Omurga Metastazı: Belirtileri, Tedavisi ve Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Prof Dr. Serdar Baki ALBAYRAKadminProfili düzenle

Omurga metastazı, vücudun başka bir organında başlayan kanserin kan yoluyla omurga kemiklerine yayılmasıdır. Aslında omurga, kanserin kemiğe en sık sıçradığı bölgedir ve omurgada görülen tümörlerin büyük çoğunluğu metastazdır. En sık belirti, istirahatte ve gece artan sırt ya da bel ağrısıdır. Tedavi ise ağrıyı kontrol etmeyi, omuriliği korumayı ve omurgayı sağlam tutmayı hedefler.

Omurga metastazı her zaman ameliyat gerektirmez. Birçok hastada radyoterapi ve ilaç tedavisi yeterli olur. Ancak omurilik sıkışırsa ya da omur çökerse cerrahi zamanla yarışan bir karara dönüşür. Dolayısıyla bu sayfa, belirtileri, acil işaretleri, tedavi seçeneklerini ve ameliyat kararının mantığını anlatır.

Omurga Metastazı Nedir ve Neden Omurgaya Yerleşir?

Omurga metastazı, kanser hücrelerinin kan dolaşımıyla taşınıp omur gövdesinin kemik iliğine yerleşmesidir. Çünkü omur gövdeleri kanlanması zengin, kırmızı kemik iliği taşıyan kemiklerdir. Bu nedenle dolaşımdaki kanser hücreleri burada kolayca tutunur ve çoğalır.

Buna ek olarak omurganın çevresinde kapakçıksız bir toplardamar ağı bulunur. Bu ağ, karın ve göğüs organlarından gelen kanı omurgaya doğrudan taşır. Örneğin prostat ve meme kanserinin omurgaya bu kadar sık yayılmasının bir nedeni budur.

Buna karşın omurgada başlayan birincil tümörler çok daha nadirdir. Birincil ve ikincil tümörlerin genel sınıflamasını omurga tümörleri sayfamızda ele aldık. Dolayısıyla bu sayfa yalnızca başka bir organdan yayılan tümörlere odaklanır.

Omurga Metastazı Hangi Kanserlerden Gelir?

Omurgaya en sık yayılan kanserler meme, prostat, akciğer ve böbrek kanseridir. Bunun yanı sıra tiroid kanseri, kolon kanseri ve kan kanserlerinden multipl miyelom da omurgayı sık tutar. Aşağıdaki tablo, başlıca kaynakları ve her birinin omurgadaki davranışını özetler.

Özellikle radyoterapiye yanıt, tedavi planının en önemli etkenlerinden biridir. Çünkü radyoterapiye iyi yanıt veren tümörde omuriliğe bası bile çoğu zaman ameliyatsız geriler. Buna karşın dirençli tümörde hekim cerrahiyi daha erken düşünür.

Omurganın En Çok Hangi Bölümü Etkilenir?

Metastazların yaklaşık üçte ikisi sırt omurlarında, yani göğüs hizasındaki omurgada yerleşir. Ardından bel omurları ikinci sırada, boyun omurları ise üçüncü sırada gelir. Özellikle sırt bölgesinde omurilik kanalı dar olduğu için küçük bir tümör bile omuriliğe erken bası yapar.

Omurga Metastazı Belirtileri Nelerdir?

Omurga metastazının ilk ve en sık belirtisi ağrıdır; hastaların büyük çoğunluğu nörolojik bulgudan haftalar önce ağrı yaşar. Ancak bu ağrının üç farklı türü vardır ve her biri farklı bir soruna işaret eder. Ayrıca bilinen bir kanser öyküsü varken başlayan yeni sırt ağrısı her zaman ciddiye alınır.

