Omurga Tümörleri: Belirtileri, Türleri ve Cerrahi Tedavisi

Omurga tümörleri, omurgayı oluşturan kemik yapılarda (vertebralarda) gelişen anormal doku büyümeleridir. Bu tümörler omuriliğin kendisinden değil, onu çevreleyen kemik kolondan kaynaklanır. Vakaların büyük çoğunluğunu, vücudun başka bir bölgesindeki kanserin omurgaya yayılmasıyla oluşan metastatik tümörler meydana getirir. Erken tanı, hem ağrıyı kontrol altına almak hem de yürüme yeteneğini korumak açısından belirleyici rol oynar.

Omurga hastalıklarının genel çerçevesi, tanı yöntemleri ve ameliyat kararı için omurga cerrahisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Omurga Tümörü Nedir?

Omurga, üst üste dizilmiş 33 kemikten oluşan ve omuriliği koruyan bir sütundur. Bu kemiklerde gelişen tümörler, hem kemiğin taşıma gücünü zayıflatır hem de büyüdükçe omurilik kanalına baskı yapar. Dolayısıyla hasta iki ayrı sorunla karşılaşır: mekanik dayanıksızlık ve sinir baskısı.

Tümör kemiği içeriden erittiğinde omur gövdesi normal yüklere dayanamaz. Bu durumda hastalar, basit bir hareketle bile patolojik kırık yaşayabilir. Ayrıca kanal içine taşan tümör dokusu omuriliği sıkıştırır ve güç kaybına yol açar. Bu nedenle doktorunuz tedaviyi planlarken sadece tümörü değil, omurganın stabilitesini de birlikte değerlendirir.

Omurga Tümörü ile Omurilik Tümörü Aynı Şey midir?

Hayır, bu iki tablo farklıdır ve tedavileri de birbirinden ayrılır. Karışıklık sık yaşandığı için farkı net şekilde ortaya koymak gerekir. Omurilik tümörleri sinir dokusunun kendisinden veya onu saran zarlardan köken alır. Omurga tümörleri ise kemik yapıdan kaynaklanır.

Bu ayrım tedavi planını doğrudan değiştirir. Omurilik tümörlerinde cerrah sinir dokusunu korumaya odaklanır. Omurga tümörlerinde ise ek olarak kemik desteğini yeniden kurmak gerekir.

Omurga Tümörleri Kaç Gruba Ayrılır?

Hekimler omurga tümörlerini kökenine göre üç ana başlıkta inceler. Bu sınıflama, hem tedavi seçimini hem de beklenen sonucu belirler.

1. Metastatik Omurga Tümörleri

Metastazlar, omurga tümörlerinin açık ara en sık görülen grubudur. Vücudun başka bir bölgesinde başlayan kanser hücreleri kan dolaşımıyla omurgaya ulaşır ve burada yerleşir. Omurga, kemik metastazlarının en sık görüldüğü bölgedir.

Metastaz gönderen kanserler arasında akciğer, meme, prostat, böbrek ve tiroit kanserleri öne çıkar. Ayrıca multipl miyelom gibi kan hastalıkları da omurga tutulumu yapar. Bu hastalarda tedavi, hem omurgadaki soruna hem de ana hastalığa yönelir. Konu hakkında ayrıntılı bilgi için metastatik tümörler sayfasını inceleyebilirsiniz.

2. İyi Huylu Primer Omurga Tümörleri

Bu tümörler doğrudan omurga kemiğinden kaynaklanır ve yayılma göstermez. Buna rağmen büyüdüklerinde ağrıya ve sinir baskısına yol açabilirler.

