Menenjiom: Belirtileri, Dereceleri, Ameliyatı ve İyileşme

Menenjiom, beyni ve omuriliği saran zarlardan (meninks) kaynaklanan, çoğu iyi huylu bir tümördür. Beyin dokusunun içinden değil dışından büyür ve yavaş ilerler. En sık belirtileri sabahları artan baş ağrısı, ilk kez geçirilen nöbet, görme bozukluğu, kişilik değişikliği ve kol ya da bacakta güçsüzlüktür.

Tanıyı kontrastlı MRG koyar. Tedavi ise boyuta, yerleşime ve belirtilere göre takip, mikrocerrahi veya radyocerrahidir. Bu rehberde menenjiomun ne olduğunu, derecelerini, ameliyat kararını ve ameliyat sonrası iyileşme sürecini ayrıntısıyla bulacaksınız.

Menenjiom Nedir?

Öncelikle beyin üç kat zarla sarılıdır. Menenjiom, bu zarların ortasındaki örümceksi zarın (araknoid) hücrelerinden kaynaklanır. Dolayısıyla beynin kendi hücrelerinden değil, onu koruyan kılıftan doğar.

Bu fark tedaviyi doğrudan belirler. Çünkü menenjiom beynin içine sızmaz, dışarıdan iterek büyür. Nitekim cerrah tümörle beyin arasında çoğu zaman net bir sınır bulur ve tümörü bütünüyle alır. Ayrıca çok yavaş büyür.

Nitekim bazı hastalarda tümör 5 ila 10 yıldır sessizce durmuştur. Bu yüzden tanı çoğu zaman başka bir nedenle çekilen MRG sırasında rastlantıyla konur.

Nitekim menenjiom yetişkinlerde en sık görülen beyin tümörüdür. Tüm beyin tümörleri içindeki yeri ve diğer türlerle karşılaştırması için ana rehberimize bakabilirsiniz.

Menenjiom Neden Olur?

Kesin nedeni bilinmez. Öncelikle menenjiom yediğiniz, içtiğiniz veya yaptığınız bir hata yüzünden oluşmaz. Ancak bazı etkenler riski belirgin şekilde artırır.

• Kadın olmak: Kadınlarda erkeklere göre 2 ila 3 kat sık ortaya çıkar. Çünkü tümör hücreleri östrojen ve progesteron reseptörü taşır; gebelikte büyüme hızlanır.
• Yaş: En sık 40 ila 70 yaş arasında ortaya çıkar, yaşla risk artar.
• Radyasyon öyküsü: Çocuklukta başa alınan ışın tedavisi en iyi kanıtlanmış risk etkenidir.
• Nörofibromatozis tip 2: Bu genetik hastalıkta birden fazla menenjiom gelişir.
• Obezite ve hormon tedavileri: Uzun süreli progesteron içeren ilaçlarla ilişki bildirilmiştir.

Genel risk etkenlerini beyin tümörü neden olur sayfasında ayrıntılı ele aldık.

Menenjiom Belirtileri

Belirtiler tümörün yerine ve boyutuna bağlıdır. Öncelikle küçük menenjiomlar hiç belirti vermez ve başka nedenle çekilen MRG’de rastlantıyla bulunur. Ancak tümör büyüdükçe altındaki beyin bölgesine baskı yapar ve o bölgenin işlevini bozar.

Genel uyarı işaretlerini beyin tümörü belirtileri sayfasında ayrıntılı anlattık.

Menenjiom Nerede Yerleşir?

Öncelikle menenjiom beyni saran zarın her yerinde gelişir. Ancak yerleşim yeri hem belirtileri hem de ameliyatın zorluğunu belirler. Nitekim beynin dış yüzeyindeki bir tümörü çıkarmak kolayken, kafa tabanındaki bir tümör damar ve sinirlerin arasında durur.

Tanı Nasıl Konur?

Öncelikle hekim ayrıntılı nörolojik muayene yapar ve belirtilerin hangi beyin bölgesini işaret ettiğini değerlendirir. Ardından görüntüleme ister.

Kontrastlı MRG menenjiomu çoğu zaman tek başına tanır; çünkü tümör kontrast maddeyi yoğun tutar ve zara yapışık “kuyruk” görüntüsü verir.

Nitekim kesin derece ancak ameliyatta alınan dokuyla belirlenir. Öte yandan MRG’de görünen bazı bulgular (düzensiz sınır, yoğun ödem, kemik yıkımı) daha yüksek derece ihtimalini düşündürür. Ancak bunlar ön tahmindir, tanı değildir.

Menenjiom Dereceleri: WHO Sınıflaması

Öncelikle Dünya Sağlık Örgütü menenjiomları hücre yapısına göre üç dereceye ayırır. Derece, tümörün ne kadar hızlı büyüdüğünü ve ameliyat sonrası tekrarlama ihtimalini gösterir. Dolayısıyla tedavi planı bu dereceye göre şekillenir.

