
• Uzun süre ayakta kalınca dinlenme ihtiyacı

Nitekim hastaların çoğu markette alışveriş arabasına yaslanınca rahatladığını fark eder. Bunun nedeni öne eğilmenin kanalı geçici olarak genişletmesidir. Bu ayrıntı, doktorunuza mutlaka aktarılmalıdır.

Acil Başvuru Gerektiren Bulgular

Aşağıdaki belirtiler gecikmeye izin vermez. Bu tablo kauda ekina sendromunu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.

• Yeni başlayan idrar tutamama veya idrar yapamama
• Dışkı kontrolünde kayıp
• Makat ve iç bacak bölgesinde uyuşma
• Her iki bacakta hızla artan güç kaybı
• Ayağın yukarı kaldırılamaması (düşük ayak)

Bu bulgular geliştiğinde saatler önem kazanır. Konu hakkında ayrıntılı bilgi için acil bel ameliyatı ne zaman gerekir sayfasını okuyabilirsiniz.

Bel Kayması Tanısı Nasıl Konur?

Ne var ki tanıda tek bir tetkik yeterli olmaz. Doktorunuz muayene bulgularını görüntülemeyle birlikte değerlendirir. Ayrıca kaymanın hareketle artıp artmadığını görmek çok önemlidir.

Özellikle ayakta çekilen grafi burada belirleyici rol oynar. Nitekim hasta yatarken kayma kendiliğinden azalır. Bu durumda derece olduğundan düşük çıkar ve tedavi planı hatalı bir temele oturur.

Ameliyatsız Tedavi Nasıl Uygulanır?

Genellikle hastaların önemli bir bölümü ameliyat olmadan rahatlar. Bu nedenle acil bir bulgu yoksa tedaviye ameliyatsız yöntemlerle başlanır.

• Aktivite düzenlemesi: Ağır kaldırma ve geriye doğru zorlayıcı hareketler kısıtlanır
• Fizik tedavi: Karın ve bel çevresi kaslarını güçlendiren program omurgayı doğal bir korse gibi destekler
• İlaç tedavisi: Doktorunuz alevlenme dönemlerinde ağrı kesici ve kas gevşetici verir
• Kilo kontrolü: Bel bölgesine binen yükü azaltır ve sonuçları iyileştirir
• Korse kullanımı: Kısa dönemli rahatlama sağlar, uzun süreli kullanım kas gücünü azaltır
• Enjeksiyon uygulamaları: Epidural veya faset enjeksiyonları geçici rahatlama sağlar ve tanıya yardımcı olur

Ayrıca fizyoterapist programı bu hastalarda özel şekilde düzenler. Geriye eğilme egzersizleri şikayetleri artırır. Dolayısıyla program, karın kaslarını öne çıkaran ve omurgayı nötr pozisyonda tutan hareketlere dayanır.

Ne var ki ameliyatsız yöntemler kaymayı geri döndürmez. Buna karşın belirtileri kontrol altına alır ve çoğu hasta bunu yeterli bulur. Ameliyatsız yaklaşımlar hakkında daha geniş bilgiyi ameliyatsız bel tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.

Bel Kaymasında Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Öncelikle cerrahi kararı tek bir ölçüte dayanmaz. Doktorunuz şikayetin şiddetini, sinir bulgularını ve yaşam kalitesindeki kaybı birlikte değerlendirir.

• Ameliyatsız tedaviye yanıt alınamaması: Doktorunuz genellikle üç ila altı aylık düzenli program sonrası karar verir
• İlerleyen sinir bulgusu: Bacakta artan güç kaybı veya uyuşma varsa beklenmez
• Yürüme mesafesinin ciddi kısalması: Günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlıyorsa cerrahi öne çıkar
• Belgelenmiş instabilite: Hareketli grafide kayma artıyorsa sabitleme gerekir
• İlerleyen kayma: Takipte derece artıyorsa müdahale gündeme gelir
• Kauda ekina bulguları: Bu durumda ameliyat acildir

Genç hastalarda kayma ilerleme eğilimi gösterir, bu nedenle doktorunuz takibi daha sık planlar. Buna karşın dejeneratif tipte kayma genellikle belirli bir noktada durur.

