Beyin Kanaması: Türleri, Nedenleri ve Tedavisi

Beyin kanaması, kafatası içindeki bir damarın yırtılmasıyla kanın beyin dokusuna veya beyni saran zarların arasına sızmasıdır. Bu kan hem dokuyu doğrudan zedeler hem de kafa içi basıncı artırarak beyni sıkıştırır. Dolayısıyla beyin kanaması, dakikaların önemli olduğu bir acil durumdur. Kanamanın yeri, nedeni ve hacmi hem tedaviyi hem de iyileşme şansını belirler.

Beyin Kanaması Nedir?

Öncelikle beyin, kafatası denilen kapalı ve sert bir kutunun içinde durur. Bu kutuda genişleyecek yer yoktur. Dolayısıyla içeriye sızan her mililitre kan, beyin dokusunu iter ve basıncı yükseltir. Basınç arttıkça beyne giden kan akımı azalır. Ardından oksijensiz kalan sinir hücreleri dakikalar içinde hasar görür.

Ayrıca hekimler beyin kanamasını inmenin bir türü olarak sınıflandırır. İnmelerin yaklaşık yüzde 15’i kanamaya, geri kalanı damar tıkanıklığına bağlıdır. Ancak kanamalı inme, tıkanıklığa bağlı inmeye göre daha yüksek ölüm riski taşır. Bu yüzden hızlı tanı ve doğru tedavi belirleyicidir.

Beyin Kanaması ile İnme Aynı Şey midir?

İnme, beynin bir bölgesinin ani olarak kansız kalmasını anlatan genel bir terimdir. Beyin kanaması ise bu tablonun kanamaya bağlı olan türüdür. Diğer tür, damarın pıhtıyla tıkanmasıdır. Belirtiler benzer olduğu için ayrımı yalnızca beyin tomografisi yapar. Nitekim tedavileri tam tersidir: tıkanıklıkta hekim kan sulandırıcı verir, kanamada ise kesinlikle vermez.

Beyin Kanaması Türleri Nelerdir?

Öncelikle hekimler kanamayı, kanın biriktiği yere göre dört ana gruba ayırır. Her tür farklı bir nedenle oluşur ve farklı bir hızla ilerler.

İntraserebral Kanama

Bu, en sık rastlanan türdür. Yıllarca yüksek seyreden tansiyon, beynin derinliklerindeki ince damarları yıpratır. Sonunda bu damarlardan biri yırtılır ve kan doğrudan beyin dokusuna dolar. Genellikle kanama beynin derin çekirdeklerini, beyinciği ve beyin sapını tutar. Öte yandan ileri yaşta damar duvarında protein birikimi de bu türe yol açar.

Subaraknoid Kanama

Bu türde kan, beyin yüzeyini saran zarların arasındaki boşluğa dolar. Olguların büyük çoğunluğunda neden bir beyin anevrizmasının yırtılmasıdır. Hasta ağrıyı “hayatımın en şiddetli baş ağrısı” olarak tanımlar. Ayrıca bu kanama türünde ilk günlerde damar spazmı ve hidrosefali gibi ek sorunlar gelişir. Bu nedenle yoğun bakım takibi zorunludur.

Subdural Kanama

Kafa travması beyin yüzeyindeki toplardamarları yırtar, böylece kan sert zarın altında birikir. Akut formda belirtiler saatler içinde başlar. Buna karşın kronik form sinsidir. Bu formda kan haftalar boyunca yavaş yavaş birikir. Nitekim ileri yaştaki hastalar küçük bir düşmeyi unutur ve haftalar sonra unutkanlık, denge kaybı gibi belirtilerle başvurur. Kan sulandırıcı kullanımı bu riski belirgin şekilde artırır.

Epidural Kanama

Öncelikle kafatası kırığı, kemik ile sert zar arasındaki atardamarı yırtar. Çünkü atardamar basıncı yüksektir ve kan hızla birikir. Hasta kazadan sonra kısa süre iyi görünür, ardından hızla bilincini kaybeder. Hekimler bu aralığa “aydınlık dönem” der. Bu tablo saatler içinde hayatı tehdit eder, dolayısıyla acil ameliyat gerektirir.

Beyin Kanaması Neden Olur?

Genellikle nedenler kanamanın türüne göre değişir. Ancak bazı faktörler hemen her türün altında yatar.

• Yüksek tansiyon: En sık neden. Kontrolsüz tansiyon damar duvarını yıllar içinde zayıflatır
• Anevrizma: Damar duvarındaki baloncuğun yırtılması, subaraknoid kanamanın ana nedeni
• Kafa travması: Düşme, trafik kazası ve darbe; subdural ve epidural kanamanın ana nedeni
• Damar anomalileri: AVM (damar yumağı) ve kavernom gibi doğuştan damar bozuklukları
• Kan sulandırıcılar: Varfarin ve benzeri ilaçlar küçük bir yırtığı büyük kanamaya çevirir
• Amiloid anjiyopati: İleri yaşta damar duvarında protein birikimi
• Beyin tümörü: Bazı tümörler içine kanar
• Kan hastalıkları: Pıhtılaşma bozuklukları ve düşük trombosit
• Uyuşturucu ve aşırı alkol: Kokain ani tansiyon yükselmesiyle kanamayı tetikler

Kimler Risk Altındadır?