• Hemanjiyom: En sık rastlanan iyi huylu omurga tümörüdür. Çoğu zaman başka bir nedenle çekilen MR’da tesadüfen görülür ve tedavi gerektirmez
• Osteoid osteoma: Genellikle genç hastalarda görülür, geceleri artan ve aspirin benzeri ilaçlarla belirgin şekilde azalan ağrı yapar
• Osteoblastom: Osteoid osteomaya benzer, ancak daha büyür ve daha sık cerrahi gerektirir
• Anevrizmal kemik kisti: Kemiği içeriden genişleten kan dolu boşluklardan oluşur, hızlı büyüyebilir
• Dev hücreli tümör: İyi huylu kabul edilir, ancak agresif davranabilir ve tekrarlama eğilimi gösterir

3. Kötü Huylu Primer Omurga Tümörleri

Bu grup nadir görülür, buna karşın daha agresif seyreder ve genellikle çok yönlü tedavi gerektirir.

• Kordoma: Genellikle omurganın alt ucunda (sakrum) veya kafa tabanında yerleşir, yavaş büyür ancak çevre dokuya yayılır
• Kondrosarkom: Kıkırdak hücrelerinden köken alır, radyoterapiye sınırlı yanıt verdiği için cerrahi öne çıkar
• Osteosarkom: Kemik yapan hücrelerden kaynaklanır, hızlı seyreder ve kemoterapiyle birlikte planlanır
• Ewing sarkomu: Daha çok çocuk ve genç erişkinlerde görülür, kemoterapiye iyi yanıt verir
• Multipl miyelom ve plazmasitom: Kemik iliği kaynaklıdır, omurgada çok sayıda erime alanı oluşturabilir

Omurga Tümörü Risk Faktörleri

Omurga tümörlerinin çoğu için tek bir neden göstermek mümkün değildir. Buna karşın bazı durumlar riski belirgin şekilde artırır. Dolayısıyla bu grupta yer alan kişilerin şikayetlerini daha dikkatli değerlendirmek gerekir.

• Bilinen kanser öyküsü: Özellikle akciğer, meme, prostat, böbrek ve tiroit kanseri geçirmiş kişilerde omurga metastazı riski yüksektir
• İleri yaş: Metastatik tümörler ve multipl miyelom, altmış yaş üzerinde daha sık görülür
• Genetik sendromlar: Nörofibromatozis ve Von Hippel-Lindau sendromu omurga bölgesinde tümör gelişimini kolaylaştırır
• Önceden alınmış radyoterapi: Uzun yıllar sonra ışın alanında ikincil tümör gelişebilir
• Bağışıklık sistemi baskılanması: Bazı lenfoma tipleri bu hastalarda omurgayı tutabilir

Öte yandan risk faktörü taşımak hastalık gelişeceği anlamına gelmez. Nitekim omurga tümörü olan birçok hastada belirgin bir risk faktörü bulunmaz. Bu nedenle asıl belirleyici olan, uyarıcı belirtileri zamanında fark etmektir.

Omurga Tümörü Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle sinsi başlar ve zamanla belirginleşir. Nitekim hastaların büyük kısmı ilk aşamada sıradan bir bel veya sırt ağrısı yaşadığını düşünür. Bu nedenle ayırt edici özellikleri bilmek önem taşır.

• Gece ağrısı: Dinlenmekle geçmeyen, hatta gece uykudan uyandıran ağrı en tipik bulgudur
• İstirahatte süren ağrı: Kas kaynaklı ağrılar yatınca hafifler, tümör ağrısı ise devam eder
• İlerleyici şiddet: Ağrı haftalar içinde giderek artar ve ağrı kesicilere yanıtı azalır
• Yayılan ağrı: Sinir kökü baskısı kola veya bacağa vuran ağrı yaratır
• Güç kaybı ve uyuşma: Omurilik baskısı ilerledikçe yürümede zorlanma ortaya çıkar
• Boy kısalması ve şekil bozukluğu: Omur çöktüğünde sırtta kamburlaşma gelişebilir

Bel ve boyun ağrısının çok daha sık nedenleri vardır. Bunların başında bel fıtığı gelir. Ancak yukarıdaki özellikler tabloya eşlik ediyorsa, doktorunuz ileri görüntüleme ister.