“Atipik menenjiom” tanısı hastaları korkutur. Ancak atipik, kanser demek değildir.

Öncelikle tümör hâlâ zar kaynaklıdır ve vücuda sıçramaz. Buna karşın iyi huylu tipten daha hızlı büyür ve daha sık tekrarlar. Bu yüzden hekim ameliyat sonrası takibi sıklaştırır ve gerekirse ışın tedavisi ekler.

Menenjiom Tedavisi

Her menenjiom ameliyat gerektirmez. Öncelikle hekim üç soruya yanıt arar: tümör belirti yaratıyor mu, büyüyor mu ve nerede duruyor? Bu yanıtlara göre üç yoldan birini seçer.

Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

• Tümör nöbet, güçsüzlük, görme kaybı gibi belirti yaratıyorsa
• Takipte MRG büyüme gösteriyorsa
• Çevresinde belirgin beyin ödemi varsa
• Hasta gençse ve tümör yıllar içinde büyüyerek belirti verecekse
• Tanıda şüphe varsa ve doku tanısı gerekiyorsa

Menenjiom Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın hedefi tümörü, yapıştığı zarı ve tutulmuş kemiği tek parça halinde almaktır. Öncelikle cerrah navigasyon sistemiyle tümörün tam üzerine küçük bir kafatası penceresi açar. Ardından mikroskop altında tümörü önce içten boşaltır, sonra beyinden ayırarak çıkarır.

Böylece beyin dokusuna çekme uygulanmaz.

Öte yandan çıkarımın bütünlüğünü Simpson derecesi adı verilen ölçek gösterir. Nitekim bu derece, tümörün tekrarlama ihtimalini en iyi öngören etkendir.

Ameliyat boyunca nöromonitörizasyon hareket ve konuşma yollarını sürekli izler. Buna karşın kafa tabanı tümörlerinde cerrah damar ve sinirlere yapışık son parçayı bilerek bırakır ve radyocerrahiyle tamamlar. Çünkü bir sinir kaybı, küçük bir kalıntıdan daha büyük sorundur. Cerrahi süreci genel olarak beyin tümörü ameliyatı sayfasında anlattık.

Menenjiom Ameliyatı Sonrası İyileşme

Menenjiom ameliyatı sonrası iyileşme, cerrah beyin dokusuna girmediği için çoğu beyin ameliyatından daha hızlıdır. Öncelikle hasta ameliyat günü yoğun bakımda izlenir, ertesi gün servise çıkar ve ayağa kalkar. Ancak tam iyileşme haftalar alır.

Öncelikle ameliyat sonrası birkaç hafta süren baş ağrısı, yara yerinde uyuşma ve çene açmada hafif zorlanma normaldir. Buna karşın giderek artan baş ağrısı, ateş, yaradan sızıntı, yeni güçsüzlük veya nöbeti hemen bildirin.

Ayrıca nöbetle başvuran hastalar ameliyattan sonra bir süre nöbet ilacına devam eder; hekim kontrolde kesme kararı verir.

Ameliyatın Riskleri Nelerdir?

Menenjiom cerrahisi deneyimli ellerde güvenlidir ve hastaların büyük çoğunluğu eski yaşamına döner. Yine de riskler yerleşime göre değişir. Öncelikle beyin yüzeyindeki tümörlerde risk düşük, kafa tabanı ve orta hattaki büyük tümörlerde daha yüksektir.

• Kanama ve enfeksiyon: Her cerrahide olduğu gibi, %2 ila 3
• Beyin ödemi: İlk günlerde geçici güçsüzlük veya konuşma bozukluğu; kortizonla düzelir
• Nöbet: Ameliyat sonrası erken dönemde, ilaçla kontrol
• Kafa çifti siniri hasarı: Kafa tabanı tümörlerinde görme, yüz veya işitme sinirinde geçici ya da kalıcı kayıp
• Toplardamar tıkanıklığı: Orta hat tümörlerinde venöz enfarkt riski
• Beyin omurilik sıvısı sızıntısı: Kafa tabanı cerrahisinde, çoğu küçük bir onarımla düzelir

Menenjiomda Yaşam Süresi ve Nüks

Öncelikle iyi huylu menenjiom tam çıktığında hastaların büyük çoğunluğu normal yaşam süresine sahiptir. Nitekim derece 1 menenjiomda 10 yıllık sağkalım %90’ın üzerindedir. Dolayısıyla “menenjiom yaşam süresi” sorusunun cevabı çoğu hasta için “normal”dir.

Buna karşın atipik ve anaplastik tiplerde seyir daha zorludur ve tekrarlama daha sıktır. Bu yüzden hekim bu hastalarda ameliyat sonrası radyoterapi ekler ve MRG takibini sıklaştırır. Öte yandan nüks eden menenjiom da çoğu zaman yeniden ameliyat veya radyocerrahiyle kontrol altına alınır.

Doktorunuza Hangi Soruları Sormalısınız?