• Gece ve istirahat ağrısı: Tümörün kemikte yarattığı iltihaba bağlıdır. Yatınca geçmez, çoğu zaman gece uykudan uyandırır.
• Hareketle artan ağrı: Otururken, kalkarken ya da dönerken şiddetlenir. Bu tip ağrı omurganın sağlamlığını yitirdiğini düşündürür.
• Kuşak ya da kola, bacağa yayılan ağrı: Tümör sinir köküne bastırınca göğsü saran ya da kola, bacağa inen ağrı gelişir.
• Güçsüzlük ve uyuşma: Bacaklarda ağırlık, sendeleme ve merdiven çıkmada zorlanma omurilik basısının işaretidir.
• İdrar ve dışkı sorunları: Geç dönemde ortaya çıkar ve acil değerlendirme gerektirir.

Öte yandan omurga metastazı bazen kanserin ilk bulgusudur. Nitekim hastaların küçük bir bölümünde kanser tanısı, sırt ağrısı nedeniyle çekilen MR sayesinde konur. Bu yüzden 50 yaş üstünde nedeni açıklanamayan, gece artan ve kilo kaybıyla birlikte seyreden ağrıda mutlaka bir hekime başvurmak gerekir.

Omuriliğe Bası Neden Acil Bir Durumdur?

Metastatik omurilik basısı, tümörün ya da çöken omur parçasının omuriliği sıkıştırmasıdır ve saatler içinde kalıcı felce ilerleyen bir acildir. Çünkü omurilik baskıya uzun süre dayanamaz. Dolayısıyla hastanın tedaviye başladığı andaki yürüme gücü, tedavi sonrasındaki yürüme gücünü büyük ölçüde belirler.

Başka bir deyişle yürüyerek tedaviye başlayan hastaların çoğu yürümeye devam eder. Buna karşın felç geliştikten günler sonra başlanan tedavide düzelme şansı belirgin olarak azalır. Bu yüzden belirtiler başladığında her saat önemlidir.

Omurga Metastazı Hangi Hastalıklarla Karışır?

Omurga metastazı en sık kemik erimesine bağlı çökme kırığı, omurga enfeksiyonu ve iyi huylu damar tümörüyle karışır. Özellikle ileri yaştaki kanser hastasında bir omur çöktüğünde, nedenin kemik erimesi mi yoksa tümör mü olduğu tedaviyi tamamen değiştirir. Neyse ki MR bu ayrımda çok değerli ipuçları verir.

Enfeksiyonun disk merkezli yayılımını omurga enfeksiyonu sayfamızda anlattık. Öte yandan MR’da rastlantısal olarak görülen iyi huylu damar tümörleri de kanser hastasını boşuna korkutur. Hekim bu tür bulguları kendine özgü görüntüleme işaretleriyle ayırt eder.

Omurga Metastazının Tanısı Nasıl Konur?

Tanının temeli tüm omurgayı kapsayan kontrastlı MR’dır; çünkü hastaların önemli bir bölümünde birden fazla seviyede tutulum vardır. MR, omurilik basısını, sinir köklerini ve kemik dışına taşan kitleyi en iyi gösteren yöntemdir. Buna ek olarak bilgisayarlı tomografi, kemiğin ne kadar eridiğini ve vidaların tutunacağı sağlam kemiği gösterir.

1. Tüm omurga MR: Bası derecesini ve tutulan seviyeleri belirler.
2. Bilgisayarlı tomografi: Kemik yıkımını ve çökme riskini gösterir, ameliyat planına yön verir.
3. PET-BT ya da kemik sintigrafisi: Vücudun geri kalanındaki yayılımı ortaya koyar.
4. Kan tetkikleri: Kalsiyum düzeyi, kan sayımı ve kanser belirteçleri genel durumu yansıtır.
5. Biyopsi: Kaynak kanser bilinmiyorsa ya da tablo şüpheliyse doku örneği şarttır.

Neyse ki biyopsiyi çoğu zaman tomografi eşliğinde iğneyle almak mümkündür. Böylece hasta açık cerrahiye gerek kalmadan kesin tanıya ulaşır. Ancak böbrek ve tiroid kaynaklı damardan zengin tümörlerde hekim kanama riskini önceden hesaplar.