Cerrah Hangi Ameliyat Yöntemini Nasıl Seçer?

Ameliyatın iki temel hedefi vardır: sıkışan siniri rahatlatmak ve kayan omuru sabitlemek. Cerrah bu hedeflere ulaşmak için farklı teknikler kullanır.

Özellikle hastanın yaşı, kemik kalitesi, kayma derecesi ve bel eğriliği yöntem seçimini belirler. Ayrıca daha önce geçirdiğiniz ameliyatlar planı doğrudan etkiler. Kemik kalitesi düşükse ayrı bir risk daha doğar, çünkü osteoporotik omurlar kolayca çöker. Bu tabloyu omurga çökme kırığı sayfasında ayrıntılı anlattık.

Füzyon Her Hastada Şart mıdır?

Hayır, doktorunuz her hastada füzyon ameliyatı (bele platin takılması) uygulamaz. Kayma sabitse ve asıl şikayet bacak ağrısıysa tek başına dekompresyon çoğu zaman yeterli kalır. Böylece hasta daha kısa bir ameliyat geçirir ve hareket kabiliyetini korur.

Buna karşın hareketli grafide kayma artıyorsa füzyon gerekir. Aksi halde cerrah siniri gevşettikten sonra kayma hızlanır. Bu durumda hasta kısa sürede ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyar. Dolayısıyla instabilite varlığında füzyondan kaçınmak doğru olmaz.

Ameliyat Güvenliği Nasıl Sağlanır?

Bel bölgesindeki ameliyatlarda sinir kökleri risk altındadır. Bu nedenle ameliyat boyunca sinirlerin elektriksel yanıtları izlenir. Nöromonitörizasyon sayesinde bir sinir köküne fazla yaklaşıldığında cerrah anında uyarı alır.

Ayrıca vidaların doğru yerleşimi ameliyat sırasında görüntüleme ile doğrulanır. Böylece hem sinir güvenliği sağlanır hem de füzyonun sağlam olması güvence altına alınır. Bu iki uygulama birlikte, ameliyat sonrası sinir hasarı riskini belirgin şekilde azaltır.

Ameliyat Öncesi Hazırlık Nasıl Yapılır?

İyi bir hazırlık, hem ameliyatın güvenliğini hem de iyileşme hızını doğrudan etkiler. Bu nedenle doktorunuz ameliyat tarihinden haftalar önce bir plan oluşturur.

• Sigarayı bırakmak: Nikotin kemik kaynamasını engeller, bu nedenle en az dört hafta önce bırakmak gerekir
• Kan sulandırıcı düzenlemesi: Doktorunuz kullandığınız ilaçları gözden geçirir ve gerekli günlerde keser
• Kemik sağlığı değerlendirmesi: D vitamini ve kalsiyum düzeyleri ölçülür, eksiklik varsa önceden giderilir
• Kilo ve kondisyon: Ameliyat öncesi yürüyüş programı, sonrasında ayağa kalkmayı kolaylaştırır
• Kan şekeri kontrolü: Diyabet varsa düzenli değerler yara iyileşmesini belirgin şekilde iyileştirir
• Diş ve idrar yolu enfeksiyonları: Vücuttaki gizli enfeksiyon odakları önceden temizlenir
• Ev düzeni: Sık kullandığınız eşyaları bel hizasına almak, ilk haftalarda eğilme ihtiyacını azaltır

Ayrıca ameliyattan önce fizyoterapistle tanışmak faydalı olur. Böylece yataktan doğru şekilde kalkmayı ameliyat öncesinde öğrenirsiniz. Nitekim bu küçük hazırlık, ilk günlerdeki ağrıyı belirgin şekilde azaltır.

Bel Kayması Ameliyatının Olası Riskleri Nelerdir?

Her cerrahi girişim belirli riskler taşır ve bel kayması ameliyatı da bunun dışında değildir. Öncelikle bu risklerin çoğu seyrek görülür. Buna karşın karar vermeden önce hepsini bilmeniz gerekir.

Bu tabloyu okurken bir noktayı gözden kaçırmayın. Ameliyat olmamanın da riski vardır. Nitekim ilerleyen sinir basısı kalıcı güç kaybına yol açar. Dolayısıyla doktorunuzla iki tarafın riskini birlikte tartın.

