AVM (Beyin Damar Yumağı): Belirtileri, Riskleri ve Tedavisi

AVM (arteriovenöz malformasyon), halk arasında beyin damar yumağı olarak bilinen doğuştan bir damar anomalisidir. Bu anomalide atardamarlar ile toplardamarlar arasında olması gereken kılcal ağ gelişmez, dolayısıyla kan yüksek basınçla doğrudan toplardamara akar. Nitekim bu yapı yıllık yüzde 2 ile 4 arasında kanama riski taşır. Tedavi kararı ise yumağın büyüklüğüne, yerine ve daha önce kanayıp kanamadığına göre değişir.

Beyin Damar Yumağı (AVM) Nedir?

Sağlıklı bir beyinde atardamarlar kanı kılcal damarlara taşır. Böylece kılcal damarlar hem basıncı düşürür hem de oksijeni dokuya verir. Ardından kan toplardamarlarla kalbe döner.

Ancak AVM’de bu ara basamak eksiktir. Atardamar doğrudan toplardamara bağlanır ve arada bir yumak oluşur. Hekimler bu yumağa nidus adını kullanır. Toplardamar duvarı yüksek basınca uygun değildir, bu nedenle zamanla genişler, incelir ve yırtılır.

Öte yandan yumak, çevresindeki beyin dokusundan kan çalar. Bu duruma hekimler “çalma fenomeni” der. Böylece o bölgedeki sinir hücreleri yeterli oksijen alamaz ve belirtiler ortaya çıkar.

AVM Doğuştan mı Gelir?

Evet, AVM büyük olasılıkla anne karnındaki gelişim sırasında oluşur. Buna karşın çoğu hasta 20 ile 40 yaş arasında tanı alır. Çünkü yumak yıllar içinde büyür ve belirti vermeye ancak o zaman başlar. Nadir olgularda ise AVM ilk kez ileri yaşta ortaya çıkar.

AVM ile Anevrizma Aynı Şey midir?

Hayır, ikisi farklı damar sorunlarıdır. Öncelikle anevrizma tek bir damar duvarında oluşan baloncuktur. AVM ise birçok damarın oluşturduğu bir yumaktır. Buna karşın her iki durum da beyin kanamasına yol açar ve bazen bir arada bulunur. Ayrıntılı bilgi için beyin anevrizması sayfasını inceleyebilirsiniz.

Ayrıca kavernom, AVM ile en sık karışan diğer damar anomalisidir. Bu konuyu ayrıca kavernomlar sayfasında ele aldık.

Beyin Damar Yumağı Neden Olur?

Kesin nedeni hekimler hâlâ tam olarak bilmiyor. Buna karşın araştırmalar birkaç faktörü öne çıkarır.

• Gelişimsel hata: Anne karnında damar sisteminin olgunlaşması sırasında kılcal ağ oluşmaz
• Genetik sendromlar: Herediter hemorajik telanjiektazi (Osler-Weber-Rendu) gibi hastalıklarda AVM çok daha sık görülür
• Ailesel yatkınlık: Nadir olmakla birlikte aynı ailede birden fazla olgu bildirilmiştir
• Sonradan gelişim: Çok nadir durumlarda travma veya ameliyat sonrası yeni bir AVM ortaya çıkabilir

Öte yandan AVM bulaşıcı değildir ve yaşam tarzıyla ilgisi yoktur. Dolayısıyla hasta “ben ne yaptım da oldu” sorusunu kendine sormamalıdır. Ancak yüksek tansiyon ve kan sulandırıcı kullanımı, mevcut bir AVM’nin kanama riskini artırır.

AVM Belirtileri Nelerdir?

Genellikle hastaların yarısı ilk kez bir kanama ile tanı alır. Diğer yarısında ise nöbet, baş ağrısı veya tesadüfen çekilen bir MRG tanıyı ortaya çıkarır.

Beyin Kanaması: En Ciddi Belirti

Yumaktaki ince damar yırtıldığında beyin içine kanama olur. Bu tablo aniden başlar. Sonuç olarak saatler içinde ağırlaşır. Belirtileri beyin kanaması belirtileri sayfasında ayrıntılı anlattık.

• Hayatınızın en şiddetli baş ağrısı olarak tanımlanan ani ağrı
• Bulantı, kusma ve ense sertliği
• Bir tarafta ani güç kaybı
• Konuşma bozukluğu veya bilinç bulanıklığı

Sara Nöbetleri

Hastaların yüzde 20 ile 25’inde ilk belirti nöbettir. Çünkü yumak çevresindeki beyin dokusunu tahriş eder ve elektriksel düzensizlik yaratır. Özellikle şakak ve alın lobundaki AVM’ler nöbete yatkındır. Nöbet konusunu epilepsi rehberi sayfasında bulabilirsiniz.