Acil Değerlendirme Gerektiren Belirtiler

Bazı bulgular saatler içinde kalıcı hasara dönüşebilir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

• Bacaklarda hızla ilerleyen güçsüzlük veya yürüyememe
• İdrar veya gaita kontrolünde kayıp
• Makat ve iç bacak bölgesinde uyuşma
• Ani başlayan şiddetli sırt ağrısıyla birlikte bacaklarda hissizlik

Omurga Tümörü Tanısı Nasıl Konur?

Öncelikle doktorunuz ayrıntılı bir nörolojik muayene yapar. Ardından tümörün yerini, sınırlarını ve kemiğe verdiği hasarı görmek için görüntüleme yöntemlerini birlikte kullanır.

Biyopsi sonucu tedavi planının merkezinde yer alır. Çünkü metastatik bir tümörle primer bir kemik tümörü tamamen farklı yaklaşımlar gerektirir.

Omurga Tümörlerinde Tedavi Seçenekleri

Öte yandan tedavi kararı tek bir faktöre değil, birkaç ölçüte birlikte dayanır. Doktorunuz tümörün tipini, omurganın stabil olup olmadığını, nörolojik durumu ve hastanın genel sağlığını birlikte değerlendirir.

Cerrahi Tedavi

Öncelikle cerrahi, omurilik baskısını kaldırmak ve omurgayı yeniden sağlamlaştırmak için uygulanır. Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak, ameliyat sırasında nöromonitörizasyon kullanarak sinir fonksiyonlarını sürekli izler. Bu yöntem, güç kaybı riskini belirgin şekilde azaltır.

• Dekompresyon: Cerrah, omuriliğe bası yapan tümör dokusunu temizler ve kanalı genişletir
• Korpektomi: Hastalıklı omur gövdesi çıkarılır, yerine kafes veya greft yerleştirilir
• En-bloc rezeksiyon: Seçilmiş primer tümörlerde tümör tek parça halinde çıkarılır
• Enstrümantasyon: Vida ve çubuk sistemleriyle omurga stabil hale getirilir

Vertebroplasti ve Kifoplasti

Bu yöntemler, çökmüş omura özel bir kemik çimentosu enjekte etmeyi içerir. İşlem küçük bir kesiden yapılır ve ağrıyı hızla azaltır. Özellikle nörolojik kaybı olmayan, ancak şiddetli mekanik ağrı çeken metastaz hastalarında tercih edilir.

Radyoterapi ve Stereotaktik Radyocerrahi

Radyoterapi, ışın duyarlı tümörlerde ağrıyı azaltır ve tümör büyümesini yavaşlatır. Stereotaktik radyocerrahi ise yüksek dozu dar bir alana odaklar. Böylece omurilik korunurken tümör hedeflenir. Bazı hastalarda cerrahi ile birlikte, bazılarında ise tek başına uygulanır.

Sistemik Tedaviler

Kemoterapi, hormonal tedavi ve hedefe yönelik ilaçlar özellikle metastatik hastalıkta devreye girer. Ayrıca kemik koruyucu ilaçlar kırık riskini azaltır. Bu tedavileri medikal onkoloji ekibi yürütür ve cerrahi planla eşgüdüm içinde ilerler.

Hangi Hastaya Hangi Tedavi Uygundur?

• Nörolojik kaybı olan, omurilik basısı bulunan hasta: Acil cerrahi dekompresyon öne çıkar
• Omurgası stabil olmayan, kırık gelişmiş hasta: Cerrahi stabilizasyon veya çimento uygulaması gerekir
• Ağrısı baskın, nörolojik kaybı olmayan hasta: Radyoterapi ve destek tedavileri yeterli olabilir
• Genel durumu cerrahiye uygun olmayan hasta: Işın tedavisi ve ağrı yönetimi tercih edilir
• Tek odaklı, iyi huylu tümörü olan genç hasta: Tam çıkarım kalıcı sonuç sağlar

Tedavi Kararında Kullanılan Skorlama Sistemleri

Cerrahlar kararı sezgiye değil, ölçülebilir ölçütlere dayandırır. Bu amaçla uluslararası kabul görmüş puanlama sistemlerinden yararlanırlar. Böylece farklı merkezler benzer hastalarda benzer kararlar verir.