Ameliyat Sonrası İyileşme Takvimi Nasıldır?

Ayrıca iyileşme kademeli ilerler ve kemik kaynaması zaman alır. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar. Buna karşın her hastanın programı ayrı planlanır.

Özellikle sigara kullanımı kemik kaynamasını doğrudan engeller. Bu nedenle ameliyat öncesi ve sonrası dönemde sigarayı bırakmak sonucu belirgin şekilde iyileştirir. Ayrıca doktorunuz D vitamini ve kalsiyum düzeylerinizi kontrol eder.

Spora Ne Zaman Dönebilirsiniz?

Genellikle spora dönüş, ameliyatın kapsamına ve füzyonun kaynamasına bağlı ilerler. Genel yaklaşım kademeli ilerlemektir.

• Yürüyüş: İlk günlerden itibaren başlar ve mesafe kademeli artar
• Yüzme: Yara iyileştikten sonra, genellikle ilk aylarda gündeme gelir
• Sabit bisiklet: Düşük dirençle erken dönemde eklenir
• Hafif direnç çalışması: Fizik tedavi programının ilerlemesiyle birlikte başlar
• Koşu ve zıplama: Doktorunuz füzyon kaynadıktan sonra karar verir
• Temaslı sporlar: Genellikle en son izin verilen gruptur

Ameliyatsız takip edilen hastalarda ise durum farklıdır. Bu kişilerde geriye aşırı eğilme gerektiren sporlardan uzun vadede kaçınmak gerekir. Öte yandan yüzme, yürüyüş ve pilates çoğu hastada güvenli kalır.

Genç Sporcularda İstmik Bel Kayması

Öte yandan ergenlik döneminde ortaya çıkan bel kayması ayrı bir grup oluşturur. Bu hastalarda kayma, omurun arka kemik köprüsündeki yorgunluk çatlağından kaynaklanır. Çatlak tek başına bulunduğunda buna spondiloliz denir.

Özellikle jimnastikçiler, halterciler, güreşçiler ve dalgıçlar risk altında kalır. Bunun nedeni, bu sporların beli tekrar tekrar geriye zorlamasıdır. Nitekim şikayetler genellikle antrenman yoğunluğu arttığında başlar.

Nitekim erken dönemde yakalanan çatlaklarda iyileşme şansı yüksektir. Bu nedenle tedaviye sporu geçici olarak bırakmak ve korse kullanmakla başlanır. Ayrıca doktorunuz belirli aralıklarla görüntüleme ile kaynamayı izler.

Büyüme döneminde kaymanın ilerleme riski erişkinlere göre yüksektir. Dolayısıyla doktorunuz bu yaş grubunda takibi daha sık planlar. Cerrahi ise yalnızca ilerleyen kayma veya inatçı şikayet durumunda gündeme gelir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Buna karşın bel kayması olan her hastada durum kötüye gitmez. Nitekim dejeneratif tipte kayma çoğu zaman belirli bir noktada durur ve daha fazla ilerlemez.

Buna karşın sinir basısı sürerse şikayetler kalıcı hale gelir. Uzun süre baskı altında kalan sinirde uyuşma ve güç kaybı yerleşir. Ayrıca yürüme mesafesindeki kısalma hareketsizliğe yol açar. Bu durum kas gücünü ve genel sağlığı olumsuz etkiler.

Bel bölgesindeki kanal daralması bel kaymasına sıklıkla eşlik eder. Bu iki tablonun birlikteliği hakkında ayrıntılı bilgi için lomber dar kanal sayfasını inceleyebilirsiniz.

Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?

Öncelikle hazırlıklı gitmek, kararı birlikte vermenizi kolaylaştırır. Aşağıdaki sorular ilk görüşmede işinizi kolaylaştırır.

• Kaymam hangi tipte ve kaçıncı derecede?
• Hareketli grafide kaymam artıyor mu?
• Bacak şikayetlerim kaymadan mı, dar kanaldan mı kaynaklanıyor?
• Ameliyatsız tedaviyi ne kadar süre denemeliyim?
• Bende füzyon gerekli mi, yoksa tek başına gevşetme yeterli mi?
• Ameliyatta nöromonitörizasyon uygulanacak mı?
• İşime ve sporuma ne zaman dönebilirim?
• Ameliyat olmazsam ne kadar risk almış olurum?