Baş Ağrısı

Sürekli ve tek taraflı baş ağrısı, özellikle migren benzeri ağrılar AVM’nin sinsi belirtisidir. Genellikle ağrı yumağın bulunduğu tarafta yoğunlaşır. Ancak baş ağrısı tek başına tanı koydurmaz.

Yerleşime Göre Değişen Belirtiler

Öncelikle yumak hangi beyin bölgesinde ise o bölgenin işlevi bozulur. Bu nedenle belirtiler hastadan hastaya farklılık gösterir.

Acil Başvuru Gerektiren Bulgular

Aşağıdaki belirtiler kanama düşündürür ve dakikalar önem taşır. Bu durumda 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

• Aniden başlayan ve dayanılmaz şiddette baş ağrısı
• Bilinçte bulanıklık veya bayılma
• Bir kolda ya da bacakta ani güç kaybı
• Konuşamama veya söyleneni anlayamama
• İlk kez geçirilen nöbet

AVM Kanama Riski Ne Kadardır?

Bu soru, tedavi kararının merkezinde durur. Bilimsel veriler tedavi edilmemiş bir AVM’nin yıllık kanama riskini yüzde 2 ile 4 arasında gösterir. Bu oran ilk bakışta düşük görünür. Ancak risk her yıl üst üste eklenir.

Hekimler yaşam boyu riski kabaca hesaplamak için basit bir formül kullanır: 105 eksi hastanın yaşı. Örneğin 30 yaşındaki bir hastanın ömür boyu kanama olasılığı yaklaşık yüzde 75’tir. Bu nedenle genç hastalarda doktorunuz tedavi kararını daha kolay verir.

Ayrıca bazı özellikler riski daha da artırır:

• Önceki kanama: Bir kez kanamış AVM’de ilk yıl yeniden kanama riski yüzde 6 ile 18’e yükselir
• Derin yerleşim: Beynin derin bölgelerindeki yumaklar daha sık kanar
• Derin toplardamar drenajı: Kanın derin toplardamarlara boşalması riski artırır
• Eşlik eden anevrizma: Yumağı besleyen damarda baloncuk varsa risk belirgin şekilde yükselir
• Küçük boyut: Şaşırtıcı biçimde küçük yumaklar, içlerindeki basınç yüksek olduğu için daha sık kanar

AVM Kanaması Ölümcül müdür?

Kanama ciddi bir olaydır ancak her kanama ölümle sonuçlanmaz. Bilimsel veriler ilk kanamada ölüm oranını yüzde 10 ile 15 arasında gösterir. Öte yandan hayatta kalan hastaların bir bölümünde kalıcı nörolojik hasar gelişir. Dolayısıyla asıl hedef kanamayı hiç yaşamamaktır.

AVM Tanısı Nasıl Konur?

Doktorunuz tanı için birkaç görüntüleme yöntemini birlikte kullanır. Çünkü her yöntem farklı bir soruya yanıt verir.

DSA için hekim kasıktan ince bir kateter ilerletir ve beyin damarlarına boya verir. Böylece bu yöntem yumağın her damarını tek tek gösterir. Cerrah ameliyat planını büyük ölçüde bu görüntüye göre yapar.

AVM Derecelendirmesi: Spetzler-Martin Sınıflaması

Hekimler AVM’nin ameliyat riskini öngörmek için Spetzler-Martin sınıflamasını kullanır. Öncelikle bu sistem üç özelliğe puan verir, ardından toplam puan 1 ile 5 arasında bir derece oluşturur.

Toplam puan ameliyat riskini belirler:

Ancak bu derecelendirme tek başına karar vermez. Doktorunuz hastanın yaşını, genel sağlığını ve kanama öyküsünü de birlikte değerlendirir.

Her AVM Tedavi Edilmeli midir?

Hayır, her AVM için hemen tedavi gerekmez. Nitekim hekimler bu konuyu uzun süre tartıştı. Kanamamış AVM’lerde bazı araştırmalar, düşük riskli olgularda izlemin de bir seçenek olduğunu gösterdi.

Bununla birlikte kanamamış bir AVM’nin yaşam boyu riski gençlerde çok yüksektir. Bu nedenle doktorunuz özellikle şu durumlarda tedaviyi önerir:

• Daha önce kanama geçirmiş her AVM
• Genç yaştaki hastalar, çünkü birikimli risk yüksektir
• Düşük dereceli ve kolay ulaşılabilir yumaklar
• Eşlik eden anevrizma varlığı
• İlaçla kontrol edilemeyen nöbetler
• İlerleyen nörolojik kayıp

Buna karşın ileri yaştaki, yüksek dereceli ve belirti vermeyen bir AVM’de tedavi riski hastalığın kendi riskini aşar. O zaman doktorunuz düzenli görüntüleme ile izlemi tercih eder.