Beyin kanaması her yaşta ortaya çıkar. Buna karşın bazı gruplarda risk belirgin şekilde yüksektir: kontrolsüz tansiyon hastaları, kan sulandırıcı kullananlar, 65 yaş üstü kişiler, sigara içenler, ailesinde anevrizma öyküsü olanlar ve şeker hastaları. Ayrıca daha önce kanama geçirmiş kişilerde yeniden kanama riski vardır.

Beyin Kanaması Belirtileri Nelerdir?

Genellikle belirtiler aniden başlar ve dakikalar içinde ağırlaşır. En sık görülenler ani ve şiddetli baş ağrısı, vücudun bir tarafında güç kaybı, konuşma bozukluğu, kusma ve bilinç değişikliğidir. Belirtileri, türe göre farklarını ve acil durumda ne yapmanız gerektiğini beyin kanaması belirtileri sayfasında ayrıntılı anlattık.

Şu üç bulgudan biri varsa beklemeden 112’yi arayın: yüzün bir tarafında düşme, bir kolun havada tutulamaması ve konuşmanın bozulması. Çünkü bu tabloda her dakika beyin dokusu kaybı anlamına gelir.

Beyin Kanaması Tanısı Nasıl Konur?

Öncelikle tanı hızlı olmak zorundadır. Bu nedenle acil serviste ilk tetkik her zaman bilgisayarlı tomografidir. Ardından doktorunuz kanamanın nedenini bulmak için ek görüntülemeler ister.

Böylece tomografi hem kanamanın yerini hem de hacmini gösterir. Nitekim hekimler kanama hacmini mililitre olarak ölçer ve tedavi kararını büyük ölçüde bu sayıya göre verir.

Beyin Kanaması Tedavisi Nasıl Yapılır?

Öncelikle tedavinin üç hedefi vardır: kanamayı durdurmak, kafa içi basıncı düşürmek ve ikinci bir kanamayı önlemek. Doktorunuz bu hedeflere kanamanın türüne göre farklı yollarla ulaşır.

Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Öncelikle her beyin kanaması ameliyat gerektirmez. Küçük hacimli ve baskı yapmayan kanamalarda doktorunuz yoğun bakımda izlemi tercih eder. Buna karşın şu durumlarda cerrahi öne çıkar:

• Kanama hacmi büyükse ve beyin dokusunu belirgin şekilde itiyorsa
• Bilinç düzeyi hızla kötüleşiyorsa
• Beyincik kanaması beyin sapına baskı yapıyorsa
• Epidural veya akut subdural kanama saptandıysa
• Kanamanın nedeni anevrizma veya damar yumağıysa
• Kafa içi basınç ilaçla düşürülemiyorsa

Ameliyat Güvenliği Nasıl Sağlanır?

Cerrah beyin kanaması ameliyatını acil koşullarda yapar. Buna rağmen cerrah mikroskop altında çalışır ve mümkün olduğunda sinir yollarının elektriksel yanıtlarını izler. Nöromonitörizasyon sayesinde kritik bölgelere yaklaşıldığında anında uyarı gelir. Ayrıca cerrah ameliyat sonrası kontrol tomografisiyle kanamanın tamamen boşaldığını doğrular.

Beyin Kanaması Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?

Öncelikle iyileşme kanamanın yerine, hacmine ve hastanın yaşına bağlıdır. Genellikle ilk 72 saat en kritik dönemdir. Bu dönemi atlatan hastalarda toparlanma haftalar ve aylar boyunca sürer.

Özellikle rehabilitasyon iyileşmenin en belirleyici parçasıdır. Ekip fizik tedavi, konuşma terapisi ve iş uğraşı terapisini birlikte planlar. Nitekim erken başlanan program, kalıcı kayıp oranını belirgin şekilde azaltır.

Beyin Kanaması Sonrası Kalıcı Hasar Kalır mı?

Bu, kanamanın yerine ve hacmine bağlıdır. Genellikle küçük kanamalar iyi seyreder. Nitekim erken tedavi edilen küçük kanamalarda hastaların çoğu günlük yaşamına döner. Buna karşın büyük ve derin kanamalarda güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya hafıza sorunu kalıcı olabilir. Öte yandan beyin, kaybedilen işlevi başka bölgelerle telafi etme yeteneğine sahiptir. Bu nedenle ekip rehabilitasyonu aylarca sürdürür.

Beyin Kanaması Önlenebilir mi?

Öncelikle kanamaların önemli bir bölümü önlenebilir nedenlere bağlıdır. Özellikle tansiyon kontrolü tek başına riski büyük ölçüde azaltır.