• Omurga stabilite skoru: Tümörün yerini, kemik erimesinin tipini ve çökme derecesini puanlar. Yüksek puan, cerrahi stabilizasyon ihtiyacına işaret eder
• Yaşam beklentisi skorları: Ana kanserin tipini, metastaz sayısını ve hastanın genel durumunu birlikte değerlendirir. Ardından cerrahinin kapsamını belirlemeye yardımcı olur
• Epidural bası derecesi: Tümörün omuriliği ne kadar sıkıştırdığını görüntüleme üzerinden derecelendirir

Doktorunuz bu skorları muayene bulgularıyla birleştirir. Sonuç olarak size özel, gerekçesi açıklanabilir bir tedavi planı ortaya çıkar.

Omurga Tümörü Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat, tümörün yerine ve yayılımına göre planlanır. Dolayısıyla iki hastada aynı yöntem uygulanmayabilir. Cerrah bazen arkadan, bazen önden, bazen de her iki yönden yaklaşır.

• Hazırlık: Kontrastlı MRG ve tomografi birlikte değerlendirilir, gerekiyorsa damar tıkama işlemi yapılır
• Pozisyon ve monitörizasyon: Hasta uygun pozisyona alınır, sinir yanıtları izlenmeye başlar
• Tümörün çıkarılması: Mikroskop ve navigasyon desteğiyle tümör dokusu temizlenir
• Rekonstrüksiyon: Çıkarılan kemiğin yerine kafes, greft veya çimento yerleştirilir
• Stabilizasyon: Vida ve çubuklarla omurga desteklenir
• Kapanış: Katmanlar anatomik olarak kapatılır

İşlem süresi tümörün büyüklüğüne göre değişir. Basit bir dekompresyon birkaç saatte tamamlanırken, geniş rezeksiyonlar daha uzun sürebilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

Ardından hastalar genellikle yoğun bakımda kısa süre gözlem altında kalır. Ardından erken dönemde ayağa kaldırma programı başlar. Erken hareket, hem akciğer hem de damar komplikasyonlarını azaltır.

Fizik tedavi süreci iyileşmenin merkezinde yer alır. Terapistler önce güvenli hareket paternlerini öğretir, sonra kas gücünü kademeli olarak artırır. Doktorunuz ayrıca ağrı yönetimini ve gerekiyorsa korse kullanımını planlar.

Kontrol görüntülemeleri belirli aralıklarla tekrarlanır. Böylece hem yerleştirilen implantlar hem de tümörün durumu izlenir. Metastatik hastalarda onkolojik tedavi bu süreçte eş zamanlı devam eder.

Omurga Tümörlerinde Seyir ve Beklentiler

Sonuç olarak beklentiler tümörün tipine göre büyük farklılık gösterir. İyi huylu bir tümör tam çıkarıldığında hasta genellikle normal yaşamına döner. Kötü huylu ve metastatik tümörlerde ise hedef, ağrıyı azaltmak ve yürüme yeteneğini korumaktır.

Nörolojik kaybın süresi sonucu doğrudan etkiler. Güç kaybı başladıktan sonra erken müdahale edilen hastalarda düzelme şansı belirgin şekilde yüksektir. Bu nedenle belirtileri erken fark etmek ve zaman kaybetmemek kritik önem taşır.

Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?

Muayeneye hazırlıklı gitmek, doğru kararı birlikte vermenizi kolaylaştırır. Ayrıca süreci daha net anlamanızı sağlar. Bu nedenle aşağıdaki soruları ilk görüşmenizde sormanızı öneririz.

• Tümörüm primer mi, yoksa başka bir organdan mı yayıldı?
• Omurgam şu anda stabil mi, kırık riski var mı?
• Benim durumumda cerrahi mi, radyoterapi mi öne çıkıyor?
• Ameliyat olmazsam kısa vadede ne beklemeliyim?
• Ameliyat sonrası yürümemde nasıl bir değişiklik olur?
• Kontrollerim hangi sıklıkta yapılacak?