AVM Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Öncelikle tedavinin amacı yumağı dolaşımdan tamamen çıkarmaktır. Çünkü kısmi tedavi kanama riskini azaltmaz, bazen artırır bile. Bu hedefe ulaşmak için üç ana yöntem vardır.

Mikrocerrahi ile AVM Ameliyatı

Mikrocerrahi, yumağı kesin olarak ortadan kaldıran tek yöntemdir. Öncelikle cerrah kafatasında küçük bir pencere açar. Ardından mikroskop altında yumağı besleyen damarları tek tek kapatır ve nidusu çevre dokudan ayırır. Son olarak yumağın tamamını çıkarır.

Ameliyat sırasında cerrah sinir yollarının elektriksel yanıtlarını sürekli izler. Nöromonitörizasyon sayesinde kritik bir bölgeye yaklaşıldığında anında uyarı gelir. Ayrıca konuşma merkezine yakın yumaklarda cerrah uyanık beyin ameliyatı tekniğini tercih eder. Böylece hasta konuşurken merkez korunur.

Ameliyat bittiğinde cerrah anjiyografi ile yumağın tamamen çıktığını doğrular. Bu doğrulama olmadan hekimler tedaviyi tamamlanmış saymaz.

Endovasküler Embolizasyon

Bu yöntemde girişimsel nöroradyoloji ekibi kasıktan ince bir kateter ilerletir. Kateter yumağı besleyen damara ulaştığında özel bir yapıştırıcı madde verilir. Böylece o damar tıkanır ve yumağa giden kan azalır.

Ancak embolizasyon çoğu zaman tek başına yeterli olmaz. Bu nedenle hekimler onu genellikle ameliyat öncesi hazırlık olarak kullanır. Yumağın kanlanması azalınca ameliyat daha güvenli ve daha az kanamalı geçer.

Radyocerrahi (Gamma Knife)

Radyocerrahi ekibi yumağa tek seansta yüksek doz odaklanmış ışın verir. Böylece ışın damar duvarını zamanla kalınlaştırır ve kapatır. Ancak bu süreç 2 ile 3 yıl sürer. Bu bekleme döneminde kanama riski devam eder.

Özellikle 3 santimetreden küçük ve derin yerleşimli yumaklarda bu yöntem öne çıkar. Çünkü bu bölgelere cerrahi olarak ulaşmak yüksek risk taşır. Büyük yumaklarda ise tek başına yetersiz kalır.

Kombine Tedavi

Öte yandan büyük ve karmaşık yumaklarda doktorunuz yöntemleri birleştirir. Örneğin önce embolizasyonla yumak küçültülür, ardından mikrocerrahi ile çıkarılır. Ya da cerrahi sonrası kalan küçük bir parça için radyocerrahi planlanır.

Whatsapp ile Randevu Al! 

Randevu Hattı: +90 530 472 99 07

Tedavi Kararını Cerrah Nasıl Verir?

Öncelikle tedavi seçimi bir denklem gibidir. Bir tarafta AVM’nin kendi riski, diğer tarafta tedavinin riski durur. Doktorunuz bu ikisini karşılaştırır.

• Kanama öyküsü: Kanamış AVM’de bekleme seçeneği genellikle masadan kalkar
• Spetzler-Martin derecesi: Düşük derecede cerrahi, yüksek derecede izlem veya kademeli plan öne çıkar
• Yaş: Genç hastada birikimli risk yüksektir, bu nedenle tedavi daha güçlü önerilir
• Yerleşim: Konuşma veya hareket merkezine yakın yumaklarda radyocerrahi ağırlık kazanır
• Genel sağlık: Anestezi riski yüksek hastalarda daha az girişimsel yol tercih edilir
• Hastanın tercihi: Bilgilendirilmiş hasta kararın ortağıdır

AVM Ameliyatı Sonrası İyileşme Nasıl İlerler?

Genellikle iyileşme kademeli ilerler. Hastaların çoğu ilk gün yoğun bakımda izlenir ve ertesi gün servise alınır.

Buna karşın radyocerrahi uygulanan hastalarda süreç farklıdır. Bu hastalarda doktorunuz her 6 ile 12 ayda bir MRG ile kapanmayı izler. Yumak tamamen kapanana kadar kanama riski sürdüğü için tansiyon kontrolü özellikle önem taşır.

AVM ile Yaşarken Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Özellikle tedavi bekleyen veya izlem altındaki hastalar için birkaç kural riski azaltır.

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve yüksekse mutlaka tedavi ettirin
• Aspirin dahil kan sulandırıcıları doktorunuza danışmadan kullanmayın
• Ağır yük kaldırmaktan, ıkınmaktan ve temaslı sporlardan kaçının
• Sigarayı bırakın, çünkü damar duvarını zayıflatır
• Nöbet ilacınızı düzenli alın ve araç kullanma kurallarına uyun
• Gebelik planlıyorsanız önce doktorunuza danışın
• Kontrol görüntüleme randevularınızı aksatmayın

Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?