Omurganın Sağlamlığını Hekim Nasıl Değerlendirir?

Bu noktada hekim omurganın sağlamlığını ağrının karakterine, tümörün yerine ve kemik yıkımının boyutuna bakarak puanlar. Bu amaçla dünyada yaygın kullanılan bir omurga instabilite puanı vardır. Buna göre puan düşükse omurga sağlamdır, yüksekse omurga yük taşıyamaz ve sabitleme gerekir.

Örneğin hareketle belirgin artan ağrı, omurun yarısından fazlasının çökmesi ve omurganın eğrilmesi puanı yükseltir. Buna karşın sertleşmiş kemik yapısı ve istirahatte olmayan ağrı puanı düşürür. Dolayısıyla aynı büyüklükteki iki tümörün tedavisi, omurganın sağlamlığına göre tamamen farklı olur.

Omurga Metastazında Tedavi Kararı Nasıl Verilir?

Omurga metastazında tedavi kararını tek bir hekim değil, beyin cerrahı, onkolog ve radyasyon onkoloğundan oluşan bir kurul verir. Bu amaçla kurul kararını dört soru üzerine kurar. Aşağıdaki tablo bu dört soruyu ve her birinin tedaviyi nasıl yönlendirdiğini gösterir.

Böylece bu çerçeve, gereksiz ameliyatı önler ve gerekli ameliyatı geciktirmez. Örneğin meme kanserine bağlı, omurga sağlam ve bası hafifse radyoterapi ilk seçenektir. Ancak böbrek kanserine bağlı, omurga çökmüş ve omurilik sıkışmışsa cerrahi öne geçer.

Omurga Metastazı Nasıl Tedavi Edilir?

Omurga metastazında tedavi seçenekleri ağrı ve iltihap kontrolü, radyoterapi, kemiği güçlendiren ilaçlar, çimento ile güçlendirme ve açık cerrahidir. Çoğu hastada hekim bu seçenekleri birlikte uygular. Aşağıdaki tablo, her seçeneğin kime uygun olduğunu ve neyi sağladığını karşılaştırır.

Bu süreçte radyoterapiyi radyasyon onkoloğu, ilaç tedavisini ise tıbbi onkolog planlar. Beyin cerrahının görevi ise omurilik basısını kaldırmak ve omurgayı sağlamlaştırmaktır. Böylece hasta, kanser tedavisine ağrısız ve ayakta devam eder.

Çimento ile Güçlendirme Kimlere Uygundur?

Kifoplasti ve vertebroplasti, çöken ya da çökmek üzere olan omura iğne yoluyla kemik çimentosu verilmesidir. Cerrah işlemi küçük bir ciltten girişle yapar ve hasta çoğunlukla aynı gün ayağa kalkar. Nitekim tümöre bağlı çökme kırığında ağrı çoğu zaman ilk günlerde belirgin olarak azalır.

Ancak omurun arka duvarı kırıksa ya da tümör kanala taşmışsa çimento omuriliğe doğru sızma riski taşır. Bu nedenle hekim işlemi yalnızca uygun hastada önerir. Yöntemin ayrıntılarını omurga çökme kırığı ve kifoplasti sayfamızda anlattık.

Omurga Metastazında Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Omurga metastazında ameliyat, omurilik ya da sinir kökü sıkıştığında, omurga sağlamlığını yitirdiğinde ve ağrı diğer tedavilere yanıt vermediğinde gerekir. Bununla birlikte ameliyatın zamanlaması hastanın durumuna göre saatlerden haftalara kadar değişir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumları aciliyet sırasıyla gösterir.

Omurilik basısında cerrahinin yerini gösteren önemli bir kanıt 2005 yılından gelir. O yıl yayımlanan randomize bir çalışma, cerrahi ve radyoterapiyi birlikte alan hastaların yürüme gücünü daha uzun koruduğunu gösterdi. Bu nedenle uygun hastada cerrahiyi geciktirmemek bugün de temel ilkedir.