Öte yandan sorularınızı önceden yazmanız faydalı olur. Böylece görüşme sırasında hiçbir konu atlanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Omurga tümörü her zaman kanser midir?

Hayır. Omurgada görülen tümörlerin önemli bir kısmı iyi huyludur. Örneğin hemanjiyomlar sıklıkla tesadüfen bulunur ve çoğu zaman tedavi gerektirmez. Ancak kesin ayrım için görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi şarttır.

Bel ağrımın tümör olup olmadığını nasıl anlarım?

Tek başına ağrı ayrım için yeterli değildir. Buna karşın gece uykudan uyandıran, dinlenmekle geçmeyen ve haftalar içinde artan ağrı uyarıcıdır. Bu tabloya güç kaybı veya kilo kaybı eşlik ediyorsa doktorunuz mutlaka MRG ister. Ayrıca daha önce kanser tedavisi gördüyseniz, bu bilgiyi ilk görüşmede mutlaka paylaşın. Çünkü geçmiş kanser öyküsü değerlendirmenin yönünü baştan değiştirir.

Omurga tümörü ameliyatı felç yapar mı?

Her omurga ameliyatı belirli riskler taşır. Ancak nöromonitörizasyon ve mikrocerrahi teknikler bu riski belirgin şekilde azaltır. Ayrıca birçok hastada ameliyatın asıl amacı, ilerlemekte olan felci önlemektir. Dolayısıyla karar verirken ameliyatın riskini, ameliyat olmamanın riskiyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Metastatik omurga tümöründe ameliyat gerekir mi?

Her hastada gerekmez. Doktorunuz omurga stabilse ve nörolojik kayıp yoksa öncelikle radyoterapiyi değerlendirir. Buna karşılık omurilik basısı veya kırık varsa cerrahi öne çıkar.

Ameliyattan sonra ne zaman yürüyebilirim?

Çoğu hasta ilk günlerde destekle ayağa kalkar. Yürüme mesafesi ise fizik tedaviyle kademeli olarak artar. Süre, ameliyatın kapsamına ve ameliyat öncesi nörolojik duruma bağlı olarak değişir. Böylece her hasta için ayrı bir hedef belirlenir ve program buna göre ilerler.

Omurgaya vida takılması hareketimi kısıtlar mı?

Enstrümantasyon sabitlenen seviyelerde hareketi sınırlar. Buna rağmen günlük yaşam aktivitelerinin çoğu rahatlıkla sürdürülür. Ayrıca stabil bir omurga, ağrıyı azaltarak hareket kabiliyetini genellikle artırır.

Tümör tekrar eder mi?

Tekrarlama olasılığı tümörün tipine ve çıkarım genişliğine bağlıdır. Bu nedenle doktorunuz düzenli aralıklarla kontrol görüntülemesi planlar. Erken saptanan nükslerde tedavi seçenekleri daha geniş olur.

Omurga tümörü ameliyatından sonra spor yapabilir miyim?

Çoğu hasta zamanla yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düşük etkili aktivitelere döner. Buna karşın ağır yük kaldırmak ve ani dönme hareketleri genellikle kısıtlanır. Ayrıca stabilizasyon uygulanan hastalarda program, kaynama tamamlandıktan sonra kademeli olarak genişletilir. Bu nedenle spora dönüş kararını mutlaka doktorunuzla birlikte verin.

Tanı için mutlaka biyopsi gerekir mi?

Her hastada gerekmez. Örneğin tipik görünümlü bir hemanjiyomda görüntüleme çoğu zaman yeterli olur. Buna karşılık tedavi planı tümörün hücre tipine bağlıysa, doktorunuz biyopsi ister. Böylece gereksiz cerrahiden kaçınılır ve tedavi doğru hedefe yönlendirilir.

Çocuklarda omurga tümörü görülür mü?

Evet, ancak tipleri erişkinlerden farklıdır. Çocuklarda Ewing sarkomu ve anevrizmal kemik kisti daha sık karşımıza çıkar. Çocukluk çağı omurilik tümörleri hakkında ayrıntılı bilgiyi çocuklarda omurilik tümörü sayfasında bulabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.