• Tümörüm nerede yerleşmiş, ameliyat açısından zor bir bölge mi?
• Şimdi ameliyat mı, yoksa takip mi öneriyorsunuz, neden?
• Tümörün tamamı çıkar mı, kalıntı kalırsa plan ne?
• Ameliyatta nöromonitörizasyon kullanılacak mı?
• Patoloji sonucu ek tedaviyi nasıl değiştirir?
• Ameliyattan sonra ne zaman işe ve araç kullanmaya dönebilirim?
• Kontrol MRG’leri hangi sıklıkta olacak?

Sıkça Sorulan Sorular

Menenjiom nedir?

Menenjiom, beyni ve omuriliği saran zarlardan kaynaklanan bir tümördür. Beyin dokusunun içinden değil dışından büyür. Ayrıca yetişkinlerde en sık görülen beyin tümörüdür ve %80’i iyi huyludur. Yavaş büyüdüğü için yıllarca belirti vermeden kalır.

Menenjiom kanser midir?

Menenjiomların büyük çoğunluğu kanser değildir. Örneğin derece 1 tümörler iyi huyludur, çevreye sızmaz ve vücuda sıçramaz. Yalnızca %1 ila 3’ünü oluşturan anaplastik (derece 3) menenjiom kötü huylu davranır. Atipik (derece 2) menenjiom ise ikisinin arasında yer alır.

Atipik menenjiom ne demek?

Atipik menenjiom, WHO derece 2 tümördür. Öncelikle hücreleri iyi huylu tipten daha hızlı bölünür ve ameliyat sonrası tekrarlama ihtimali daha yüksektir. Ancak kanser değildir ve vücuda sıçramaz. Tedavide cerrah tam çıkarımı hedefler, kalıntı varsa hekim radyoterapi ekler ve MRG takibini sıklaştırır.

Menenjiom ameliyatı nasıl olur?

Öncelikle cerrah navigasyon eşliğinde tümörün üzerine küçük bir kafatası penceresi açar ve mikroskop altında tümörü, yapıştığı zarı ve tutulmuş kemiği alır. Cerrah beyin dokusuna girmez. Ayrıca ameliyat yerleşime göre 3 ila 6 saat sürer ve hasta genellikle 3 ila 5 günde taburcu olur.

Menenjiom ameliyatı sonrası iyileşme ne kadar sürer?

Öncelikle hasta ertesi gün ayağa kalkar, 3 ila 5 günde taburcu olur. Ardından dikişler 10 ila 14 günde alınır. Masa başı işe dönüş 4 ila 6 hafta, tam iyileşme ise 2 ila 3 ay sürer. Yorgunluk ve hafif baş ağrısı ilk haftalarda normaldir; ancak yeni güçsüzlük veya artan ağrıyı hemen bildirin.

Menenjiom ameliyatı sonrası ağrılar normal mi?

Evet, çünkü yara yerinde ve çene kasında birkaç hafta süren ağrı, uyuşma ve gerginlik normaldir. Ağrı kesiciler bu ağrıyı rahatça kontrol eder ve zamanla azalır. Ancak giderek artan baş ağrısı, ateş veya kusma eşlik ediyorsa bu normal değildir ve hekime başvurmak gerekir.

Her menenjiom ameliyat edilmeli mi?

Hayır. Öncelikle belirtisiz, küçük ve büyümeyen menenjiomlarda, özellikle ileri yaşta, hekim yalnızca MRG ile takip eder. Ancak ameliyat belirti yaratan, büyüyen, ödem oluşturan veya genç hastadaki tümörlerde gerekir. Ameliyata uygun olmayan yerleşimlerde radyocerrahi alternatiftir.

Menenjiom tekrarlar mı?

Öncelikle tam çıkan iyi huylu menenjiomda 10 yılda nüks %10 ila 20’dir. Buna karşın kalıntı kalan veya atipik tümörlerde bu oran artar. Bu yüzden ameliyat sonrası düzenli MRG kontrolü şarttır. Nüks eden tümör de çoğu zaman yeniden cerrahi veya radyocerrahiyle kontrol altına alınır.

Menenjiom yaşam süresini etkiler mi?

Öncelikle iyi huylu menenjiomda tam çıkarım sonrası yaşam süresi genellikle normaldir; 10 yıllık sağkalım %90’ın üzerindedir. Buna karşın atipik ve anaplastik tiplerde seyir daha zorludur ve ek tedavi gerekir. Sonucu belirleyen üç etken tümörün derecesi, yerleşimi ve çıkarımın bütünlüğüdür.

Menenjiom için hangi doktora gidilmeli?

Öncelikle menenjiom tanı ve tedavisinden beyin ve sinir cerrahisi sorumludur. Cerrah MRG’yi değerlendirir, takip mi ameliyat mı kararını verir ve ameliyatı yapar. Radyocerrahi veya radyoterapi gerektiğinde radyasyon onkolojisi, nöbet yönetiminde ise nöroloji sürece eşlik eder.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kesin tanı ve tedavi planı için mutlaka bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.