Omurga Metastazı Ameliyatında Cerrah Ne Yapar?

Aslında ameliyatın amacı tümörü tamamen çıkarmak değil, omuriliği rahatlatmak ve omurgayı sağlamlaştırmaktır. Cerrah önce omuriliği sıkıştıran tümör dokusunu ve kemik parçalarını temizler. Ardından omurgayı üst ve alt sağlam omurlara yerleştirdiği vidalarla sabitler.

Bu bağlamda günümüzde sık başvurulan yöntemin adı ayırma cerrahisidir. Cerrah burada tümörü omurilikten birkaç milimetre uzaklaştırır ve geri kalanını stereotaktik radyoterapiye bırakır. Böylece büyük bir ameliyat yerine daha kısa ve daha güvenli bir işlem yeterli olur.

Ayrıca uygun hastalarda vidaları küçük ciltten girişlerle yerleştirmek mümkündür. Böylece bu yaklaşım kan kaybını ve iyileşme süresini azaltır. Vidalı sabitlemenin genel ilkelerini omurga füzyon ameliyatı sayfamızda ele aldık.

Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, ameliyat kararını onkoloji ve radyasyon onkolojisi ekipleriyle birlikte verir. Ayrıca ameliyat sırasında sinir fonksiyonlarını nöromonitorizasyon ile izler. Böylece omurilik ve sinir köklerini en yüksek düzeyde korur.

Omurga Metastazı Olan Hasta Ne Kadar Yaşar?

Omurga metastazında yaşam süresini omurgadaki tümör değil, esas olarak kaynak kanserin türü, hastalığın yaygınlığı ve hastanın genel durumu belirler. Bu nedenle tek bir sayı vermek doğru olmaz. Bununla birlikte kaynak kanser, beklentiler hakkında genel bir fikir verir.

Son yıllarda hedefe yönelik ilaçlar ve bağışıklık tedavileri bu tabloyu belirgin olarak değiştirdi. Örneğin belirli gen değişiklikleri taşıyan akciğer kanserinde hastalar eskisine göre çok daha uzun yaşar. Dolayısıyla güncel beklentiyi en doğru şekilde hastanın kendi onkoloğu değerlendirir.

Benzer şekilde beyne yayılan kanserlerde de aynı mantık geçerlidir. Bu konuyu metastatik beyin tümörleri sayfamızda ayrıntılı olarak anlattık. İki durumda da amaç, hastanın yaşam kalitesini ve bağımsızlığını korumaktır.

Ameliyattan Sonra Süreç Nasıl İlerler?

Ameliyattan sonra hastaların çoğu ilk gün ya da ertesi gün ayağa kalkar ve fizyoterapiye başlar. Çoğu zaman hareketle artan ağrı ilk günlerde belirgin olarak azalır. Ancak ameliyat öncesi güçsüzlüğün düzelmesi haftalar sürer ve omuriliğin ne kadar süre sıkıştığına bağlıdır.

Ardından yara iyileştikten sonra, genellikle iki ila üç hafta içinde, radyoterapi başlar. Böylece hekim ameliyat bölgesinde tümörün yeniden büyümesini önler. Ayrıca onkolojik tedavi mümkün olan en kısa sürede kaldığı yerden devam eder.

Takip döneminde ise hekim belirli aralıklarla MR ve tomografi ister. Böylece bu kontroller vidaların yerini, kemik kaynamasını ve yeni bir odak gelişip gelişmediğini gösterir. Özellikle yeni başlayan sırt ağrısı ya da bacak güçsüzlüğü, kontrol tarihini beklemeden hekime başvurmayı gerektirir.

Omurga Metastazı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ile tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına ve onkoloğunuza başvurun. Bacaklarda yeni güçsüzlük, gövdeden aşağıda uyuşma ya da idrar ve dışkı kontrolünde bozulma gelişirse beklemeden 112’yi arayın.