Sıkça Sorulan Sorular

Bel kayması kendiliğinden düzelir mi?

Kayan omur kendiliğinden eski yerine dönmez. Buna karşın şikayetler ameliyatsız tedaviyle belirgin şekilde azalır. Nitekim hastaların önemli bir bölümü düzenli egzersiz ve aktivite düzenlemesiyle rahat bir yaşam sürdürür. Dolayısıyla kaymanın varlığı tek başına ameliyat gerekçesi değildir.

Bel kaymasıyla yaşamak mümkün mü?

Evet, çoğu hasta için mümkündür. Özellikle düşük dereceli ve stabil kaymalarda günlük yaşam büyük ölçüde korunur. Ayrıca karın ve bel kaslarını güçlendirmek omurgayı destekler. Buna karşın sinir bulguları ilerliyorsa beklemek doğru olmaz.

Bel kayması ameliyatı riskli midir?

Her omurga ameliyatı belirli riskler taşır. Buna karşın nöromonitörizasyon ve modern görüntüleme teknikleri bu riski belirgin şekilde azaltır. Ayrıca birçok hastada ameliyatın asıl amacı ilerleyen sinir hasarını önlemektir. Bu nedenle karar verirken ameliyatın riskini, ameliyat olmamanın riskiyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Ameliyattan sonra vidaları çıkarır mısınız?

Genellikle yerinde kalır. Vidalar kemik kaynayana kadar destek sağlar ve sonrasında da yerinde kalır. Ayrıca kullanılan malzemeler vücutla uyumludur. Buna karşın nadir durumlarda rahatsızlık verirse doktorunuz çıkarmayı gündeme getirir.

Vida takıldıktan sonra hareketim kısıtlanır mı?

Sabitlenen seviyelerde hareket sınırlanır. Buna rağmen bir veya iki seviyeli füzyondan sonra hastalar günlük yaşamda belirgin kısıtlanma hissetmez. Nitekim stabil bir omurga ağrıyı azaltarak hareket kabiliyetini çoğu zaman artırır.

Ameliyat sonrası tekrar kayma olur mu?

Sabitlenen seviyede yeni kayma beklenmez. Buna karşın komşu seviyelerde yıllar içinde aşınma gelişir. Bu duruma komşu segment hastalığı denir. Dolayısıyla kilo kontrolü ve düzenli egzersiz uzun vadede önem taşır.

Korse kullanmak faydalı mı?

Korse alevlenme dönemlerinde geçici rahatlama sağlar. Buna karşın uzun süreli kullanım bel kaslarını zayıflatır. Bu nedenle korseyi yalnızca kısa dönemde ve doktorunuzun belirlediği süre boyunca takın. Asıl desteği güçlü karın ve bel kasları sağlar.

Bel kayması kalıtsal mıdır?

Doğrudan kalıtsal bir hastalık değildir. Buna karşın istmik tipte ailesel yatkınlık gösterilmiştir. Bazı ailelerde omurun arka kemik köprüsü doğuştan daha ince olur. Dolayısıyla ailede benzer öykü varsa erken değerlendirme faydalı olur.

Hangi egzersizlerden kaçınmalıyım?

Beli geriye zorlayan hareketler şikayetleri artırır. Bu nedenle köprü duruşu, ağır squat, geriye esneme ve yüksek etkili zıplamalardan kaçınmak gerekir. Buna karşın yüzme, yürüyüş ve karın kaslarını çalıştıran nötr omurga egzersizleri genellikle güvenlidir. Programı mutlaka bir uzman eşliğinde belirleyin.

Ameliyattan sonra ne zaman işe dönebilirim?

Süre işin fiziksel yüküne bağlıdır. Masa başı çalışanlar genellikle daha erken döner. Buna karşın ağır kaldırma gerektiren işlerde bekleme süresi belirgin şekilde uzar. Ayrıca füzyonun kaynama durumu bu kararı doğrudan etkiler. Bu nedenle işe dönüş tarihini doktorunuzla birlikte belirleyin.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.