Öncelikle hazırlıklı gitmek, kararı birlikte vermenizi kolaylaştırır. Aşağıdaki sorular ilk görüşmede işinizi kolaylaştırır.

• AVM’min Spetzler-Martin derecesi kaç?
• Yumağım konuşma veya hareket merkezine yakın mı?
• Benim için yıllık kanama riski ne kadar?
• Bende izlem gerçekçi bir seçenek mi?
• Hangi yöntemi öneriyorsunuz ve neden?
• Ameliyatta nöromonitörizasyon uygulanacak mı?
• Tedavi sonrası yumağın kapandığı nasıl doğrulanacak?
• Bekleyecek olursam ne kadar risk almış olurum?

Sıkça Sorulan Sorular

AVM beyin tümörü müdür?

Hayır, AVM bir tümör değildir. Çünkü tümör anormal hücre çoğalmasıdır, AVM ise anormal damar yapısıdır. AVM büyümez ve yayılmaz, ancak kanama riski taşır. Bu nedenle tedavi yaklaşımları tümörden tamamen farklıdır.

AVM hastalığı ölümcül müdür?

AVM’nin kendisi değil, kanaması tehlikelidir. İlk kanamada ölüm oranı yüzde 10 ile 15 arasındadır. Buna karşın tedavi edilen ve tamamen kapatılan bir AVM artık risk taşımaz. Dolayısıyla erken tanı ve doğru planlama hayat kurtarır.

Beyinde damar yumağı tehlikeli midir?

Evet, tedavi edilmediğinde yıllık yüzde 2 ile 4 kanama riski taşır. Bu risk yıllar içinde birikir. Nitekim 30 yaşındaki bir hastanın ömür boyu kanama olasılığı yaklaşık yüzde 75’e ulaşır. Ancak her yumak aynı derecede tehlikeli değildir, derecelendirme ve yerleşim belirleyicidir.

AVM ilaçla geçer mi?

Hayır, hiçbir ilaç damar yumağını ortadan kaldırmaz. İlaçlar yalnızca nöbet ve baş ağrısı gibi belirtileri kontrol eder. Yumağı kapatmak için cerrahi, embolizasyon veya radyocerrahi gerekir.

AVM tedavi edildikten sonra tekrarlar mı?

Cerrahın tamamen çıkardığı bir AVM erişkinlerde genellikle tekrarlamaz. Buna karşın çocuklarda nadir de olsa yeniden gelişim bildirilmiştir. Bu nedenle doktorunuz özellikle genç hastalarda uzun dönem takip planlar. Öte yandan kısmen tedavi edilen yumaklarda kalan parça kanamaya devam eder.

AVM ameliyatı riskli midir?

Her beyin ameliyatı belirli riskler taşır. Spetzler-Martin derecesi düşük yumaklarda risk düşüktür ve tam çıkarım şansı yüksektir. Nöromonitörizasyon ve mikrocerrahi teknikler bu riski daha da azaltır. Dolayısıyla karar verirken ameliyatın riskini, kanamanın riskiyle birlikte tartmak gerekir.

Gamma Knife sonrası ne zaman güvende olurum?

Genellikle radyocerrahi etkisini 2 ile 3 yıl içinde gösterir. Bu süre boyunca kanama riski azalarak da olsa sürer. Doktorunuz düzenli MRG ile kapanmayı izler ve gerektiğinde anjiyografi ile doğrular. Tam kapanma doğrulandığında risk ortadan kalkar.

Hamilelik AVM riskini artırır mı?

Öncelikle gebelikte kan hacmi ve tansiyon artar. Dolayısıyla bu değişiklikler kanama riskini bir miktar yükseltir. Bu nedenle bilinen AVM’si olan kadınlar gebelik öncesinde mutlaka bir beyin cerrahına danışmalıdır. Doktorunuz tedavinin gebelik öncesine alınıp alınmayacağına birlikte karar verir.

AVM olan biri spor yapabilir mi?

Yürüyüş, yüzme ve hafif egzersiz çoğu hastada güvenlidir. Buna karşın halter, boks ve futbol gibi temaslı ve ıkınma gerektiren sporlardan kaçınmak gerekir. Tedavi tamamlanıp yumağın kapandığı doğrulandıktan sonra kısıtlamalar kademeli olarak kalkar.

AVM tanısı için hangi doktora gidilir?

Öncelikle beyin damar yumağı beyin ve sinir cerrahisi uzmanının alanıdır. Cerrah tanıyı koyar, derecelendirmeyi yapar ve tedavi planını oluşturur. Ayrıca gerektiğinde girişimsel nöroradyoloji ve radyocerrahi ekipleriyle birlikte çalışır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.