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve ilaçlarınızı aksatmayın
• Sigarayı bırakın, çünkü damar duvarını zayıflatır
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız dozunuzu düzenli kontrol ettirin
• Alkolü sınırlayın, uyuşturucudan kesinlikle uzak durun
• Ailede anevrizma öyküsü varsa tarama için doktorunuza danışın
• Düşme riskine karşı evde önlem alın, özellikle ileri yaşta
• Bisiklet ve motosiklette mutlaka kask kullanın

Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?

Öncelikle hazırlıklı olmak, süreci anlamanızı kolaylaştırır. Aşağıdaki sorular yoğun bakım veya taburculuk görüşmesinde işinizi kolaylaştırır.

• Kanamanın türü ve hacmi nedir?
• Kanamanın nedeni bulundu mu, yeniden kanama riski var mı?
• Ameliyat gerekli mi, gerekliyse ne zaman?
• Hangi işlevlerin etkilendiği öngörülüyor?
• Rehabilitasyon ne zaman ve nerede başlayacak?
• Kan sulandırıcıya ne zaman geri dönülebilir?
• Kontrol tomografisi ne sıklıkta çekilecek?

Sıkça Sorulan Sorular

Beyin kanaması ölümcül müdür?

Bu, kanamanın türüne ve hacmine göre değişir. Özellikle intraserebral kanamada ilk ay ölüm oranı yüksektir, ancak erken tedavi bu oranı belirgin şekilde düşürür. Buna karşın kronik subdural kanama gibi türlerde sonuç genellikle iyidir. Dolayısıyla hızlı başvuru hayat kurtarır.

Beyin kanaması geçiren hasta ne kadar sürede iyileşir?

Öncelikle ilk 72 saat en kritik dönemdir. Ardından toparlanma haftalar ve aylar sürer. En hızlı kazanım ilk 3 ile 6 ayda olur, ancak iyileşme bir yıla kadar devam eder. Süre kanamanın yerine, hacmine ve rehabilitasyonun yoğunluğuna bağlıdır.

Beyin kanaması tekrarlar mı?

Neden ortadan kalkmazsa kanama tekrarlar. Örneğin tansiyon kontrol altına girmezse intraserebral kanama yeniden ortaya çıkar. Ayrıca cerrah anevrizmayı kapatmazsa subaraknoid kanama tekrarlar. Bu nedenle tedavi yalnızca kanamayı değil, nedenini de hedefler.

Beyin kanaması ameliyatı kaç saat sürer?

Öncelikle süre kanamanın türüne bağlıdır. Kronik subdural kanamada küçük bir delikten boşaltma bir saatten kısa sürer. Kraniyotomi ile hematom boşaltma genellikle 2 ile 4 saat arasındadır. Anevrizma klipleme daha uzun sürebilir.

Hafif beyin kanaması ameliyatsız geçer mi?

Evet, küçük hacimli ve baskı yapmayan kanamalarda doktorunuz yoğun bakımda izlemi tercih eder. Vücut biriken kanı haftalar içinde kendiliğinden emer. Ancak bu süreçte tansiyon kontrolü ve kontrol tomografileri zorunludur.

Beyin kanaması sonrası hasta ne zaman uyanır?

Bu, kanamanın beyin sapını ve bilinç merkezlerini ne kadar etkilediğine bağlıdır. Bazı hastalar ilk günlerde uyanır, bazılarında bilinç haftalar içinde açılır. Doktorunuz her gün nörolojik muayene ile durumu değerlendirir ve sizi bilgilendirir.

Kan sulandırıcı beyin kanamasına neden olur mu?

Kan sulandırıcı tek başına kanama yaratmaz, ancak küçük bir yırtığı büyük kanamaya çevirir. Bu nedenle bu ilaçları kullananlarda doz takibi ve düşmeden korunma önemlidir. Kanama gelişirse ekip ilacın etkisini acil olarak tersine çevirir.

Beyin kanamasından sonra konuşma geri gelir mi?

Kanama konuşma merkezini etkilediyse bozukluk gelişir. Ancak hastalar konuşma terapisiyle önemli kazanımlar elde eder. Nitekim ilk 6 ayda toparlanma en hızlıdır. Beyin, kaybedilen işlevi çevre bölgelerle kısmen telafi eder.

Yaşlılarda beyin kanaması neden daha sık görülür?

Öncelikle ileri yaşta damar duvarı incelir ve amiloid birikimi artar. Ayrıca yaşlı hastalar daha sık kan sulandırıcı kullanır ve daha kolay düşer. Bu üç faktör birleşince kronik subdural ve intraserebral kanama riski belirgin şekilde yükselir.

Beyin kanaması olan biri uçağa binebilir mi?

Akut dönemde kesinlikle uçmamalıdır. İyileşme tamamlandıktan sonra doktorunuz kontrol tomografisine göre karar verir. Genellikle doktorunuz en az birkaç hafta beklemenizi ister. Ayrıca uzun uçuşlarda tansiyon kontrolü ve bol sıvı alımı önemlidir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.